III SA/Po 907/09

Dnia 21 stycznia 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Koś Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Szymon Widłak ( spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Skrocka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 stycznia 2010 roku przy udziale sprawy ze skargi Z.M. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres [...] I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/Sz. Widłak /-/B. Koś /-/M. Kosewska Decyzją z dnia [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, działając na podstawie art. 2 ust. 2, art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 z późn. zm.) umorzył Z.M. odsetki od należności KRUS za okres od [...] 2003 r. do [...] 2007 r. w kwocie [...] zł oraz odmówił umorzenia pozostałych należności za ww. okres w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż Z.M. uzasadnił wniosek o umorzenie należności KRUS w szczególności katastrofalną sytuacją swojego gospodarstwa rolnego, brakiem zadaszonych zabudowań gospodarczych, brakiem budynku mieszkalnego, wody bieżącej i energii elektrycznej. Na podstawie zgromadzonego materiału organ ustalił, że wnioskodawca posiada gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha fiz., co stanowi [...] ha przelicz. Prowadzi samodzielnie gospodarstwo rolne, w którym rozwinięta jest produkcja zwierzęca, natomiast słabo wyposażone jest w maszyny rolnicze. Wnioskodawca mieszka w szopie drewnianej bez instalacji elektrycznej oraz bieżącej wody, zabudowania gospodarcze wymagają remontu i nie posiadają zadaszeń. W 2008 r. wnioskodawca otrzymał zasiłek celowy na pokrycie kosztów usługi ładowarki za wywóz odpadów komunalnych. Obecnie Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej wraz z Urzędem Gminy są w trakcie adaptacji barakowozu na pomieszczenie mieszkalne, które zostanie wyposażone w podstawowy sprzęt potrzebny do prowadzenia gospodarstwa domowego. Decyzją z dnia [..] r. ustalono wnioskodawcy prawo do emerytury rolniczej w części składkowej, gdyż część uzupełniająca została zawieszona z uwagi na prowadzenie działalności rolniczej. Na podstawie informacji z Urzędu Gminy organ ustalił, że powierzchnia gospodarstwa rolnego wnioskodawcy oraz dochód z tego gospodarstwa są wyższe od średniej wielkości gospodarstw rolnych z tego terenu oraz dochodów uzyskiwanych z tych gospodarstw. Ponadto wnioskodawca pobiera dopłaty wypłacane przez ARiMR. Organ stwierdził, że uwzględniając powyższe okoliczności, ważny interes wnioskodawcy, posiadanie świadczenia emerytalnego oraz stan finansów funduszów emerytalno – rentowego i składkowego, uregulowanie pozostałych należności KRUS w dogodnych dla wnioskodawcy ratach nie pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Z.M. zakwestionował rozstrzygnięcie Prezesa KRUS w zakresie odmowy umorzenia należności głównej w kwocie [...] zł, podnosząc że nie jest w stanie uiścić tej kwoty. Wskazał, że od 4 lat i 8 miesięcy nie otrzymuje emerytury. Mieszka w szopie drewnianej bez instalacji elektrycznej i bieżącej wody. W ostatnim czasie padł mu koń i krowa. Nie posiada środków do życia. W dniu [...] 2009 r. został napadnięty i okradziony na kwotę [...] zł. Ponadto podniósł, że grunty rolne należą do klasy IV i w związku z tym przynoszą mizerne plony. Wnioskodawca podkreślił również, że nie jest w stanie samodzielnie się utrzymać i dlatego korzysta z pomocy społecznej. Decyzją z dnia [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję o odmowie pozostałych należności KRUS za okres od [...] 2003 r. do [...] 