III SA/Po 941/13

Dnia 25 lutego 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Fornalik (spr.) Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Szymon Widłak Protokolant: st.sekr.sad. Izabela Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2014 roku przy udziale sprawy ze skargi H. K. na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu z dnia [...] maja 2013 roku nr [...] w przedmiocie przyznania renty strukturalnej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. z dnia [...] marca 2013 roku nr [...], II. zasądza od Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu na rzecz strony skarżącej kwotę [...],- ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. W dniu [...] września 2010 r. H.K. złożył w Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniosek o przyznanie renty strukturalnej. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. stwierdził, że spełnia on wstępne warunki wymagane do uzyskania renty strukturalnej. W dniu [...] kwietnia 2011 r. H.K. złożył zmianę do wniosku o przyznanie renty strukturalnej załączając oświadczenie o zaprzestaniu działalności rolniczej oraz akty notarialne, na podstawie których ustalono, że dnia [...] kwietnia 2011 r. H.K. zaprzestał działalności rolniczej. Decyzją z dnia [...] maja 2011 r., nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. przyznał H.K. rentę strukturalną od kwietnia 2011 r. do stycznia 2019 r. W dniu [...] czerwca 2011 r. H.K. przedstawił nowe dowody w sprawie renty strukturalnej świadczące o przekazaniu na rzecz następcy jeszcze jednej działki ewidencyjnej oznaczonej numerem [...] o powierzchni [...] ha położonej w woj. Wielkopolskim, powiat s., gmina S., obręb ewidencyjny G.. Dyrektor Wielkopolskiego Oddział ARiMR decyzją z dnia [...] września 2012 r., nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Biura powiatowego ARiMR w S. z dnia [...] maja 2011 r. o przyznaniu renty strukturalnej, wskazując na zaistnienie przesłanki do wznowienia postępowania. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. wznowił postępowanie administracyjne w sprawie przyznania H.K. renty strukturalnej. Decyzją organu I instancji z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] uchylona została decyzja o przyznaniu renty strukturalnej z dnia [...] maja 2011 r. i przyznane zostało świadczenie od czerwca 2011 r. do stycznia 2019 r. Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału ARiMR w Poznaniu na skutek wniesionego przez H.K. odwołania, decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. uchylił powyższą decyzję w całości. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. decyzją z dnia [...] marca 2013 r. na podstawie art. 132 § 1 k.p.a, § 16 ust. 1 w zw. z § 20 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętych Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013 (Dz. U. z 2007 r. Nr 109, poz. 750, ze zm.), uchylił własną decyzję o przyznaniu renty strukturalnej z dnia [...] maja 2011 r. i przyznał H.K. rentę strukturalną od czerwca 2011 r. do stycznia 2019 r. w wysokości [...] zł. Uzasadniając powyższą decyzję organ wskazał, że w toku ponownej weryfikacji sprawy o przyznanie renty strukturalnej ustalono, że H.K. nie zaprzestał działalności rolniczej w dniu [...] kwietnia 2011 r., lecz w dniu [...] czerwca 2011 r. kiedy to przedstawił nowe dowody świadczące o przekazaniu na rzecz następcy jeszcze jednej działki o powierzchni [...] ha. Ustalając nową datę zaprzestania działalności rolniczej, zaszła konieczność uchylenia decyzji dotychczasowej z dnia [...] maja 2011 r. i przyznania przedmiotowego świadczenia od czerwca 2011 r. Jednocześnie organ wskazał, że w wyniku uchylenia decyzji dotychczasowej oraz przyznania renty strukturalnej od czerwca 2011 r. powstała nadpłata renty strukturalnej za miesiąc kwiecień i maj 2011 r. w kwocie [...] zł, którą należy wpłacić na konto ARiMR. W odwołaniu od powyższej decyzji H.K. podniósł, że od kwietnia 2011 r. na całości gruntów działalność rolniczą prowadzi jego syn, któremu grunty zostały przekazane. Natomiast działka o powierzchni [...] ha nie została zapisana w kwietniu 2011 r. przez pomyłkę niezależną od odwołującego się, którą niezwłocznie naprawił. W związku z powyższym organ niezasadnie przyjął, że odwołujący nie zaprzestał działalności rolniczej od kwietnia 2011 r. i w konsekwencji również bezzasadnie zobowiązał go do zwrotu pobranych świadczeń. Dyrektor Wielkopolskiego Oddział