III SA/Po 83/10

Dnia 25 marca 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sokołowska ( spr.) Sędziowie NSA Maria Lorych-Olszanowska WSA Barbara Koś Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska - Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 marca 2010 roku przy udziale sprawy ze skargi Z. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. z dnia ... r. nr ... w przedmiocie umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowe w części dotyczącej umorzenia zadłużenia z tytułu składek finansowych przez ubezpieczonych o d d a l a s k a r g ę /-/ B. Koś /-/ B. Sokołowska /-/ M. Lorych-Olszanowska Pismem z dnia 20 grudnia 2008 r. Z. wniosła o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, powołując się na utratę zdrowia i majątku. Decyzją z dnia 7 października 2009 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział, na podstawie art. 105 § 1 Kpa w zw. z art. 83 ust. 1 i 4, art. 30 i art. 103 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.), umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe w stosunku do części składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, tj. składek na: – Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres 03/2000, 05 – 08/2008 w kwocie 209,24 zł, – Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych za okres 02/2000 – 03/2000 w kwocie 26,12 zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek – zgodnie z treścią art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Jednak w myśl art. 30 powołanej ustawy przepis ten nie ma zastosowania do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Oznacza to więc, iż składki za zatrudnianych pracowników w części finansowanej przez nich samych nie mogą być przedmiotem postępowania umorzeniowego. Dalej Zakład podał, że z przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego wynika, iż wnioskodawczyni w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej zatrudniała pracowników. Zadłużenie powstałe na jej koncie obejmuje należności osoby prowadzącej działalność, jak też za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika, a także w części finansowanej przez ubezpieczonych. Wobec braku podstaw prawnych do rozstrzygnięcia w zakresie umorzenia składek w części finansowanej przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami tych składek postępowania w sprawie umorzenia tych należności jako bezprzedmiotowe należało umorzyć. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem i uznając je za krzywdzące wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wnioskodawczyni wskazała, iż w okresie, w którym nie płaciła składek chorowała i leczyła się na zaburzenia depresyjno – lękowe oraz nie była wówczas w stanie zawiesić działalności. Podała też, że z dniem 30 września 2009 r. została zwolniona z pracy, że oboje z mężem chorują i gro swoich dochodów przeznaczają na lekarstwa. Według Z. ZUS dopatrzył się zaległości dopiero po jej wniosku z grudnia 2008 roku. Umorzenie należności może nastąpić z powodu przewlekłej choroby, zaś choroba, na jaką ona cierpi za taką powinna zostać uznana. Nadto wnioskodawczyni podała, że ma na utrzymaniu dwie córki, które chcą podjąć naukę na wyższych uczelniach, co również związane jest z ponoszeniem wysokich kosztów. Do wniosku załączyła zaświadczenie lekarskie z dnia 26 października 2009 r. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia 7 grudnia 2009 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał jak w decyzji z 7 października 2009 r., iż art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wyraźnie wyklucza możliwość umorzenia składek w części finansowanej przez osoby ubezpieczone niebędące płatnikami tych składek. Z. wniosła skargę na powyższą decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 grudnia 2009 r. żądając jej "unieważnienia". W uzasadnieniu skarżąca podniosła, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa, jak i normy współżycia społecznego obowiązujące w demokratycznym państwie prawnym. Wskazała, że Zakład wykazywał się bezczynnością w zakresie windykacji i zareagował dopiero wtedy, gdy złożyła wniosek o umorzenie należności a odsetki przekroczyły w znaczny sposób kwotę zadłużenia. Z. podała też, że przez cały czas chorowała i nadal pozostaje pod opieka lekarza psychiatry. Skarżąca zarzuciła również, iż nikt nie pozwolił jej "wypowiedzieć się słownie co do zgromadzonego materiału". Choć była dwukrotnie wzywana do stawiennictwa, to za pierwszym razem urzędnik przebywał poza budynkiem ZUS, a za drugim razem, z uwagi na konieczność zapoznania się z aktami na korytarzu odmówiła dokonania tej czynności. Z. ponownie powołała się także na złą sytuację finansową w jej rodzinie. W odpowiedzi na skargę organ domagał się jej oddalenia, podtrzymując swoje stanowisko i argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Pismem z dnia 18 marca 2010 r. skarżąca wniosła o "unieważnienie spornych dwóch decyzji". Wskazała, iż nieprawdą jest, aby zalegała z zapłatą podatków oraz by nie była objęta pomocą społeczną. Do pisma załączyła decyzję Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 18 lutego 2010 r. w przedmiocie przyznania zasiłku celowego w wysokości 250 zł na zakup opału na sezon grzewczy 2010, decyzję Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 18 stycznia 2005 r. dotyczącą przyznania zasiłku okresowego w wysokości 100 zł miesięcznie na okres od stycznia 2005 r. do marca 2005 r., fakturę VAT z dnia 26 lutego 2010 r. na kwotę 110,89 zł za zakup leków oraz zaświadczenie Urzędu Gminy i Miasta z dnia 18 marca 2010 r. w przedmiocie niezalegania w podatkach. