III SA/Po 942/14

Dnia 5 listopada 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych - Olszanowska Sędziowie WSA Małgorzata Górecka (spr) WSA Szymon Widłak Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Skrocka - Nerka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 listopada 2015 roku przy udziale sprawy ze skargi P B na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek oddala skargę P B złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o umorzenie odsetek z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres 01.05.1991r. do 31.12.1998r. ZUS przeprowadził postępowanie administracyjne, zakończone wydaniem w dniu [...]2014 r. decyzji odmawiającej na podstawie art. 28 ust. 1-4 i art. 32 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych umorzenia należności z tytułu - odsetek naliczonych od składek na ubezpieczenie społeczne płatnika za okres 11/1996-12/1998 - odsetek naliczonych od składek na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników za okres 09/1996-04/1997, 01/1998-03/1998 i na podstawie art. 28 ust. 3 a , art. 32 w/w ustawy odmawiającej umorzenia należności z tytułu odsetek naliczonych od składek na ubezpieczenie społeczne płatnika za okres 11/1996 do 12/1998. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że w sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek umorzenia odsetek od należności określonych w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. Nr 11 z 2007 r., poz. 74 ze zm. ), oznaczonej dalej jako o s.u.s. to jest nie można stwierdzić całkowitej nieściągalności składek. W szczególności podkreślono, że dłużnik jest współwłaścicielem nieruchomości w Kórniku mogącej stanowić przedmiot skutecznej egzekucji. Zakład rozważył także możliwość umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 a ustawy o s.u.s. zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności i przeanalizował w tym zakresie, czy nie zachodzą przypadki wymienione w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ), to jest - gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych - poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności - przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ ustalił, że wnioskodawca jest zarejestrowaną osobą bezrobotną – bez prawa do zasiłku, posiada dochód z prac dorywczych w wysokości [...] zł. Prowadzi wspólnie gospodarstwo domowe z matką pobierającą emeryturę w kwocie [...]zł netto oraz z córką zarabiającą [...] zł. Stałe wydatki wynoszą ok [...] zł miesięcznie ( czynsz, gaz, energia, koszty leczenia ). Strona ma zobowiązanie kredytowe – [...] zł z miesięczną ratą [...] zł ( spłata ostatniej raty – [...] r. ). Strona ma zobowiązanie alimentacyjne w kwocie [...]zł. Dochód na 1 członka rodziny wynosi [...] zł. Koszty utrzymania i kredytu wynoszą zatem co miesiąc [...] zł, z czego organ wnioskował, że strona nie ujawniła wszystkich swoich miesięcznych dochodów. Strona złożyła ponadto wniosek o rozłożenie na raty należności głównej z tytułu składek za okres od 12/1998, wobec czego jest ona zdolna do uzyskania środków finansowych na uiszczenie tego długu. Organ wyjaśnił ponadto, że umorzenie na podstawie ww. przepisów ustawy i rozporządzenia ma charakter uznania administracyjnego co pozwala organowi po wszechstronnym wyjaśnieniu sprawy odmówić umorzenia nawet w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek przez zobowiązanego. Powołane wyżej okoliczności uzasadniają odmowę. Strona złożyła do ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazała, że na mocy decyzji z 15.03.2013 r. umorzono jej składki za okres od 1999-2002. Strona wskazała na naruszenie art. 7, 77, 107 kpa. W ocenie strony jej miesięczne wydatki wynoszą minimum [...] zł. To głównie jego matką utrzymuje dłużnika i jego córkę, którzy są na etapie poszukiwania pracy. Matka posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kredyt miał charakter kredytu konsolidacyjnego i nie oznaczał pozyskanie nowych środków finansowych. Za pomocą rodziny strona jest w stanie spłacić należność główną z tytułu składek [...]zł i [...]zł, ale nie jest w stanie spłacić należności odsetkowych. Decyzją z dnia [...]r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję wydaną w ramach I instancji. Organ II instancji podzielił ustalenia faktyczne i