Regionalnego ARiMR w Poznaniu decyzją z dnia [...] maja 2013 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że zgodnie z § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętych Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013 (Dz. U. z 2007 r. Nr 109, poz. 750, ze zm.) rentę strukturalną przyznaje się producentowi rolnemu będącemu osobą fizyczną prowadzącą na własny rachunek działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym położonym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zwanemu dalej "rolnikiem", jeżeli łącznie spełnia on warunki określone w tym przepisie, w tym m.in. zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej (pkt 6). Zgodnie natomiast z § 9 tego rozporządzenia, warunek zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej uważa się za spełniony, jeżeli po przekazaniu gospodarstwa rolnego: 1) łączna powierzchnia użytków rolnych posiadanych lub współposiadanych przez uprawnionego do renty strukturalnej i jego małżonka nie przekracza 0,5 ha, a działalność rolnicza prowadzona na tych użytkach służy wyłącznie zaspokajaniu potrzeb własnych uprawnionego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym; 2) zarówno uprawniony do renty strukturalnej, jak i jego małżonek nie prowadzą działu specjalnego produkcji rolnej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. W przedmiotowej sprawie H.K. w dniu [...] kwietnia 2011 r. złożył zmianę do wniosku o przyznanie renty strukturalnej, do której załączył akt notarialny przeniesienia własności oraz oświadczenie, z którego wynikało, że zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej w dniu [...] kwietnia 2011 r. Dlatego też wydano odwołującemu decyzję o przyznaniu renty strukturalnej od kwietnia 2011 r. W dniu [...] czerwca 2011 r. do Biura Powiatowego ARiMR w S. wpłynął akt notarialny Repertorium A nr [...] – umowa darowizny, na mocy której H.K. darował następcy jeszcze jedną działkę rolną nr [...] o powierzchni [...] ha. W konsekwencji, zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji prawidłowo ustalił, że H.K. renta strukturalna przysługuje od czerwca 2011 r. W skardze na powyższą decyzję H.K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie renty strukturalnej od kwietnia 2011 r. do stycznia 2019 r., czyli w terminie określonym w pierwotnej decyzji o przyznaniu renty strukturalnej. W uzasadnieniu skarżący podtrzymał dotychczas zajmowane stanowisko podkreślając, że działka o powierzchni [...] ha pozostała jego własnością "tylko na papierze". Faktyczne władztwo nad całością gospodarstwa, w tym również nad sporną działką przejął syn skarżącego w kwietniu 2011 r., na dowód czego przedłożył jego oświadczenie w tym zakresie z dnia [...] czerwca 2013 r.. Dodatkowo skarżący wskazał, że § 9 pkt 1 rozporządzenia mówi nie o prawie własności, lecz o posiadaniu użytków rolnych, a w przypadku skarżącego przeniesienie posiadania nastąpiło. Tym samym nie można uznać, że po tym terminie skarżący prowadził działalność rolniczą. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona, chociaż z innych przyczyn niż opisane w zarzutach w niej zawartych. Sąd Administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. 2012 r. poz. 270, ze zm., określanej dalej w skrócie: p.p.s.a.). Przepis § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętych Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013 (Dz. U. z 2007 r. Nr 109, poz. 750, ze zm.) stanowi, że jednym z koniecznych warunków, które musi spełnić rolnik występujący o rentę strukturalną, jest przekazanie wszystkich użytków rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, będących zarówno przedmiotem odrębnej własności rolnika i jego małżonka, jak również przedmiotem ich współwłasności; może on pozostać jedynie posiadaczem (współposiadaczem) użytków rolnych o powierzchni nie przekraczającej 0,5 ha (z zastrzeżeniem wskazanych powyżej wymogów). Zgodnie z treścią § 9 rozporządzenia warunek zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej jest spełniony, jeżeli łączna powierzchnia użytków posiadanych (współposiadanych) przez uprawnionego do renty i jego małżonka nie przekracza 0,5 ha, a działalność rolnicza prowadzona na tych użytkach służy wyłącznie zaspakajaniu potrzeb własnych uprawnionego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Jak wynika z powyższego przeszkodą w uzyskaniu renty strukturalnej jest posiadanie (współposiadanie wraz z małżonkiem) gruntów rolnych