III SA/Po 874/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Walentyna Długaszewska po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. sp. z o.o. w X. na decyzję Zarządu Województwa Wielkopolskiego z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty do zwrotu w ramach umowy o dofinansowanie projektu postanawia odmówić przyznania prawa pomocy W skardze z dnia [...] maja 2013 r. M. spółka z o.o. w X. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości, względnie zwolnienie jej w części od kosztów sądowych – zgodnie z załączonym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy wypełnionym na urzędowym formularzu. W uzasadnieniu spółka wskazała, że realizuje projekt współfinansowany ze środków unijnych o wartości [...] zł. Sytuacja wnioskodawczyni skomplikowała się ze względu na wezwanie organu do zwrotu środków dofinansowania. Skarżąca spółka wyjaśniła, że nie prowadzi działalności na szeroką skalę i nie osiąga dochodów, które pozwalałyby jej na ponoszenie wysokich kosztów postępowania sądowego bez istotnego uszczerbku. Wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych spółki wynosi [...] zł. Wartość środków trwałych wnioskodawczyni (według bilansu za ostatni rok) wynosi [...] zł (aktywa trwałe). Z kolei wartość zysku za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniosła [...] zł. Spółka zadeklarował, że posiada na swoich kontach w dwóch bankach odpowiednio: [...] zł. Ponadto spółka posiada prawo użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w miejscowości K., dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...]. Spółka oświadczyła, ze nie prowadzi działalności dochodowej, a dochód za 2012 rok osiągnęła ze zbycia materiałów z rozbiórki i ich sprzedaży. Dochodów ten został wydatkowany na cele związane z kontynuacją przedmiotowej inwestycji. W piśmie procesowym z dnia [...] lipca 2013 r. stanowiącym sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, strona podkreśliła, że przedstawiona i udokumentowana sytuacja finansowa spółki jednoznacznie wskazuje, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania, w szczególności kosztów związanych z uiszczeniem wpisu. W wykonaniu zarządzenia Sądu z dnia [...] marca 2013 r., wzywającego spółkę do przedstawienia i udokumentowania jej aktualnej sytuacji majątkowej i finansowej, strona skarżąca oświadczyła, że w okresie od stycznia do lipca 2013 r. prowadziła działalność gospodarczą w zakresie doradztwa niezwiązanego z inwestycją. Majątek spółki stanowi budynek, na którym jest prowadzona inwestycja budowy hotelu pod nazwą: "Rozwój bazy turystyczno-noclegowej w Kole"; obecnie inwestycja ta jest zawieszona. Strona podała, że wartość rzeczowych aktywów trwałych (środków trwałych, budynków, gruntów) wynosi [...] zł. W roku 2013 spółka osiągnęła zysk w wysokości [...] zł, który został przekazany na jej kapitał zapasowy. Od lipca 2013 r. strona nie prowadzi działalności gospodarczej. Na dzień [...] marca 2014r. spółka poniosła stratę w wysokości [...] zł. Stan konta bankowego strony na ten sam dzień wynosił [...] zł, nie dysponuje też – na dzień [...] kwietnia 2014 r. – żadnymi środkami finansowymi. Spółka posiada obciążania m.in. na rzecz: Urzędu Marszałkowskiego Województwa W. w kwocie [...] zł, udziałowców w wysokości [...] zł (z tytułu pożyczek) oraz banku w kwocie [...] zł (z tytułu kredytu, zabezpieczonego na wskazanej nieruchomości znajdującej się w Kole, na którym prowadzona jest wspomniana inwestycja). Strona nie dysponuje żadnymi ruchomościami, takimi jak samochody czy wyposażenie albo wartościowy sprzęt. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątki od tej zasady mogą wynika z wyraźnego przepisu ustawy. Ponadto odstępstwem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony jest instytucja prawa pomocy. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, jeśli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zwolnienie od obowiązku uiszczenia opłaty sądowej stanowi instytucję, która może znaleźć zastosowanie jedynie wtedy, gdy strona rzeczywiście nie posiada żadnych możliwości finansowych uiszczenia opłaty sądowej. Pomoc państwa może być przyznana jedynie podmiotom w trudnej sytuacji, które nie są w stanie bez dodatkowego wsparcia poprowadzić swoich spraw przed sądem. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Z treści art. 246 § 2 p.p.s.a. wynika, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem, z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony – jej możliwości finansowe. W odniesieniu do drugiego ze wskazanych aspektów rozpatrywania takiego wniosku istotne jest nie tylko to, jakie w danym momencie są realne możliwości finansowe strony, ale również przyczyny takiego stanu rzeczy (por. postanowienie NSA z dnia 14 września 2012 r., sygn. akt II GZ 312/12, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy skarżąca spółka nie wykazała zasadności jej wniosku o udzielenie prawa pomocy. Przede wszystkim należy wskazać, że przesłanka "braku dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania" z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nie jest tożsama z ujemnym wynikiem rachunkowym działalności operacyjnej strony. Opłacalność prowadzonej działalności gospodarczej nie jest warunkiem wystarczającym dla przyznania prawa pomocy. Przez brak dostatecznych środków w rozumieniu powołanego przepisu należy rozumieć brak realnych możliwości pozyskania środków na sfinansowanie kosztów sądowych, który ogranicza stronie realizację prawa do sądu ponad funkcje przypisane kosztom sądowym. Jak wskazano powyżej, ciężar procesowy wykazania tak rozumianej przesłanki spoczywa na wnioskodawcy. Jak wynika z dokumentów przedłożonych przez skarżącą spółkę, skarżąca pomimo ponoszenia strat z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej oraz posiadania kilkumilionowych zobowiązań, nadal istnieje w obrocie gospodarczym. Co więcej, z bilansu na koniec roku 2013 oraz na koniec marca 2014 r. wynika, że wartość aktów spółki pokrywa wysokość jej pasywów. Ponadto wartość aktów trwałych spółki na koniec marca 2014 r. wzrosła, w porównaniu do stanu na koniec 2013 r. W okresie do końca marca 2014 r. spółka wydatkowała na tzw. inne koszty operacyjne kwotę [...] zł. Przy tym nie wykonuje niektórych zobowiązań pieniężnych, w tym nie uiszcza niektórych należności publicznoprawnych. W tym stanie rzeczy uzasadniony jest wniosek, że uiszczenie przez skarżącą wpisu od skargi, czy ewentualnych innych kosztów sądowych, nie przekracza możliwości finansowych spółki. W ocenie Sądu, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie ma potrzeby kredytowania w stosunku do skarżącej należnych opłat sądowych. Należy podkreślić, że skarżąca decydując się na wkroczenie na drogę postępowania sądowego powinna przewidzieć, że będzie wiązało się to z koniecznością uiszczenia wpisu oraz innych kosztów sądowych. Należy stwierdzić, że zdobycie przez skarżącą spółkę środków finansowych jest obiektywnie możliwe. Jednym ze źródłem finansowania działalności spółki są pożyczki od udziałowców spółki. Spółka ponosi też wysokie koszty operacyjne. W ocenie Sądu, nie jest uzasadnione traktowanie w sposób priorytetowy – w stosunku do obowiązku ponoszenia przez stronę kosztów postępowania sądowego – innych kosztów funkcjonowania przez spółkę w obrocie prawnym. Z powyższych względów, na podstawie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., Sąd postanowił, jak w sentencji.