III SA/Po 923/11

Dnia 20 września 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędziowie WSA Barbara Koś WSA Małgorzata Górecka (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2012 roku przy udziale sprawy ze skargi M R na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia .... r Nr w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. przyznaje adwokatowi K C od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu kwotę 295,20,- (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych uwzględniającą podatek od towarów i usług w kwocie 55,20,- (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu. III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego i zebraniu dowodów w sprawie decyzją z dnia 12 lipca 2011r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P odmówił M R – na podstawie art. 83 ust. 1 pkt. 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. Nr 205 z 2009 r., poz. 1585 ze zm. ) - umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, FP i FGŚP za okres generalnie od 09/2009 do 02/2011 wraz z odsetkami. Badając możliwość umorzenia organ stwierdził, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Decyzję wydała – działająca z upoważnienia Prezesa ZUS – Zastępca Dyrektora I Oddziału ZUS w P H P. Została ona ponadto podpisana przez specjalistę M D oraz Zastępcę Naczelnika Wydziału Realizacji Dochodów W K. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona podniosła argumenty dotyczące jej ciężkiej sytuacji zdrowotnej i materialnej ( brak zdolności do pracy, niskie dochody, leczenie psychiatryczne ). Po rozpatrzeniu wniosku Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P decyzją z dnia 19 września 2011r. utrzymał w mocy decyzję I instancji. Organ odwoławczy ponownie rozpoznał zebrany w sprawie materiał dowodowy i za organem I instancji podał, iż nie stwierdzono przesłanek umożliwiających umorzenie przedmiotowego zadłużenia. Decyzję wydała – działająca z upoważnienia Prezesa ZUS – Dyrektor I Oddziału ZUS w P M N. Została ona ponadto podpisana przez specjalistę I K oraz Naczelnika Wydziału Realizacji Dochodów W K. Skargę na powyższą decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu strona, podnosząc argumenty dotyczące jej ciężkiej sytuacji materialnej, zdrowotnej i rodzinnej. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko i argumentację zawartą w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Pismem z dnia 20.03.2012 r. pełnomocnik skarżącej uzupełnił zarzuty skargi, zarzucając organowi m. in. naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania – art. 24 § 1 pkt. 5 kpa w zw. z art. 140 kpa i art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - poprzez branie czynnego udziału pracowników organu w wydaniu zaskarżonej decyzji, mimo, że brali oni w tej sprawie udział w niższej instancji w czynnościach procesowych i wydaniu decyzji objętej wnioskiem o ponowne rozpatrzenie. Obie decyzje wydane w sprawie zostały podpisane przez W K, a ponadto I K ( podpisana pod decyzją z 19.09.2011 r. ) i M D ( podpisana pod decyzją z 12.07.2011 r. ) brały udział w czynnościach procesowych poprzedzających wydanie każdej z tych decyzji. W odpowiedzi ZUS pismem z dnia 18.04.2012 r. podtrzymał wniosek o oddalenie skargi. Za osoby wydające przedmiotowe decyzje uznane zostały wyłącznie H P i M N, a pozostałe podpisane osoby jedynie brały udział w technicznym przygotowaniu tych orzeczeń. Nie są to pracownicy ZUS umocowani do podpisywania decyzji w imieniu Prezesa ZUS. W piśmie z dnia 20.06.2012 r. pełnomocnik skarżącej podkreślił, że osoby podpisujące odpowiednie dokumenty procesowe muszą zostać uznane za osoby biorące udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Podpis pod decyzją oznacza też branie udziału w jej wydaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na jej uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy. Również w myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) sądy administracyjne kontrolują zaskarżone akty tylko w zakresie ich zgodności z prawem ( legalności ) i nie mają uprawnień do merytorycznego rozstrzygania sprawy. Jednocześnie z przepisu art. 134 § 1 ostatnio cytowanej ustawy wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W niniejszej sprawie organ był zobowiązany do dokonania wyczerpujących ustaleń faktycznych w celu jednoznacznego ustalenia, czy