2007 r. w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu poczynił ustalenia w zakresie sytuacji osobistej i materialnej skarżącego tożsame z przedstawionymi w zaskarżonej decyzji. Biorąc również pod uwagę okoliczności podniesione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w tym pogorszenie sytuacji z uwagi na straty poniesione w wyniku napadu i kradzieży, organ nie stwierdził jednak podstaw do umorzenia należności głównej. Wskazał przy tym, że zgodnie z załączonym wyrokiem Sądu Rejonowego skarżący ma zasądzony "zwrot skradzionych pieniędzy wraz z należnymi odsetkami". W ocenie organu rentowego uregulowanie należności KRUS w dogodnych ratach nie pozbawi wnioskodawcy możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W skardze na powyższą decyzję [...] wniósł o jej uchylenie. Powołał się na katastrofalną sytuację finansową swojego gospodarstwa rolnego, wskazując że nie posiada w ogóle zabudowań gospodarczych, a sam mieszka w barakowozie i nie otrzymuje przyznanej emerytury. W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z powyższej regulacji wynika, iż sądowa kontrola zaskarżonego aktu administracyjnego jest dokonywana według kryterium legalności, przy czym sąd administracyjny w granicach danej sprawy bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, choćby nie były one podniesione w skardze. Dokonując kontroli legalności rozstrzygnięcia zaskarżonego w niniejszej sprawie w powyżej określonych granicach, Sąd stwierdził naruszenie prawa uzasadniające wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowił art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.), stosownie do którego Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Ważny interes zainteresowanego w umorzeniu składek ze względu na jego trudną sytuację materialną istnieje m. in. gdy wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawowych potrzeb życiowych. Aby dokonać takiej oceny, konieczne jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, ustalenie dochodów i wydatków, relacji pomiędzy tymi wielkościami, które umożliwiają organowi ocenę, czy sytuacja materialna i życiowa skarżącego pozwala i w jakim zakresie na zapłatę należności (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 22.01.2009 r., I SA/Ke 437/08, Lex nr 484145). Dopiero wówczas będzie możliwe zestawienie interesu prywatnego zainteresowanego ze szczególnym uwzględnieniem jego możliwości płatniczych ze stanem finansów funduszów ubezpieczeń społecznych, a więc interesem publicznym, niezbędne dla dokonania oceny, czy w konkretnym przypadku zaistniały podstawy do umorzenia należności na podstawie powołanego art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Postępowanie wyjaśniające w celu dokonania powyższych ustaleń winno być przeprowadzone przez organ administracyjny zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 kpa, która wymaga, by organ administracji publicznej dokonał ustaleń zgodnych z rzeczywistym stanem rzeczy. Organ administracji jako gospodarz postępowania administracyjnego określa zakres postępowania wyjaśniającego oraz dobór środków dowodowych potrzebnych do należytego ustalenia stanu sprawy. Nie posiada jednak w tym względzie całkowitej dowolności, lecz powinien zmierzać do urzeczywistnienia zasady prawdy obiektywnej. Stąd organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, co wynika z art. 77 § 1 kpa. Dokonane ustalenia istotnych okoliczności sprawy i ich ocena z punktu widzenia przesłanek określonych w art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników winna przy tym znajdować pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji administracyjnej (art. 107 § 3 kpa). Należy bowiem podkreślić, że decyzja organu administracji publicznej przewidziana w art. 41a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników posiada charakter uznaniowy rozstrzygnięcia, co jednak nie przekreśla zasady, że uznanie jest ograniczone dyrektywami ustawowymi, nakazującymi organom rozważenie każdej sprawy z punktu widzenia występowania bądź braku w konkretnym przypadku względów gospodarczych lub społecznych, które uzasadniałyby umorzenie zaległości składkowych lub odsetek. Właściwa ocena występowania bądź braku rzeczowych przesłanek w konkretnej sprawie może być dokonana tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, poprzedzonym wyczerpującym zebraniem materiału dowodowego oraz dokładnym wyjaśnieniem wszystkich okoliczności faktycznych (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9.09.2005 r., III SA/Wa 939/05, Lex nr 192082). Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja nie czyni zadość powyższym wymogom. Niedostateczne są bowiem poczynione przez organ ustalenia faktyczne w zakresie sytuacji materialnej skarżącego. Organ nie ustosunkował się także do wszystkich okoliczności podnoszonych przez skarżącego w toku postępowania. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że w zakresie dochodów organ stwierdził jedynie, że dochód z gospodarstwa rolnego skarżącego jest wyższy od dochodów uzyskiwanych z gospodarstw rolnych na terenie gminy [...]. Nie ustalił również wysokości otrzymywanych przez skarżącego dopłat i nie rozważył, jakie mają one przełożenie w zakresie bieżącej sytuacji finansowej skarżącego. Podnosząc, że skarżący ma ustalone prawo do emerytury rolniczej w części składkowej, organ nie wskazał kwoty przyznanej emerytury, ani nie odniósł się do podnoszonej przez skarżącego okoliczności, że świadczenie to nie jest mu wypłacane. Natomiast wskazując na wyrok Sądu Rejonowego zasądzający na rzecz skarżącego kwoty pieniężne tytułem naprawienia szkody oraz zadośćuczynienia wraz z odsetkami, organ nie wyjaśnił, czy skarżący faktycznie otrzymał zasądzone kwoty. Brak również jakichkolwiek ustaleń w zakresie koniecznych wydatków skarżącego ze szczególnym uwzględnieniem jego potrzeb bytowych oraz ich relacji z osiąganymi dochodami. W tym kontekście stwierdzenie organu, że uregulowanie należności KRUS w dogodnych ratach nie pozbawi skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, nie poparte konkretnymi okolicznościami dotyczącymi możliwości płatniczych skarżącego przy jednoczesnym braku informacji o faktycznym rozłożeniu należności na raty, jest zdaniem Sądu co najmniej przedwczesne i czyni rozstrzygnięcie dowolnym. Ocena w tym przedmiocie winna być bowiem poprzedzona wszechstronnym rozważeniem indywidualnych okoliczności sprawy istotnych z punktu widzenia przesłanek umorzenia. Nie chodzi przy tym o ustalenie, czy uzyskiwane dochody są przeciętne czy przekraczają średnie dochody uzyskiwane z gospodarstw rolnych na terenie gminy, lecz o ustalenie indywidualnej sytuacji materialnej skarżącego w wyniku zestawienia ponoszonych przez niego uzasadnionych wydatków z osiąganymi faktycznie dochodami dla ustalenia rzeczywistej zdolności skarżącego spłacenia ciążących na nim należności przy uwzględnieniu konieczności zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Powyższe oznacza, że w sprawie nie dokonano wyczerpujących ustaleń w zakresie sytuacji materialnej i osobistej skarżącego oraz jego możliwości płatniczych w aspekcie zdolności spłaty należności głównej, jak również nie rozważono tych okoliczności w aspekcie "ważnego interesu zainteresowanego" w zestawieniu z interesem publicznym, co stanowi naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 kpa. Jednocześnie uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie czyni zadość wymogom art. 107 § 3 kpa i jest nie do zaakceptowania z punktu widzenia wyrażonej w art. 11 kpa zasady przekonywania. Należy przy tym dodać, iż fakt, że niektóre okoliczności w zakresie sytuacji osobistej i materialnej skarżącego pominięte przez organ można wywieść z materiału zgromadzonego w aktach administracyjnych nie sanuje powyżej stwierdzonych uchybień przepisom postępowania, ponieważ to organ administracyjny (a nie Sąd) dokonuje ustaleń faktycznych i ich oceny prawnej, co winno znajdować szczegółowe odzwierciedlenie w treści decyzji administracyjnej. Ma to szczególne znaczenie w przypadku decyzji uznaniowych, gdyż tylko wówczas możliwa będzie pełna kontrola sądowoadministracyjna i w konsekwencji ocena, czy decyzja uznaniowa nie nosi cech dowolności. Mając powyższe na uwadze, należało orzec jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c) oraz na podstawie art. 152 p.p.s.a. /-/S. Widłak /-/B. Koś /-/M. Kosewska T.M.d