III SA/Po 944/09

Dnia 10 lutego 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek Sędziowie NSA Maria Lorych-Olszanowska ( spr.) WSA Barbara Koś Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska- Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lutego 2010 roku przy udziale sprawy ze skargi M.O. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana /-/ B. Koś /-/ T.M. Geremek /-/ M. Lorych-Olszanowska WSA/wyr.1 – sentencja wyroku Decyzją z dnia [...], nr [...], nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 83 ust. 1 pkt. 3 oraz art. 28 ust. 1 – 4 oraz art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., nr 11, poz. 74) i §3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365) odmówił M. O. umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek. W uzasadnieniu wskazał, że w okresie od [...] do [...]. M. O. prowadził działalność gospodarczą i z tytułu tej działalności powstały zaległości w opłacaniu składek: * na ubezpieczenia społeczne za okres: [...],[...] - [...] wynoszące [...] plus należne odsetki za zwłokę i koszty upomnienia w kwocie [...], * na ubezpieczenie zdrowotne za okres: [...]. - [...],[...] - [...],[...] - [...] wynoszące [...] plus należne odsetki za zwłokę i koszty upomnienia w kwocie [...], * na Funduszu Pracy za okres: [...], [...] - [...] wynoszą [...] plus należne odsetki za zwłokę i koszty upomnienia w kwocie w kwocie [...]. W dniu [...] wpłynął do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I w P. – Inspektoratu w P. wniosek o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek z uwagi na trudną sytuację finansową zobowiązanego. Rozpatrując wniosek o umorzenie Zakład Ubezpieczeń Społecznych wziął pod uwagę następujące dane: zaświadczenie o nadaniu nr REGON z dnia [...], zaświadczeniu z dnia [...] o dokonaniu wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, zaświadczenie z dnia [...] o dokonaniu zmiany wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] o wykreśleniu wpisu z ewidencji działalności gospodarczej, decyzję z dnia [...] Starosty P. o uznaniu zobowiązanego za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych, umowę najmu lokalu mieszkalnego z dnia [...], umowy pożyczek zaciągniętych w [...], zaświadczenie o wysokości zarobków żony zobowiązanego – T. O., zeznaniach o wysokości dochodu za rok 2008, fakturę za energię elektryczną, dowody zapłaty: z dnia [...] z tytułu zużycia gazu i z dnia [...] z tytułu czynszu za miesiąc marzec [...] oraz oświadczenia z dnia [...] i [...] (wpływ w dniu [...]) o: aktualnej sytuacji rodzinnej, pokrywaniu kosztów utrzymania, spłacie kredytu w [...], braku majątku ruchomego i nieruchomego, nie zaleganiu w podatkach, nie korzystaniu z pomocy społecznej i nie pobieraniu świadczeń emerytalno – rentowych oraz o zamiarze odbywania kursu przygotowującego do zawodu motorniczego tramwajowego. Ponadto organ uznał, że z rocznego zeznania podatkowego PIT-36 wynika, iż w [...] ubezpieczony osiągnął dochód ze stosunku pracy w kwocie [...], a od dnia [...] zarejestrowany jest w Powiatowym Urzędzie Pracy w P. jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych i utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych przez żonę, z którą zamieszkuje w wynajmowanym mieszkaniu. Koszty utrzymania lokalu pokrywane są po połowie wspólnie z zamieszkałą córką, przy czym ich gospodarstwa domowe prowadzone są oddzielnie. Zakład stwierdził, że nie wystąpiła żadna z okoliczności wskazanych w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Nie stwierdzono braku majątku, z którego można egzekwować należności. Zobowiązany aktualnie utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych przez żonę i poszukuje pracy w czym miał pomóc kurs przygotowujący do zawodu motorniczego tramwajowego. Najbliższa rodzina to żona – T. O. i córka mająca własną rodzinę. Ponadto w sprawie nie wykazano, by stan zdrowia uniemożliwiał ubezpieczonemu podjęcie zatrudnienia, a tym samym uzyskiwanie dochodów. Jednocześnie wskazano, iż spełnienie ustawowych warunków przez płatnika składek daje jedynie możliwość umorzenia składek, lecz nie nakłada na Zakład Ubezpieczeń Społecznych obowiązku w tym zakresie. Pismem z dnia [...] zobowiązany złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, który uzasadnił brakiem zatrudnienia, zaprzestaniem prowadzenia działalności przy braku majątku, z którego można egzekwować należności, koniecznością sprzedaży samochodu w celu spłacenia zaciągniętego kredytu (pozostała kwota została przekazana na częściową spłatę zadłużenia z tytułu składek), a