o powierzchni przekraczającej 0,5 ha i prowadzenie na nich działalności rolniczej. Należy zwrócić uwagę, że normodawca posłużył się pojęciem "posiadania", a nie "własności", które to pojęcia na gruncie prawa polskiego, są zupełnie różne. W przedmiotowej sprawie przedmiotem sporu pozostaje data przyznania skarżącemu renty strukturalnej . Na wstępie należy podkreślić, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane w postępowaniu prowadzonym w trybie wznowienia postępowania. Podstawy wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną zostały enumeratywnie wskazane w art. 145 §1 i art. 145 a k.p.a. Przypomnienia wymaga, że instytucja wznowienia postępowania służy wyeliminowaniu z obrotu prawnego ostatecznych decyzji, które zostały wydane w postępowaniu administracyjnym przeprowadzonym w wadliwy sposób. Stwarza możliwość prawną ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ona zapadła, było dotknięte kwalifikowaną wadliwością, wyliczoną w sposób wyczerpujący w przepisach postępowania procesowego. W wyniku wznowienia otwiera się możliwość ponownego rozpatrzenia sprawy. Dyspozycja art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. wymaga kumulatywnego spełnienia następujących przesłanek: nowe okoliczności faktyczne i nowe dowody muszą zostać ujawnione po wydaniu decyzji ostatecznej. Nadto te okoliczności i dowody musiały istnieć już wcześniej, to jest w chwili wydawania decyzji ostatecznej, lecz dla tego organu są one nowymi tylko dlatego, że nie były mu wcześniej znane. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, we wniosku z dnia [...] września 2010 r. o przyznanie renty strukturalnej złożonego przez H.K. przy określeniu działek będących przedmiotem przekazania na rzecz następcy (oświadczenie o posiadanych i zadeklarowanych do przekazania działkach ewidencyjnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego) jak i załączonych wypisów z rejestru gruntów, wymieniona została m.in. działka oznaczona nr [...] o powierzchni [...] ha. Wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., jest uzasadnione wyłącznie w sytuacji, gdy nowe okoliczności faktyczne i dowody, o których mowa w tym przepisie, nie były znane organowi wydającemu decyzję. Nie można uznać za nowe, a zatem nieznane organowi, dowodów, którymi organ dysponował, lecz z którymi się nie zapoznał albo które niewłaściwie ocenił. Przy wznowieniu postępowania w tym przypadku nie jest więc istotne, czy ujawnione nowe okoliczności nie były znane organowi prowadzącemu postępowanie pierwotne w wyniku zaniedbań (np. niedokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego), czy z innych powodów. Błędna ocena dowodu lub okoliczności faktycznej nie jest tym samym, co brak wiedzy o tym dowodzie lub okoliczności. Dlatego też odmienna ocena dowodu, który istniał i był znany organowi, nie może stanowić uzasadnienia dla wznowienia postępowania (por. wyroki NSA z dnia: 27 stycznia 1984 r., SA/Wr 649/83, ONSA 1984, nr 1, poz. 7, 9 kwietnia 2001 r., V SA 1831/00, niepubl. oraz 27 września 2006 r., II OSK 1128/05, niepubl.; R. Kędziora, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2011, s. 786; B. Adamiak (w:) System prawa administracyjnego. Prawo procesowe administracyjne, t. 9, pod red. R. Hausera, Z. Niewiadomskiego, A. Wróbla, Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2010, s. 255). W art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. wymienione są dwie, niezależne od siebie przesłanki w ramach podstawy wznowienia. Powyższe wynika ze sformułowania ww. przepisu "(...) ujawniły się nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody". Zarówno nowe dowody jak i nowe okoliczności muszą ujawnić się po wydaniu decyzji, lecz muszą istnieć w chwili wydania pierwotnej decyzji. Wystarczające jest ujawnienie się albo nowej okoliczności faktycznej, albo nowego dowodu, które spełniają, każde z nich z osobna, pozostałe przesłanki wznowienia. Każda okoliczność faktyczna może być dowodzona określonym dowodem. Treść postanowienia Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S. z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...] o wznowieniu postępowania administracyjnego wskazuje, że przesłanką uzasadniającą zastosowanie w niniejszej sprawie nadzwyczajnego trybu było ujawnienie nowych okoliczności faktycznych, które nie były znane organowi w dniu wydania decyzji z dnia [...] maja 2011 r., bowiem w dniu [...] czerwca 2011 r. przedstawiono