III SA/Po 9/25

Dnia 10 grudnia 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Sachajko Sędziowie WSA Izabela Paluszyńska (sprawozdawca) WSA Piotr Ławrynowicz Protokolant: st. sekr. sąd. Agnieszka Raczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2025 roku sprawy ze skargi P. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w [...] z dnia 8 listopada 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia 8 listopada 2024r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych/ZUS na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024r., poz. 572 – dalej: kpa) w związku z art. 83 b pkt 1 i art. 123 w związku z art. 28 oraz art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2024r., poz. 497 – dalej: u.s.u.s.) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS nr [...] z dnia 2.09.2024r. o odmowie wszczęcia postępowania. W przedmiotowej sprawie P. G. (dalej: skarżący) 30 lipca 2024r. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek z uwagi na trudną sytuację materialną, życiową i zdrowotną. Organ ustalił zaległości skarżącego obejmujące okres od 09.2021r. do 06.2024r. w łącznej kwocie 49.502,94 zł i stwierdził, że na koncie skarżącego za okres od 11.2023r. do 06.2024r. figurują również składki na ubezpieczenie społeczne w kwocie 12.753,60 zł i na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 6.714,18 zł w części finansowanej przez ubezpieczonych. Organ I instancji podał, że zgodnie z art. 30 u.s.u.s. do tych składek nie stosuje się przepisów o ich umorzeniu. Z tych względów organ na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. odmówił wszczęcia postępowania w tym zakresie wydając w tym zakresie decyzję na podstawie art. 83 b u.s.u.s. Organ wyjaśnił, że prowadzi postępowanie wyjaśniające, które dotyczy pozostałych należności i wyda zakresie ich umorzenia decyzję. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wniósł o umorzenie należności w całości z uwagi na trudną sytuację materialną. W jego ocenie wydana decyzja jest bezprawna i niezgodna z prawem. W zaskarżonej decyzji organ utrzymując w mocy decyzję z 2.09.2024r. podał, że zgodnie z art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 u.s.u.s. Zatem zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne za okres 11/2023 do 08/2024 oraz na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 12/2023 do 06/2024 nie podlega rozpoznaniu. W skardze skarżący podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie podał, że ma prawo do tego by zostało wszczęte i rozpatrzone postępowanie w zakresie umorzenia całości ewentualnej zaległej należności i składek a ZUS zbagatelizował jego sprawę. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. W toku postępowania odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. (sygn. III SPP/Po 42/25). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują, m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) dalej - p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak określonych granicach, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Decyzja odmawiająca wszczęcia postępowania wydana na podstawie art. 61 a § 1 k.p.a. w zw. z art. 123 u.s.u.s. i art. 83b u.s.u.s. dotyczy części składek, których umorzenia z uwagi na trudną sytuację materialną również domagał się skarżący. Zgodnie ze wskazanymi przepisami w sprawach uregulowanych ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, a zgodnie z treścią art. 61 a § 1 k.p.a. gdy postępowanie z uzasadnionych przyczyn nie może być wszczęte organ wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W przypadkach, gdy k.p.a. przewiduje wydanie postanowienia kończącego postępowanie, Zakład wydaje decyzję, co miało miejsce w niniejszej sprawie. Prawidłowo organ odmówił wszczęcia postępowania w części dotyczącej zaległych składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek (tylko składek a nie odsetek). Zgodnie bowiem z art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się przepisu art. 28, z wyłączeniem ust. 3 pkt 4c. Przepis art. 28 ust. 3 pkt 4 c u.s.u.s. dotyczy ogłoszenie upadłości wobec osób fizycznych nie prowadzących działalności gospodarczej, czyli nie w niniejszej sprawie. Przepis art. 28 u.s.u.s., którego nie stosuje się składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek był podstawą żądania skarżącego dotyczącego umorzenia zaległości z tytułu trudnej sytuacji materialnej. Skoro możliwość jego zastosowania jest wyłączona wobec składek "pracowniczych" to organ prawidłowo odmówił wszczęcia postępowania w tym zakresie. Nie ma bowiem przedmiotu postępowania, nie ma składek, które przy zastosowaniu art. 28 u.s.u.s. można by umorzyć. Jak podał organ wobec pozostałych składek, które zgodnie z przepisami mogą być umarzane prowadzi postępowanie nadal. Prawidłowe stanowisko organu wynika wprost z w/w przepisów i jest ugruntowane w orzecznictwie (por. wyrok NSA z dnia 4 lipca 2025 r. , sygn I GSK 1189/22) a wiąże się z faktem, że w części składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek pracodawca jest jedynie pośrednikiem, który odprowadza do ZUS składki, których ciężar finansowania ponoszą ubezpieczeni. Z tych względów ustawodawca wykluczył możliwość powoływania się w zakresie tych składek na ciężką sytuację płatnika. Z tych względów skarga okazała się niezasadna i podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.