rozważania prawne poczynione w postępowaniu pierwszoinstancyjnym odnośnie braku podstaw do umorzenia spornych należności. Posiada majątek nieruchomy zabezpieczony hipotecznie. Jako koszty wskazał on [...] zł, a dochody rodziny zadeklarowane przez stronę wynoszą tylko [...] zł. Zdaniem organu takie zestawienie wskazuje, że strona nie ujawniła swojego całego miesięcznego dochodu. Dłużnik i jego córka są na etapie poszukiwania pracy co wskazuje na potencjalną możliwość spłaty części zadłużenia w przyszłości. Spłacanie długu publicznoprawnego winno mieć przy tym pierwszeństwo przed spłacaniem zaległości o charakterze cywilnoprawnym. Strona spłaca regularnie raty kredytowe, ma też zamiar spłacać w ratach główne należności wobec ZUS z czego wynika, że jest w stanie dokonywać regularnej spłaty swoich zobowiązań. W skardze do WSA strona powtórzyła argumenty dotyczące jej ciężkiej sytuacji finansowej i życiowej ( status bezrobotnego, niski dochód z nieregularnych prac dorywczych ). Jedynym stałym miesięcznym dochodem ma być emerytura matki skarżącego w wysokości [...] zł. Skarżący i jego córka szukają pracy stałej na etat. Jego matka jest schorowana, wymaga stałej opieki i wysokich kosztów leczenia. Strony nie mogą zaciągnąć nowych zobowiązań a rata kredytu bankowego wynosi [...]zł. Skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości w wysokości 1/74, jest ona warta [...] zł. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując się na uzasadnienie swojej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Skarga nie zasługuje na jej uwzględnienie. Po przeanalizowaniu akt administracyjnych sprawy Sąd uznał bowiem, że organy prawidłowo ustaliły, że nie zachodzą w stosunku do skarżącego przesłanki umorzenia wymienione w art. 28 ustawy z 13 października 1983 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. Nr 205 z 2009 r., poz. 1585 ze zm. ). Zgodnie z art. 28 ust. 1 tej ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Według ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: - dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; - sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; - nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; - nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; - wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; - naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; - jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być przy tym w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności ( ust. 3 a ). Zdaniem Sądu organ zasadnie stwierdził, że w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność długu gdyż skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości zabezpieczonej hipotecznie. Stanowi ona zatem przedmiot majątkowy do wyegzekwowania, nawet jeżeli udział skarżącego w prawie własności i cena całej nieruchomości nie jest wysoka. Zgodnie natomiast z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ) ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Należy w tym miejscu wyraźnie podkreślić, iż decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia zaległości wobec ZUS ma charakter uznaniowy a to oznacza, ż nie może być ona całkowicie dowolna. System kontroli takiej decyzji przez sąd sprowadza się wyłącznie do kontroli jej legalności, a więc sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, bowiem jest to wyłączna kompetencja organu. Kontrola sądu obejmuje wyłącznie zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi - w postaci umorzenia należności ( zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 19.11.2007 r., V S.A./Wa 1876/07, lex nr 484969; wyrok WSA w Gdańsku z 10.02.2009 r., I S.A./Gd 874/08, lex nr 483118 ). Organ działa przy tym na zasadzie art. 7 kpa i zobowiązany jest do dokonania wyczerpujących ustaleń faktycznych w sprawie, jednakże nie zwalnia to samej strony z wykazywania odpowiedniej inicjatywy dowodowej, szczególnie w zakresie okoliczności faktycznych działających na jej korzyść ( mogących się przyczynić do podjęcia decyzji o umorzeniu zaległości ). W omawianej sprawie dokonując kontroli legalności decyzji Sąd stwierdził, że organ zadziałał prawidłowo i przy wydawaniu decyzji nie przekroczył granicy uznania administracyjnego. W toku postępowania ustalono, iż wnioskodawca jest zarejestrowaną