III SA/Po 908/13

Dnia 6 listopada 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędziowie WSA Małgorzata Górecka (spr.) WSA Szymon Widłak Protokolant: st.sekr.sąd. Izabela Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2013 roku przy udziale sprawy ze skargi A K na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P z dnia ... 2013 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę IIISA/Po 908/13 Uzasadnienie A K złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o umorzenie zadłużenia z tytułu nieuregulowanych składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Zakład przeprowadził postępowanie administracyjne, zakończone wydaniem w dniu 12 lutego 2013 r. decyzji odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za okres od 11/2011 do 09/2012 wraz z odsetkami. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że w sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek umorzenia należności określonych w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. Nr 11 z 2007 r., poz. 74 ze zm. ), oznaczonej dalej jako o s.u.s. to jest nie można stwierdzić całkowitej nieściągalności składek. W szczególności podkreślono, że nie jest wobec strony prowadzone postępowanie egzekucyjne i nie stwierdzono braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Zakład rozważył także możliwość umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 a ustawy o s.u.s. zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności i przeanalizował w tym zakresie, czy nie zachodzą przypadki wymienione w § 3 ust. 1 rozp. Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ), to jest - gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych - poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności - przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ ustalił, że strona prowadzi działalność gospodarczą i za okres I-X 2012 osiągnęła przychód w kwocie 18.334,14 zł. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, ale koszty utrzymania ponoszą jego siostry. Nie posiada środków na ewentualne koszty leczenia, płaci zobowiązania kredytowe – 184,48 zł miesięcznie i kartę kredytową 1491,87 zł miesięcznie. Ma zasądzone alimenty na rzecz córki w kwocie 675 zł, ale płaci 100 zł. Nie pobiera świadczeń rodzinnych ani świadczeń z pomocy społecznej. Organ wyjaśnił ponadto, że umorzenie na podstawie ww. przepisów ustawy i rozporządzenia ma charakter uznania administracyjnego co pozwala organowi po wszechstronnym wyjaśnieniu sprawy odmówić umorzenia nawet w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek przez zobowiązanego. Powołane wyżej okoliczności uzasadniają odmowę. Strona złożyła do ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc nowe okoliczności, mianowicie, że została uznana przez PUP za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku na mocy decyzji z 19.01.2013 r. Od 31.12.2012 r. zobowiązany utrzymuje się tylko z pomocy społecznej MOPR. Decyzją z dnia ... 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P utrzymał w mocy decyzję z dnia 12.02.2013 r. Organ II instancji podzielił ustalenia faktyczne i rozważania prawne poczynione w postępowaniu pierwszoinstancyjnym odnośnie braku podstaw do umorzenia spornych należności. Wskazał ponadto, iż zobowiązany jest zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Otrzymał z MOPR zasiłek celowy 250 zł na zakup żywności oraz zasiłek okresowy za okres II – IV 2013 r. w kwocie 271 zł. Mieszka w pokoju, ale nie ponosi kosztów jego wynajmu. Nie płaci aktualnie zobowiązań finansowych, ani alimentów na córkę. Organ uznał, że sytuacja zobowiązanego jest trudna, ale jest on osobą poszukującą pracy i w dalszej perspektywie będzie mógł uiścić sporne zadłużenie. W skardze do WSA strona powtórzyła argumenty dotyczące jej ciężkiej sytuacji finansowej i życiowej ( status bezrobotnego bez prawa do zasiłku, zasiłek okresowy z MOPR w wysokości 271 zł miesięcznie ). Wskazała na problemy związane ze znalezieniem zatrudnienia ze względu na swój wiek – w PUP nie otrzymała żadnej propozycji pracy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując się na uzasadnienie swojej decyzji. Na rozprawie w dniu 6.11.2013 r. skarżący stwierdził, że pracuje na umowę zlecenia, otrzymując jako kierowca 1300 zł netto. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Skarga nie zasługuje na jej uwzględnienie. Po przeanalizowaniu akt administracyjnych sprawy Sąd uznał bowiem, iż nie zachodzą w niej przesłanki umorzenia wymienione w art. 28 ustawy z 13 października 1983 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. Nr 205 z 2009 r., poz. 1585 ze zm. ). Zgodnie z art. 28 ust. 1 tej ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Według ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: - dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; - sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; - nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; - nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; - wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; - naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; - jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być przy tym w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności ( ust. 3 a ). Zgodnie natomiast z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ) ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Należy w tym miejscu wyraźnie podkreślić, iż decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia zaległości wobec ZUS ma charakter uznaniowy a to oznacza, ż nie może być ona całkowicie dowolna. System kontroli takiej decyzji przez sąd sprowadza się wyłącznie do kontroli jej legalności, a więc sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, bowiem jest to wyłączna kompetencja organu. Kontrola sądu obejmuje wyłącznie zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi - w postaci umorzenia należności ( zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 19.11.2007 r., V S.A./Wa 1876/07, lex nr 484969; wyrok WSA w Gdańsku z 10.02.2009 r., I S.A./Gd 874/08, lex nr 483118 ). Organ działa przy tym na zasadzie art. 7 kpa i zobowiązany jest do dokonania wyczerpujących ustaleń faktycznych w sprawie, jednakże nie zwalnia to samej strony z wykazywania odpowiedniej inicjatywy dowodowej, szczególnie w zakresie okoliczności faktycznych działających na jej korzyść ( mogących się przyczynić do podjęcia decyzji o umorzeniu zaległości ). W omawianej sprawie dokonując kontroli legalności decyzji Sąd stwierdził, że organ zadziałał prawidłowo i przy wydawaniu decyzji nie przekroczył granicy uznania administracyjnego. W toku postępowania ustalono, iż zobowiązany jest zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Otrzymał z MOPR zasiłek celowy 250 zł na zakup żywności oraz otrzymuje zasiłek okresowy w kwocie 271 zł. Mieszka w pokoju, ale nie ponosi kosztów jego wynajmu ( koszt ten ponoszą jego siostry ). Nie przedstawił w toku postępowania żadnych dowodów dotyczących ewentualnych kosztów utrzymania (żywność, odzież, środki higieny itd. ). Nie płaci aktualnie zobowiązań finansowych, ani alimentów na córkę. Skarżący nie przedłożył ostatecznie żadnych konkretnych dokumentów dotyczących wydatków ponoszonych na utrzymanie, co uniemożliwiło całościową ocenę jego sytuacji materialnej. Na rozprawie w dniu 6.11.2013 r. skarżący stwierdził, że pracuje na umowę zlecenia, otrzymując jako kierowca 1300 zł netto. Umożliwia mu to dokonanie spłaty przedmiotowego długu w dłuższej perspektywie czasowej ( m. in. w formie układu ratalnego ). Organ zasadnie więc uznał w ocenie Sądu, że skarżący ma perspektywę na zatrudnienie w przyszłości i możliwości zarobkowania, skoro nie powoływał się na czynniki zdrowotne. Tak więc organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego twierdząc, iż skarżący nie wykazał przesłanek całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 2 ustawy z 13.10.1983 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( posiada aktualnie stały dochód ). Skarżący nie wykazał ponadto, iż w sprawie zachodzą przesłanki z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ), w szczególności dotyczące złej sytuacji majątkowej czy zdrowotnej zobowiązanego, gdyż – jak wskazano powyżej – nie udokumentował on kwestii kosztów dotyczących jego utrzymania. Należy pamiętać, iż ZUS dokonując oceny w konkretnej sprawie musi dokonywać tego w oparciu o obiektywne kryteria i to zgodnie z powszechnie akceptowaną hierarchią wartości . Ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności, bo zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają – co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami, w tym przed zobowiązaniami cywilnoprawnymi. Organy zasadnie uznały, że skarżący może spłacać zadłużenie w dłuższym okresie czasu w formie układu ratalnego. Należy brać pod uwagę i to, że organy administracyjne zasadnie przyjmują, ze istotną granicę dla decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek stanowi kolizja z interesem społecznym. Interes społeczny to bowiem obowiązek zakładu do działania uwzględniającego interesy funduszy ubezpieczeniowych, którymi zarządza. Umarzanie zatem należności z tytułu składek ma i musi mieć charakter wyjątkowy, gdyż zasadą jest ich uregulowanie ( zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 05.11.2007 r., V SA/Wa 1231/07, lex nr 484909 oraz z 23.10.2007 r., V S.A./Wa 1368/07, lex nr 492274 ). Zdaniem Sądu skarżący nie wykazał skutecznie w toku prowadzonego postępowania, iż jego sytuacja rodzinna, zdrowotna i majątkowa wyczerpuje przesłanki do umorzenia należności. Organ dokonał wobec tego prawidłowych ustaleń faktycznych i ich trafnej oceny pod kątem braku możliwości umorzenia przedmiotowych należności publicznoprawnych. Z tego względu skarga podlegała oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t. j. - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. ).