III SA/Po 862/15

Dnia 13 kwietnia 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska (spr.) Sędziowie WSA Małgorzata Górecka WSA Szymon Widłak Protokolant: st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2016 roku przy udziale sprawy ze skargi T. na czynność Starosty ... z dnia ... maja 2015r. nr ... w przedmiocie odmowy stwierdzenia uprawnienia do zwrotu nienależnie uiszczonej opłaty za wydanie karty pojazdu 1. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności, 2. uznaje obowiązek Starosty ... do dokonania na rzecz T. zwrotu kwoty 925 (dziewięćset dwadzieścia pięć) złotych stanowiącej część opłaty uiszczonej za wydanie karty pojazdu seria i nr ... dotyczącej samochodu Volkswagen Golf o numerze rejestracyjnym ..., 3. zasądza od Starosty ... na rzecz T. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. W dniu ... maja 2015 r. T. zwrócił się do Starosty ... z wnioskiem o stwierdzenie uprawnienia do otrzymania zwrotu kwoty 925 zł stanowiącej część wniesionej opłaty za wydanie karty pojazdu nr ... dotyczącej pojazdu marki Volkswagen Golf o numerze rejestracyjnym ... . W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 stycznia 2006 r. (Dz.U. Nr 15, poz. 119) orzekającego o niezgodności § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu – z art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym oraz art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Również postanowieniem z dnia 10 grudnia 2007 r., C-134/07 (Dz.U. UE C 2008/64/15/1), Europejski Trybunał Sprawiedliwości orzekł, że opłata za wydanie kart pojazdu w kwocie przewyższającej 75 zł jest niezgodna z art. 90 akapit pierwszy Traktatu Ustanawiającego Unię Europejską. W dniu ... listopada 2002 r. wnioskodawca uiścił na rzecz Starostwa Powiatowego w ... kwotę 1.000,00 zł tytułem opłaty za wydanie karty pojazdu nr ... dotyczącej pojazdu marki Volkswagen Golf o numerze rejestracyjnym ... . W oparciu o powyżej zaprezentowaną argumentację, zdaniem wnioskodawcy zasadne jest stwierdzenie uprawnienia do otrzymania zwrotu części opłaty w kwocie 925 zł. Pismem z dnia ... maja 2015 r. Starosta ... poinformował wnioskodawcę, że ustalenie i pobranie opłaty nie następuje w drodze decyzji administracyjnej, lecz jest czynnością administracyjną polegającą na zastosowaniu cennika urzędowego wynikającego bezpośrednio z obowiązujących aktów prawnych. W dniu wydawania karty w.w. pojazdu opłata wynosiła 500 zł, Starostwa jako organ rejestrujący pojazd nie mógł pobrać opłaty w innej wysokości, gdyż działałby niezgodnie z obowiązującym prawem. Trybunał Konstytucyjny w swoim wyroku dotyczącym wysokości opłat za wydanie karty pojazdu stwierdził jedynie niezgodność przedmiotowych przepisów z aktami wyższego rzędu, jednak nie nakazał organom rejestrującym zwracanie nadpłaconej kwoty. Pismem nadanym dnia ... czerwca 2015 r. T. wezwał Starostę ... do usunięcia naruszenia prawa polegającego na odmowie stwierdzenia uprawnienia wnioskodawcy do otrzymania zwrotu części opłaty w kwocie 925 zł uiszczonej na rzecz organu za wydanie karty pojazdu nr ... . Starosta ... nie udzielił wnioskodawcy odpowiedzi na powyższe wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. W dniu ... sierpnia 2015 r. T. wniósł skargę na akt odmowy Starosty ... stwierdzenia uprawnienia do zwrotu nienależnie uiszczonej przez skarżącego i pobranej przez ten organ części opłaty w kwocie 925 zł za wydanie karty pojazdu na ... dla pojazdu o numerze rejestracyjnym ... . Skarżący zarzucił wskazanemu aktowi: naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 6, art. 7, art. 78, art. 77 § 1 i § 4 k.p.a. oraz naruszenie prawa materialnego poprzez zastosowanie w tej sprawie przez organ przepisu § 1 ust. 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu – w sytuacji jego niezgodności z art. 77 ust. 4 pkt 4 i ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym oraz z art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji RP. Wobec powyższego skarżący wniósł o dokonanie przez Sąd samodzielnej oceny przepisu § 1 ust. 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu – pod kątem jego zgodności z art. 77 ust. 4 ust. 2 i ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym oraz z art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji RP oraz o uchylenie zaskarżonego aktu i uznanie obowiązku Starosty Gnieźnieńskiego dokonania na rzecz skarżącego zwrotu kwoty 925 zł stanowiącej część opłaty za wydanie karty pojazdu ponad kwotę wynikającą z art. 77 ust. 3 w zw. z ust. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy - Prawo o ruchu drogowym. W odpowiedzi na skargę Starosta ... wniósł o jej oddalenie, wskazując, że nie znalazł podstaw do zmiany stanowiska w przedmiotowej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Skarga dotyczyła czynności Starosty ..., polegającej na odmowie zwrotu kwoty 925 zł, którą T. wskazał jako część opłaty w wysokości 1.000 zł, którą uiścił w dniu ... listopada 2002 r. za wydanie karty pojazdu nr ... dotyczącej pojazdu marki Volkswagen Golf o numerze rejestracyjnym ... . W niniejszej sprawie nie jest sporna okoliczność zapłaty przez ... w dniu ... listopada 2002 r. kwoty 1000 zł tytułem opłaty za wydanie karty pojazdu (VW Golf, ...). Sporna jest natomiast podstawa żądania zwrotu części powyższej opłaty – nadwyżki ponad kwotę 75 zł, w związku z orzeczeniem TK z dnia 17 stycznia 2006 r. (Dz.U. Nr 15, poz. 119) o niezgodności § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu – z art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy - Prawo o ruchu drogowym oraz art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji RP. Na wstępie należy wskazać, że roszczenie skarżącego o zwrot części opłaty nie uległo przedawnieniu. W sprawach o zwrot opłaty za kartę pojazdu uiszczonych przed dniem 1 stycznia 2010 r. nie stosuje się przedawnienia, w tym również na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej. Upływ czasu mógłby być brany pod uwagę przez sąd administracyjny, a wcześniej przez organ administracji publicznej, tylko w przypadku istnienia administracyjnoprawnych regulacji wprowadzających materialne terminy realizacji roszczeń (terminy przedawnienia), jak np. w przypadku zwrotu nadpłaty podatku. W przypadku spornego roszczenia o zwrot nadpłaconej kwoty opłaty za wydania karty pojazdu nie istnieje taka regulacja, a stosowanie zasad prawa podatkowego jest tu niemożliwe, skoro przepisy Ordynacji podatkowej mogą znaleźć zastosowanie tylko do opłat pobranych od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (1 stycznia 2010 r.). Przechodząc do oceny zasadności twierdzenia skarżącego, że opłata za kartę pojazdu w wysokości 1.000 zł została pobrana w części bez podstawy prawnej, wskazać trzeba w pierwszej kolejności, że ustawową podstawą pobrania opłaty za wydanie karty pojazdu był przepis art. 77 ust. 3 Prawa o ruchu drogowym (Dz. U. Nr 98, poz. 602). Natomiast w § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 4 marca 2002 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz. U. Nr 18, poz. 177; dalej: "rozporządzenie"), wydanego na podstawie delegacji ustawowej z art. 77 ust. 4 pkt 2 ustawy, zawierającej upoważnienie dla ministra właściwego do spraw transportu do określenia w drodze rozporządzenia wysokości opłaty za kartę pojazdu, opłatę za wydanie karty pojazdu przy pierwszej rejestracji na terytorium RP określono na kwotę 500 zł, zaś według § 1 ust. 2 rozporządzenia za wydanie karty pojazdu dla pojazdu niedopuszczonego do ruchu lub dopuszczonego do ruchu czasowo albo warunkowo w państwie pochodzenia opłata wynosiła 1.000 zł. Ten drugi przepis stanowił podstawę pobrania od skarżącego przez organ rejestrujący opłaty za kartę pojazdu w określonej wysokości. Wymienione wyżej rozporządzenie zostało uchylone w związku z wejściem w życie rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie opłat za kartę pojazdu (Dz.U. Nr 137, poz. 1310). W § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. opłatę za wydanie karty pojazdu przy pierwszej rejestracji na terytorium RP określono na kwotę 500 zł. Nie powtórzono w tym rozporządzeniu przepisu przewidującego wyższą opłatę, odpowiadającego przepisowi §1 ust. 2 poprzedniego rozporządzenia. Trybunał Konstytucyjny, wyrokiem z dnia 17 stycznia 2006 r. w sprawie U 6/04 orzekł o niezgodności § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu z art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 Prawa o ruchu drogowym i art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji; równocześnie odroczył termin utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu do dnia 1 maja 2006 r. Sąd stwierdził, że okoliczność, iż wskazane rozporządzenie nie było dotychczas przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego nie stanowi przeszkody do dokonania samodzielnej oceny zgodności rozporządzenia z ustawą i z Konstytucją RP. Wskazując na kompetencje sądów trzeba zauważyć, że z art. 178 Konstytucji RP wywodzi się samodzielność sądów, w tym sądownictwa administracyjnego, w ocenie