III SA/Po 886/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędziowie WSA Marzenna Kosewska (spr.) WSA Mirella Ławniczak Protokolant: st. sekr. sąd. Kamila Perkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lutego 2010 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w Poznaniu Jolanty Werle-Binas sprawy ze skargi P.K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ M .Ławniczak /-/ W Długaszewska /-/ M. Kosewska W dniu 5 stycznia 2009 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu wpłynął wniosek o umorzenie należności wraz z odsetkami od zaległych składek złożony przez P.K. W uzasadnieniu wskazał, że jest jedynym żywicielem rodziny składającej się z bezrobotnej żony oraz syna w wieku szkolnym ( 11 lat). Mieszka w lokalu należącym do swego ojca i opłaca świadczenia związane z eksploatacja mieszkania. Są to :opłata za wodę i wywóz nieczystości w kwocie 178,74 zł miesięcznie, opłata za energię elektryczną średnio miesięcznie 140 zł. oraz za gaz średnio miesięcznie 150 zł. Łącznie daje to kwotę 468,74 zł. samych opłat miesięcznych, które i tak zawsze uiszcza z opóźnieniem. Wyjaśnił, że jest zatrudniony w Areszcie Śledczym jako funkcjonariusz Służby Więziennej, z wynagrodzeniem 2020 zł netto. Po opłaceniu rachunków podstawowych na życie zostaje 1500 zł. Zdaniem wnioskującego kwota ta nie pozwala na korzystanie z elementarnych dóbr kultury, uniemożliwia dokształcanie się i podnoszenie kwalifikacji. Decyzją z dnia [...] r. działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1-4 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007r. Nr 11 poz. 74 ze zm.) oraz art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241 poz. 2074 ze zm.), § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (DZ. U. Nr 141 poz. 1365 ) Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu zaległych składek. ZUS ustalił wysokość zadłużenia zobowiązanego z tytułu składek na dzień wpływu wniosku: na ubezpieczenie społeczne za okres [...] Zdaniem organu rentowego przedstawiona przez zobowiązanego wysokość miesięcznych, stałych wydatków w gospodarstwie domowym, zgodnie z oświadczeniem, kształtuje się na poziomie 468,74zł. Dłużnik przedstawił dokumenty obrazujące wydatki ponoszone w gospodarstwie domowym tj. czynsz, internet, prąd, gaz oraz raty kredytów, oraz dokumenty świadczące o trudnościach w regulowaniu bieżących płatności tj. wezwania do zapłaty należności z ENEA S.A., PGNiG oraz ze spółdzielni mieszkaniowej. Zobowiązany nie przedłożył zaświadczeń o korzystaniu z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej lub instytucji o podobnym charakterze, mogących formalnie potwierdzić jego trudną sytuację materialną, poświadczając, iż ze względu na wysokość dochodów taka pomoc mu nie przysługuje. Biorąc pod uwagę udokumentowane wydatki i osiągane w rodzinie dochody, Zakład nie negował faktu, iż obecna sytuacja materialna jest trudna. Jednak żona zobowiązanego, mimo iż jest osobą bezrobotną deklaruje chęć podjęcia pracy, korzystając w tym zakresie z pomocy Powiatowego Urzędu Pracy, nie wskazała żadnych przeciwwskazań do podjęcia zatrudnienia, a zatem przedstawiony stan faktyczny może mieć charakter przejściowy. Odmawiając umorzenia należności Zakład wskazał, iż umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek zastrzeżone jest dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia, inne względy społeczne oraz znikome źródło przychodów na utrzymanie, nie jest realnie możliwe wywiązanie się z ciążącego na płatniku zobowiązaniu wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i podejmując rozstrzygnięcie nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku w odniesieniu do przepisów art. 28 ust. 1-4, art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wniosek o ponowne rozparzenie sprawy złożył P.K., zarzucając decyzji niewłaściwe uzasadnienie prawne i faktyczne, gdyż na sześć stron uzasadnienia tylko dwie dotyczą artykułu mającego zastosowanie w jego sprawie. Ponadto zaznaczył, iż już w złożonym wniosku pisał, że wobec niego jest prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Urząd Skarbowy, a w drugim akapicie trzeciej strony uzasadnienia do decyzji organ sam zauważył, że następuje ściągalność, więc opisywanie artykułów mówiących o całkowitej nieściągalności jest co najmniej nie na miejscu. Zarzucił, że po odrzuceniu opisów przepisów nie mających zastosowania wobec zainteresowanego pozostaje niewiele. Zdaniem wnioskodawcy Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie wykazał podstaw do odmowy umorzenia należności. Decyzją z dnia [...] r. Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 i ust. 4, art. 28 ust. 1 do 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.), § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 maja 2009 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przedstawił w decyzji dotychczasowy przebieg postępowania, ustalenia faktyczne i prawne organu rentowego zawarte w decyzji ZUS z dnia [...] r. oraz argumenty wnioskodawcy z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zdaniem Prezesa sytuacja materialna wnioskodawcy została ustalona prawidłowo i w sposób wyczerpujący, zaś w decyzji z dnia [...] r. organ właściwie ocenił, iż w odniesieniu do cytowanych przesłanek prawnych umorzenia należności z tytułu składek brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku strony. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] r. złożył P.K. zarzucając, że zarówno w pierwszej jak i w drugiej instancji organy obficie opisują przepisy, które nie mają zastosowania w tej sprawie. W ocenie skarżącego jego sytuacja materialna uzasadnia wydanie decyzji o umorzeniu należności z tytułu nieopłaconych składek. W odpowiedzi na skargę organ rentowy podtrzymał wcześniejsze stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sądy administracyjne powołane są do sprawowania wymiaru sprawiedliwości poprzez kontrolowanie działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji w powyżej określonych granicach, Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn aniżeli w niej wskazane. Sąd stwierdził bowiem naruszenie prawa dające podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji z uwagi na to, że została ona wydana przez niewłaściwy organ. Przepis art. 83 ust. 4. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi, że od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. W utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony został pogląd, który skład orzekający w niniejszej sprawie podziela, że organem wydającym decyzję w trybie przewidzianym w art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a nie Prezes Zakładu ( por. wyrok NSA z 28.01.2009 r., II GSK 691/08, niepubl. i powołany tam wyrok NSA z 29.05.2007 r., II GSK 340/06 ). Zwrot "stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" zawiera jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować wniosek, a nie organu właściwego do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku. Ustawodawca uznając, że stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyjął zatem, że sprawa będzie ponownie rozpatrywana przez ten sam organ – Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Prezes Zakładu podpisuje wydane przez ten organ administracji publicznej decyzje bowiem zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Prezes reprezentuje Zakład na zewnątrz. Prezes Zakładu może przekazać swoje uprawnienie do reprezentowania Zakładu pracownikom i innym osobom na podstawie § 2 ust. 2 Statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ( Załącznik do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 lutego 2008 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych – Dz. U. Nr 28, poz. 164 ). W zaskarżonej decyzji z dnia [...] r. jako organ wydający decyzję wskazano Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ( odmiennie niż w decyzji z dnia [...] r., gdzie organem tym był Zakład Ubezpieczeń Społecznych ), wynika to zarówno z nagłówka decyzji jak i z jej uzasadnienia. Również w odpowiedzi na skargę wskazano Prezesa Zakładu jako organ wydający decyzję. Oznacza to, że decyzję wydał niewłaściwy organ, co stanowi wadę wymienioną w art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a., uzasadniającą stwierdzenie przez sąd nieważności decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., wobec czego należało orzec jak w sentencji wyroku. M. Ławniczak /-/ W. Długaszewska /-/ M. Kosewska za nieobecnego sędziego /-/ W. Długaszewska