nowe dowody mające wpływ na wydaną decyzję przyznająca H.K. rentę strukturalną. Akceptując treść powyższego postanowienia, którego uzasadnienie jest bardzo lakoniczne, zwrócić uwagę należy, iż zarówno organ I instancji jak i organ odwoławczy nie odniosły się w żaden sposób do przesłanek zastosowania trybu wznowieniowego, co ma istotne znaczenie w przedmiotowej sprawie i praktycznie uniemożliwia dokonanie kontroli zasadności zaskarżonej decyzji. Ustawodawca odróżnia wyraźnie na gruncie Kodeksu cywilnego i innych aktów prawnych instytucję prawa własności od instytucji posiadania. Dowody w postaci aktów notarialnych – umowy darowizny, Rep. A nr [...] z [...] kwietnia 2011 r. i Rep. A nr [...] z dnia [...] czerwca 2011 r. istniały niewątpliwie w dacie wydawania decyzji przez organ I instancji, jednak dowodzą one tego, że w datach ich sporządzenia doszło do przeniesienia prawa własności wskazanych w umowach działek ewidencyjnych. Nie wynika z nich (jak już wskazano powyżej) jednoczesne przeniesienie posiadania tych nieruchomości i zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej. Odróżnienie tych dwóch kwestii jest istotne dla sprawy, gdyż przesłanką do otrzymania świadczenia było posiadanie i rolnicze użytkowanie gruntów, a nie bycie ich właścicielem. Sama okoliczność przeniesienia prawa własności działek nie może być zatem uznana za okoliczność istotną dla sprawy, wpływającą na jej rozstrzygnięcie. Wskazać należy ponadto, że w postanowieniu o wznowieniu postępowania z dnia [...] listopada 2012 r. oraz w postanowieniu z dnia [...] marca 2013 r. o włączeniu do sprawy dowodu w postaci oświadczenia z dnia [...] czerwca 2011 r. oraz aktu notarialnego Repertorium A nr [...] r. z dnia [...] czerwca 2011 r., wydając decyzję z dnia [...] marca 2013 r. organ I instancji powołał się na przedmiotowe oświadczenie na okoliczność zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej, które nie jest jednak dowodem w sprawie i nie ma go w aktach administracyjnych, a więc Sąd nie ma możliwości zweryfikowania jego treści. Wprawdzie w aktach sądowych znajduje się załączone do skargi H.K. oświadczenie jednakże sygnowane jest ono datą [...] czerwca 2013 r. Zdaniem Sądu brak wyjaśnień organu odwoławczego i organu I instancji we wskazanym wyżej zakresie uniemożliwia praktycznie sądową kontrolę zasadności wznowienia postępowania w niniejszej sprawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Nie wiadomo bowiem w istocie, czy organ miał faktyczne podstawy do skorzystania z tego nadzwyczajnego trybu postępowania administracyjnego i w konsekwencji do uchylenia decyzji o przyznaniu płatności i przyznania jej od czerwca 2011 r. do stycznia 2019 r. Powyższe zaniechania procesowe organów oznaczały naruszenie art. 7 (zasady wyjaśniania stanu faktycznego sprawy), art. 8 (zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa), art. 11 ( zasady przekonywania ) oraz art. 107 § 3 k.p.a. Jak już wcześniej podkreślono, zastosowanie nadzwyczajnego trybu wznowienia postępowania winno odbywać się ze szczególnym uwzględnieniem wszelkich ustawowych gwarancji procesowych przynależnych stronie. Obowiązek ten dotyczy m. in. wszechstronnego wyjaśniania przyczyn wznowienia, które może prowadzić ostatecznie do negatywnych dla strony skutków materialnoprawnych. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy zobowiązane będą uwzględnić powyższe wskazania i przeprowadzić postępowanie wyjaśniające co do istnienia konkretnych okoliczności stanowiących przyczynę wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt. 5 k.p.a. Niezbędne będzie przede wszystkim wyraźne wskazanie które dowody ( okoliczności ) stanowią nowe dowody ( nowe okoliczności faktyczne ), dlaczego są one istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, czy istniały w dniu wydania decyzji i, że nie były znane organowi wydającemu decyzję. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd uznał, że zaskarżona decyzja Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału ARiMR oraz decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania (art. 7, art 8, art. 11, art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.) mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł o uchyleniu skarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S.. O zwrocie stronie skarżącej kosztów postępowania sądowego oraz o wykonalności decyzji Sąd postanowił zaś w oparciu o art. 200 i art. 152 cytowanej ustawy.