osobą bezrobotną – bez prawa do zasiłku, posiada dochód z prac dorywczych w wysokości [...]zł. Prowadzi wspólnie gospodarstwo domowe z matką pobierającą emeryturę w kwocie [...] zł netto oraz z córką zarabiającą [...] zł. Stałe wydatki wynoszą ok [...] zł miesięcznie ( czynsz, gaz, energia, koszty leczenia ). Strona ma zobowiązanie kredytowe – [...] zł z miesięczną ratą[...] zł ( spłata ostatniej raty – [...] r. ). Strona ma zobowiązanie alimentacyjne w kwocie [...] zł. Dochód na 1 członka rodziny wynosi[...] zł. Organ I instancji ustalił, że koszty utrzymania i kredytu wynoszą zatem co miesiąc [...] zł, z czego organ wnioskował zasadnie ( w ocenie Sądu ), że strona nie ujawniła wszystkich swoich miesięcznych dochodów. Strona złożyła ponadto wniosek o rozłożenie na raty należności głównej z tytułu składek za okres od 12/1998, wobec czego należało uznać, że jest ona zdolna do uzyskania środków finansowych na uiszczenie tego długu. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podniósł , że razem z córką poszukują pracy, co przemawia za tezą, że w przyszłości strona będzie pozyskiwała środki na spłatę zobowiązań odsetkowych wobec ZUS. Organ II instancji prawidłowo ustalił w ocenie Sądu, że skarżący jako koszty wskazał [...] zł, a dochody rodziny zadeklarowane przez stronę wynoszą tylko [...] zł. Zdaniem Sądu takie zestawienie wskazuje, że strona nie ujawniła swojego całego miesięcznego dochodu. Było to jej obowiązkiem, skoro wnosiła o umorzenie zaległości wobec ZUS, a wydanie takiej decyzji jest uzależnione od uprzedniej wnikliwej analizy wszystkich dochodów i wydatków danego dłużnika. Sąd podziela przy tym w całości stanowisko organu, że spłacanie długu publicznoprawnego winno mieć bezdyskusyjne pierwszeństwo przed spłacaniem zaległości o charakterze cywilnoprawnym. Strona spłaca regularnie raty kredytowe, ma też zamiar spłacać w ratach główne należności wobec ZUS z czego wynika, że jest w stanie dokonywać regularnej spłaty swoich zobowiązań. Organ zasadnie więc uznał w ocenie Sądu, że skarżący ma perspektywę na zatrudnienie w przyszłości i możliwości zarobkowania, skoro nie powoływał się na czynniki zdrowotne i deklarował chęć znalezienia pracy na stałe. Tak więc organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego twierdząc, iż skarżący nie wykazał przesłanek całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 2 ustawy z 13.10.1983 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( posiada aktualnie stały dochód ). Skarżący nie wykazał ponadto, iż w sprawie zachodzą przesłanki z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ), w szczególności dotyczące złej sytuacji majątkowej czy zdrowotnej zobowiązanego, gdyż – jak wskazano powyżej – nie udokumentował on w pełni kwestii wszystkich kosztów dotyczących jego utrzymania. Należy pamiętać, iż ZUS dokonując oceny w konkretnej sprawie musi dokonywać tego w oparciu o obiektywne kryteria i to zgodnie z powszechnie akceptowaną hierarchią wartości . Ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności, bo zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają – co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami, w tym przed zobowiązaniami cywilnoprawnymi. Należy brać pod uwagę i to, że organy administracyjne zasadnie przyjmują, ze istotną granicę dla decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek stanowi kolizja z interesem społecznym. Interes społeczny to bowiem obowiązek zakładu do działania uwzględniającego interesy funduszy ubezpieczeniowych, którymi zarządza. Umarzanie zatem należności z tytułu składek ma i musi mieć charakter wyjątkowy, gdyż zasadą jest ich uregulowanie ( zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 05.11.2007 r., V SA/Wa 1231/07, lex nr 484909 oraz z 23.10.2007 r., V S.A./Wa 1368/07, lex nr 492274 ). Zdaniem Sądu skarżący nie wykazał skutecznie w toku prowadzonego postępowania, iż jego sytuacja rodzinna, zdrowotna i majątkowa wyczerpuje przesłanki do umorzenia należności. Organ dokonał wobec tego prawidłowych ustaleń faktycznych i ich trafnej oceny pod kątem braku możliwości umorzenia przedmiotowych należności publicznoprawnych. Z tego względu skarga podlegała oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t. j. - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. ).