konstytucyjności aktów wykonawczych, gdyż zgodnie z tym przepisem sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. Zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie istnieje zgodność poglądów o uprawnieniu do takiej kontroli stosowania prawa. Oceniając zgodność z Konstytucją RP i ustawą - Prawo o ruchu drogowym przepisów wskazanego rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 4 marca 2002 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu – należy wskazać, że cała argumentacja przedstawiona przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 17 stycznia 2006 r. w sprawie U 6/04 dotycząca niezgodności § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu z art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 Prawa o ruchu drogowym i art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji może być – ze względu na tożsame uzasadnienie aksjologiczne – odniesiona także do oceny przepisów § 1 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 4 marca 2002 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu. Poprzez zawyżenie (o wartość ponad kwotę 75 zł) wysokości opłaty za kartę pojazdu regulacja wykraczała poza zakres delegacji ustawowej, zawartej w art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 Prawa o ruchu drogowym. Według tych regulacji minister właściwy do spraw transportu został upoważniony do określenia w drodze rozporządzenia wysokości opłat za kartę pojazdu (art. 77 ust. 4 pkt 2), z uwzględnieniem znaczenia tych dokumentów dla rejestracji pojazdów oraz wysokości kosztów związanych z drukiem i dystrybucją kart pojazdów (art. 77 ust. 5). Wbrew powyższym dyspozycjom ustawodawcy, Minister Infrastruktury ustalił opłatę, uwzględniając dodatkowo koszty innych zadań administracji publicznej, których ustawodawca nie przewidział. Tym samym, w ocenie Trybunału, należało uznać kwestionowany przepis rozporządzenia za niezgodny z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP, który nakazuje wydawanie rozporządzeń w celu wykonania ustaw i wyklucza przejmowanie przez organ wydający akt wykonawczy uprawnień ustawodawcy. Trybunał Konstytucyjny stwierdził też niezgodność spornej regulacji z art. 217 Konstytucji RP, ponieważ ustanowiona w niej opłata stanowi - ze względu na niewspółmierność do rzeczywistych kosztów świadczonej usługi – daninę publiczną o charakterze podatkowym, a ta materia zastrzeżona jest do regulacji ustawowej. Powyższe samo stanowisko w kwestii oceny rozporządzenia z 2002 r. i jego skutków zostało wyrażone w licznych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych (na przykład w wyrokach NSA: z dnia 19 grudnia 2012 r., sygn. akt I OSK 2091/12; z dnia 20 grudnia 2012 r., sygn. akt I OSK 2191/12; czy w wyroku WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 12 kwietnia 2012 r., sygn. akt II SA/Go 181/12 – publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Stwierdzenie naruszenia prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy sprawia, że skargę należało uwzględnić. Skutkiem tego jest stwierdzenie – w punkcie I sentencji wyroku – bezskuteczności zaskarżonej czynności na podstawie art. 146 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.; dalej: "p.p.s.a.") Skoro żądanie zwrotu opłaty dotyczyło obowiązku wynikającego z przepisów prawa, to w sytuacji uchylenia aktu, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. możliwe jest uznanie tego obowiązku w wyroku. W związku z tym, że uprawnienie skarżącego do zwrotu opłaty ponad kwotę wynikającą z przepisów prawa ma charakter bezpośredni, a nie podlegało ono konkretyzacji w formie indywidualnego aktu prawnego, zachodziła potrzeba uznania go w treści orzeczenia (art. 146 § 2 p.p.s.a.) – o czym orzeczono w punkcie II sentencji wyroku. Pomocny w zakresie ustalenia wysokości kwoty podlegającej zwrotowi był przepis § 1 ust. 1 obecnie obowiązującego rozporządzenia Ministra Transportu i Budownictwa z dnia 28 marca 2006 r. (Dz. U. Nr 59, poz. 421), zgodnie z którym opłata za kartę pojazdu wynosi 75 zł. Zatem różnica pomiędzy kwotą 1.000 zł (opłatą uiszczoną przez skarżącego) a kwotą 75 zł (opłatą pobieraną na podstawie rozporządzenia z 2006 r.) wynosi 925 zł. Dodatkowym argumentem przemawiającym za taką interpretacją jest też fakt, że w § 1 ust. 3 rozporządzenia z 2002 r. opłata przewidziana za wydanie wtórnika karty pojazdu wynosiła także 75 zł. W punkcie III sentencji wyroku orzeczono o kosztach postępowania na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r. poz. 461).