w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki umorzenia należności wobec ZUS wymienione w art. 28 ustawy z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. Nr 11 z 2007 r., poz. 74 ze zm. ) oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ). Decyzję z dnia 12 lipca 2011 r. wydała – działająca z upoważnienia Prezesa ZUS – Zastępca Dyrektora I Oddziału ZUS w P H P. Została ona ponadto podpisana przez specjalistę M D oraz Zastępcę Naczelnika Wydziału Realizacji Dochodów W K. Natomiast zaskarżoną decyzję z dnia 19 września 2011 r. wydała – działająca z upoważnienia Prezesa ZUS – Dyrektor I Oddziału ZUS w P M N. Została ona podpisana również przez specjalistę I K oraz Naczelnika Wydziału Realizacji Dochodów W K. Sąd po przeanalizowaniu akt sprawy uznał za zasadny zarzut strony skarżącej dotyczący naruszenia prawa procesowego, dającego podstawę do wznowienia postępowania – art. 24 § 3 kpa w zw. z art. 145 § 1 pkt. 3 kpa. Zgodnie bowiem z art. 24 § 3 kpa bezpośredni przełożony pracownika jest obowiązany na jego żądanie, na żądnie strony lub z urzędu wyłączyć go od udziału w postępowaniu, jeżeli zostanie uprawdopodobnione istnienie okoliczności nie wymienionych w § 1 art. 24 kpa, mogących wywołać wątpliwości co do jego bezstronności. Nie jest przy tym konieczne uprawdopodobnienie, że pracownik będzie stronniczy w załatwieniu sprawy ze względu na daną okoliczność, lecz wystarczy, że okoliczność ta powoduje powstanie wątpliwości co do jego bezstronności. Zgodnie z poglądami orzecznictwa i doktryny powodem wyłącznie pracownika mogą być również wątpliwości interpretacyjne dotyczące stosowania art. 24 § 1 kpa ( zob. m. in. A. Wróbel, komentarz do art. 24 kpa, lex 26/2010; wyrok NSA z dnia 25.04.2012 r., sygn. II GSK 431/11, baza orzeczeń NSA ). Fakt wydania przez pracownika decyzji w I instancji może stanowić samodzielną podstawę z art. 24 §3 kpa do jego wyłączenia w postępowaniu z art. 127 § 3 kpa, gdyż oznacza to, że wskutek wydania decyzji dotychczasowej jego bezstronność może być wątpliwa przy uczestniczeniu przy wydaniu decyzji na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Przepis art. 24 § 3 kpa ma prowadzić do uniknięcia sytuacji, w której pracownik biorący udział w czynnościach postępowania administracyjnego i mający przez to wyrobiony pogląd ( na stan faktyczny lub sposób rozstrzygnięcia sprawy ) byłby zdeterminowany przez swoje wcześniejsze doświadczenie związane z udziałem w tym postępowaniu. Prawo do ponownego rozpatrzenia sprawy przez ten sam organ jest generalnie wyjątkiem od klasycznego dwuinstancyjnego postępowania odwoławczego. Postępowanie takie jest zbliżone do postępowania odwoławczego ( za wyjątkiem zasady dewolutywności ), wobec czego należy również brać pod uwagę istnienie przesłanki wyłączenia pracownika wskazanej w art. 24 §1 pkt. 5 kpa ( zob. uchwała NSA z 22.02.2007 r., II GPS 2/2206, ONSAiWSA 2007/5/202 ). Z tego względu bezpośredni przełożony pracownika wydającego decyzję w pierwszej instancji jest zobowiązany do wyłączenia go od udziału w postępowaniu o ponowne rozpatrzenie sprawy, gdyż okoliczność ta mogłaby wywołać wątpliwości co do jego bezstronności. W niniejszej sprawie w wydaniu decyzji zaskarżonej i poprzedzającej ją brał udział ten sam pracownik organu – W K. Jego podpis widnieje pod obiema decyzjami, co oznacza że brał udział w czynnościach procesowych poprzedzających wydanie obu orzeczeń. Sam organ w piśmie z dnia 4.7.2012 r. wskazał, iż W K m. in. akceptował pod względem poprawności redakcyjnej projekty decyzji z 12.07.2011 r. i z 19.09.2011 r. – jako przełożony pracowników opracowujących projekty ( k. 183 akt sadowych ), co jest wystarczającą podstawą do uznania, że brał on udział w wydaniu obu decyzji, mając realny wpływ na ich ostateczne rozstrzygniecie i uzasadnienie. Ze względu na naruszenie przepisów prawa ( art. 24 §3 kpa i art. 145 § 1 pkt. 3 kpa ) dające podstawę do wznowienia postępowania Sąd orzekł w pkt. I wyroku o uchyleniu zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O wstrzymaniu wykonania decyzji orzeczono na podstawie art. 152 tego aktu prawnego, a o zwrocie kosztów adwokatowi z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu na podstawie art. 205 § 2 ustawy w zw. z §19 i 18 pkt 1 ppkt1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (dz. U. Nr 163, poz. 1348, ze zm.).