więc pozbawieniem podstawowego narzędzia pracy. Wyjaśnił, iż lekarz rodzinny stwierdził zły stan zdrowia (głuchota), który uniemożliwia wykonywanie pracy motorniczego tramwajowego, co zadecydowało o nie zakończeniu kursu przygotowującego do wykonywania tego zawodu. Inne schorzenia uniemożliwiają też wykonywanie cięższej pracy np. na budowie. Sytuacja na rynku pracy powoduje, iż trudno mu znaleźć lekką pracę przy jego złym stanie zdrowia, co potwierdza opinia lekarza chorób wewnętrznych z dnia [...] wskazująca stałe leczenie zobowiązanego z powodu nadciśnienia tętniczego, choroby zwyrodnieniowej kręgosłupa, żylaków podudzia i głuchoty, które to schorzenia są przeciwwskazaniem do wykonywania pracy wymagającej wysiłku fizycznego. Ponadto przedstawione zostało postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym P. – S.M. w P. z dnia [...] umarzające postępowanie egzekucyjne wobec M. O. jako bezskuteczne. Zobowiązany złożył również oświadczenie, że zamieszkuje z żoną wobec której orzeczono stopień niepełnosprawności bez prawa do renty, a która mimo złego stanu zdrowia (cukrzyca, choroba serca, miażdżyca naczyń krwionośnych, zaburzenia psychiczne) zmuszona jest pracować na pół etatu, przy czym jej zarobki nie wystarczają na pokrycie kosztów utrzymania. Miesięczne koszty wykupu lekarstw wynosi około [...], przy czym kwota jaka pozostaje na utrzymanie to [...] miesięcznie. Przedstawiono wydatki miesięczne, na które składają się: połowa czynszu w kwocie [...], połowa opłat za zużycie gazu w kwocie [...], połowa opłat za zużycie energii elektrycznej w kwocie [...], spłata kredytu w [...] w kwocie [...] miesięcznie, spłata kredytu w [...] w kwocie [...] tygodniowo (w uzgodnieniu z działem windykacyjnym) oraz zakup opału - tona węgla w kwocie [...] rocznie. Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych , na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 i ust. 4, art. 28 ust. 1, 2, 3 pkt 3, 5, 6, ust. 3a, 3b, 4 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) i § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365), art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.) utrzymał w mocy decyzję odmawiającą umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek. Zdaniem Prezesa ZUS, zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwala stwierdzić, iż zachodzi nieściągalność składek., albowiem prowadzone postępowanie egzekucyjne za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego P.W jest skuteczne. Wysokość wpływów z egzekucji wynosi obecnie [...]. Skarżący przedstawił wprawdzie postanowienie Komornika Sądowego z dnia [...], o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec niego w celu odzyskania wierzytelności spółki A jednak nie dotyczą one wierzytelności publicznoprawnych. Zobowiązany zaprzestał prowadzenia działalności, nie posiada żadnych ruchomości i nieruchomości, jednak jest zarejestrowany w PUP w P. jako bezrobotny i aktualnie pozostaje na utrzymaniu żony, a więc taka sytuacja ma charakter przejściowy, gdyż może on jeszcze podjąć pracę zarobkową i uregulować zadłużenie wobec ZUS. Skarżący spłaca zaś terminowo wszystkie pozostałe swoje zobowiązania tj. opłaty za najem mieszkania, opłaty za prąd, opłaca terminowo raty kredytu w [...] oraz w [...]. Prezes nie odniósł się do § 3 ust 1 pkt 2 powołanego rozporządzenia gdyż uznał, że ma on zastosowanie tylko w stosunku do przedsiębiorców, natomiast w omawianym przypadku prowadzona przez skarżącego działalność została zlikwidowana z dniem [...], zaś zaległości są wynikiem systematycznego nieopłacania składek w trakcie prowadzonej działalności gospodarczej w latach [...]. W niniejszej sprawie również nie zachodzą okoliczności określone w pkt 3 § 3 ww. rozporządzenia, to jest przewlekła choroba skarżącego oraz konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, które pozbawiałyby go możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego na opłacanie składek - gdyż nie udowodnił on tych okoliczności. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów medycznych, które wskazywałyby na brak możliwości podjęcia zatrudnienia oprócz opinii lekarza chorób wewnętrznych, w której potwierdzono, że zobowiązany leczy się na szereg chorób jednakże nie są to choroby które byłyby przeciwwskazaniem do wykonywania pracy wymagającej wysiłku fizycznego. Wprawdzie skarżący wskazuje na różne schorzenia organizmu które uniemożliwiają mu podjęcie pracy w zawodzie motorniczego tramwajowego jednakże jest zarejestrowany w PUP czym potwierdza gotowość podjęcia zatrudnienia. Podniesiony został również zły stan zdrowia żony skarżącego. Przedstawione zostały dokumenty o przebiegu leczenia żony skarżącego oraz orzeczony na okres od dnia [...], do dnia [...], lekki stopień niepełnosprawności ale pomimo tego złego stanu zdrowia żona skarżącego pracuje. Skarżący podniósł konieczność sprawowania całodobowej opieki nad chorym ojcem jednakże w oświadczeniu złożonym w dniu [...], wskazał że opieka ta sprawowana jest tygodniowo na przemian z bratem skarżącego. Zdaniem organu, w myśl rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne to na zobowiązanym ciąży obowiązek udowodnienia okoliczności, iż ze względu na stan majątkowi i zdrowotny nie jest w stanie opłacić należności. Zdaniem Prezesa ZUS, Skarżący nie wykazał wystąpienia żadnej z okoliczności umożliwiającej umorzenie zadłużenia, a Prezes Zakładu po przeanalizowaniu całości sprawy i zgromadzonego materiału dowodowego nie znalazł również uzasadnienia w postaci ważnego interesu skarżącego, które przemawiałby za umorzeniem składek. Zebrany materiał dowodowy nie pozwala stwierdzić, iż zachodzi nieściągalność składek, a skarżący nie wykazał, że ze względu na jego stan majątkowy, opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby jego samego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W niniejszej sprawie powstanie zadłużenia z tytułu składek nie jest wynikiem ani klęski żywiołowej, ani też żadnego innego nadzwyczajnego zdarzenia. W skardze z dnia [...], M.O. zakwestionował dotychczasowe rozstrzygnięcia w sprawie, podniósł dotychczas prezentowane argumenty, ale nie przedstawił żadnych nowych okoliczności w sprawie. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podzielił dotychczasową argumentację, gdyż nie znalazł podstaw do zmiany decyzji z dnia [...], ani stanowiska wyrażonego w zaskarżonej decyzji z dnia [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądowa kontrola zaskarżonych decyzji sprawowana jest w oparciu o kryteria zgodności z prawem, a według art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w powyżej określonych granicach należało uznać, ze skarga okazała się uzasadniona tyle, że nie z powodów w niej wskazanych. Sąd uwzględnił bowiem skargę z powodu naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, albowiem została ona wydana przez niewłaściwy organ. Przepis art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) stanowi, że od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w kodeksie postępowania administracyjnego. Skład orzekający w przedmiotowej sprawie podziela pogląd utrwalony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, a mianowicie, że organem wydającym decyzje w trybie wskazanym w art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych a nie Prezes Zakładu (zobacz wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2009 r., sygn. akt II GSK 691/08, wyrok NSA z dnia 29 maja 2007r., sygn. akt II GSK 340/06). Ze zwrotu " stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" wynika jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować powyższy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organem właściwym do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku jest natomiast Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Ustawodawca uznając, że stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyjął zatem, że sprawa będzie rozpatrywana przez ten sam organ, czyli Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Zdaniem Sądu, znajduje to potwierdzenie w treści przepisów art. 83 ust. 6 i 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Prezes Zakładu podpisuje zaś wydane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych orzeczenia, ponieważ zgodnie z art. 73 ust. 1 powołanej ustawy reprezentuje Zakład na zewnątrz. W zaskarżonej decyzji, jako organ, który ją wydał został wskazany Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Organem wydającym decyzję z dnia [...], był natomiast Zakład Ubezpieczeń Społecznych. To, że Prezes Zakładu wydał orzeczenie, od której wniesiono skargę wynika nie tylko z treści jego nagłówka i uzasadnienia. W odpowiedzi organu na skargę również wyraźnie jest mowa o decyzji wydanej przez "Prezesa" ZUS. Wobec powyższego decyzja ta została wydana przez organ niewłaściwy, co stanowi, wadę wymienioną w art. 156 § 1 pkt. 1 kpa. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS (pkt. 1 wyroku). O wykonalności zaskarżonego orzeczenia, Sąd postanowił zaś w oparciu o art. 152 cytowanej ustawy (pkt. 2 orzeczenia). /-/ B. Koś /-/ T.M. Geremek /-/ M. Lorych–Olszanowska