III SA/Po 951/13

Dnia 9 października 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Walentyna Długaszewska po rozpoznaniu w dniu 9 października 2013 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "X" na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji dotyczącej nałożenia kary pieniężnej za zajęcie pasa drogowego poprzez umieszczenie reklamy bez zezwolenia zarządcy drogi i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. "X" spółka z o.o. w likwidacji z siedzibą w W. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku strona wskazała, że możliwości osiągnięcia przez nią zysku uległy zmianie w związku z kryzysem gospodarczym i załamaniem rynku usług reklamowych. Spółka od 2009 roku ponosi straty. Sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości, a nadzwyczajne zgromadzenie wspólników podjęło uchwałę o likwidacji spółki, gdyż posiadany przez nią majątek nie wystarczał nawet na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego. Wnioskodawczyni powstała na mocy umowy spółki ze stycznia 2007 r. Jedynym wspólnikiem i prezesem zarządu spółki jest S. P. Jej kapitał zakładowy wynosi [...] zł. Jedyny majątek, jaki posiada spółka stanowią środki pieniężne w kwocie [...] zł. Skarżąca nie posiada żadnych środków trwałych oraz należności od innych podmiotów. Ponadto spółka posiada zobowiązania wobec wierzycieli na kwotę ponad [...] zł. Przedłożone przez stronę dokumenty księgowe za lata 2011-2013 wskazują, że skarżąca osiąga przychody i ponosi koszty prowadzenia działalności gospodarczej. Według przedłożonych dokumentów przychód z działalności za 2011 rok wyniósł [...] zł. Koszty działalności spółki za rok 2011 osiągnęły wysokość [...] zł. W roku 2012 strona nie uzyskała żadnego przychodu i poniosła koszty w wysokości [...] zł. Na koniec czerwca 2013 r. spółka osiągnęła przychód w wysokości [...] zł. Skarżąca poniosła przy tym koszty działalności w wysokości [...] zł. Źródłem finansowania bieżącej działalności spółki są także pożyczki udzielane jej przez S. P. (jedynego udziałowca, prezesa zarządu, a obecnie likwidatora). Do akt sprawy złożono odpisy trzech umów pożyczki z lat 2011, 2012 oraz 2013 na łączną kwotę [...] zł. W pismach procesowych z dnia 13 września 2013 r. oraz z dnia 30 września 2013 r., zatytułowanych jako sprzeciwy od postanowienia referendarza sądowego z dnia 21 sierpnia 2013 r. o odmowie przyznania prawa pomocy, wnioskodawczyni podniosła, że z załączonych do wniosku dokumentów jednoznacznie wynika, iż spółka prowadzi działalność gospodarczą nakierowaną wyłącznie na zakończenie nie tylko bieżących interesów spółki, ale także jej bytu prawnego. W tym celu skarżący gromadzi przychody i ponosi koszty wykonywanej działalności gospodarczej, co wcale nie przeczy okoliczności, że w ostatecznym rozrachunku uiszczenie kosztów sądowych przekracza rzeczywiste możliwości finansowe skarżącej spółki. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Z treści art. 246 § 2 p.p.s.a. wynika natomiast, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek. Ponadto, zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem, z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony – jej możliwości finansowe. W odniesieniu do drugiego ze wskazanych aspektów rozpatrywania takiego wniosku istotne jest nie tylko to, jakie w danym momencie są realne możliwości finansowe strony, ale również przyczyny takiego stanu rzeczy (por. postanowienie NSA z dnia 14 września 2012 r., sygn. akt II GZ 312/12, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy wnioskująca spółka nie wykazała braku dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Przede wszystkim wskazać należy, iż przesłanka "braku dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania" z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nie jest tożsama z ujemnym wynikiem rachunkowym działalności operacyjnej. Opłacalność prowadzonej działalności gospodarczej nie jest warunkiem wystarczającym dla przyznania prawa pomocy. Zdolność do poniesienia kosztów sądowych należy oceniać przez pryzmat takich wartości, jak: powszechny obowiązek ponoszenia świadczeń i ciężarów publicznych oraz, niezależne od formy prawnej prowadzenia działalności gospodarczej, prawo do sądu. Przez brak dostatecznych środków w rozumieniu powołanego przepisu należy rozumieć brak realnych możliwości pozyskania środków na sfinansowanie kosztów sądowych, który ogranicza stronie, ponad funkcje przypisane kosztom sądowym, realizację prawa do sądu. Ciężar procesowy wykazania tak rozumianej przesłanki spoczywa na wnioskodawcy. Jak wynika z dokumentów przedłożonych przez skarżącą spółkę, skarżąca pomimo ponoszenia strat z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej oraz posiadania zobowiązań ponad sześćdziesięciokrotnie przekraczających wartość jej majątku (stan na dzień oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości), nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym. Po oddaleniu wniosku o upadłość oraz otwarciu likwidacji, spółka zrealizowała przychód w wysokości [...] zł. Dodatkowym źródłem finansowania działalności spółki są pożyczki od jedynego udziałowca i jej likwidatora ([...] zł). W tym samym okresie spółka wydatkowała na usługi obce i inne koszty operacyjne kwotę [...] zł. Przy tym nie wykonuje niektórych zobowiązań pieniężnych, w szczególności nie uiszcza należności z tytułu kar administracyjnych, natomiast uiszcza należności cywilnoprawne bezpośrednio konieczne do uzyskania przychodu. W roku 2013 skarżąca wydatkowała już z tytułu kosztów prowadzenia działalności gospodarczej ponad [...] zł. W tym stanie rzeczy uzasadniony jest wniosek, że uiszczenie przez skarżącą wpisu od skargi w wysokości 200 zł, czy ewentualnych innych kosztów sądowych, nie przekracza jej możliwości finansowych. W ocenie Sądu, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie ma potrzeby kredytowania w stosunku do skarżącej należnych opłat sądowych. Skarżąca decydując się na wkroczenie na drogę postępowania sądowego powinna była przewidzieć, że będzie wiązało się to z koniecznością uiszczenia wpisu oraz innych kosztów sądowych. Należy stwierdzić, że zdobycie przez skarżącą spółkę środków finansowych we wskazanej kwocie jest obiektywnie możliwe. Z tego względu, na podstawie wskazanych wyżej przepisów Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.