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się nieuzasadniona. Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania i nie są uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy. W rozpatrywanej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu składek w stosunku do części składek na ubezpieczenie społeczne i części składek na ubezpieczenie zdrowotne – finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Podstawą do ubiegania się o umorzenie ww. należności z tytułu nieopłaconych składek, były wskazane we wniosku okoliczności związane z trudną sytuacją materialną i złym stanem zdrowia skarżącej i jej męża. Zgodnie z powołanym w obu decyzjach ZUS przepisem art. 28 ustawy z dnia 13 października 1983 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585) należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 – 4. W myśl ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Według zaś ust. 3 całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: – dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, – sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze, – nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, – nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, – wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, – naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, – jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Pod pojęciem należności z tytułu składek należy, zgodnie z art. 24 ust. 2 cytowanej ustawy rozumieć: składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę. Jednocześnie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a ustawy). Zgodnie z § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: – gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, – poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, – przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Powołana powyżej szczególna regulacja dotyczy jednak wyłącznie umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, którzy są równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Umorzeniu na tej podstawie nie podlegają zatem składki finansowane przez ubezpieczonych niebędących płatnikami. Tak więc powoływanie okoliczności, które mogą stanowić w świetle wskazanego wyżej art. 28 ust. 3a ustawy i Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek, może mieć znaczenie tylko w przypadku rozpoznawania wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami tych składek (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 20 marca 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 2676/07, Lex nr 505502, wyrok NSA z dnia 10 lutego 2009 r., sygn. akt II GSK 702/08, Lex nr 522555). Art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29. W tym stanie rzeczy, skoro wniosek skarżącej o umorzenie należności z tytułu składek obejmował również składki finansowane przez ubezpieczonych (pracowników) właściwym rozstrzygnięciem było umorzenie postępowania na podstawie art. 105 Kpa. Brak jest bowiem przedmiotu postępowania w tym znaczeniu, że nie istnieją należności, do których mógłby mieć zastosowanie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (zob. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 11 lutego 2009 r., sygn. akt I SA/Ol 495/08, Lex nr 484058). W tym stanie rzeczy zaskarżona jak i poprzedzająca ją decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie umorzenia postępowania o umorzenie należności z tytułu składek – w stosunku do części składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek w łącznej kwocie 235,36 zł (w tym składek na ubezpieczenie społeczne w kwocie 209,24 zł i składek na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 26,12 zł) w pełni odpowiada prawu. Zgodnie z treścią art. 32 powoływanej ustawy do składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych w zakresie umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne. Po dokonaniu wnikliwej analizy akt administracyjnych Sąd, wbrew twierdzeniom skarżącej, nie stwierdził również naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 § 1 Kpa). Z uwagi na powyższe Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. /-/ B. Koś /-/ B. Sokołowska /-/ M. Lorych - Olszanowska