III SA/Po 974/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska ( spr.) Sędziowie WSA Małgorzata Górecka As. sąd. Małgorzata Bejgerowska Protokolant: sekr. sąd. Damian Wojtkowiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 09 maja 2007r. przy udziale sprawy ze skargi D.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nakazania przywrócenia do stanu poprzedniego odpływu wód I. Uchyla zaskarżoną decyzję, II. Stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ M. Bejgerowska /-/ M. Lorych-Olszanowska /-/ M. Górecka D.W.d Wójt Gminy O. decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001r. Prawo wodne (tj. Dz. U. z 2005r. Nr 239, poz. 2019 ze zm.) nakazał D.M. przywrócenie do stanu poprzedniego odpływu wód z działki nr [...] we wsi Sz. do zbiornika poprzez istniejący rurociąg usytuowany w działce. W uzasadnieniu wyjaśniono, że wizja lokalna potwierdziła istnienie ułożonego wzdłuż nieruchomości D.M. (działki [...]) rurociągu ceramicznego, który służył do odprowadzania wód od przepustu pod drogą powiatową do zbiornika Sz.. Wlot rurociągu oraz prowadząca do niego bruzda (rowek) zostały zasypane. W konsekwencji wody napływające z przepustu w całości wpływają na działkę nr [...] należącą do P.W. Istniejący w działce [...] rurociąg jest szczegółowym urządzeniem melioracji wodnej, którego utrzymanie, zgodnie z art. 77 ust. 1 Prawa wodnego, należy do właściciela gruntu. We wsi Sz. tego typu urządzenia nie są objęte zakresem działania spółki wodnej. Na podstawie oświadczeń J.G., poprzedniego właściciela działki nr [...], oraz wędkarzy S.F. i W.S. organ I instancji ustalił, że wody opadowe z działki [...] były odprowadzane przez usytuowany na tej nieruchomości rurociąg. Ponadto sposób zagospodarowania działki przez P.W.- ustawienie drewnianej altany ze stołem oraz wolnostojącego kominka z grillem - świadczył zdaniem organu I instancji, że ten teren wcześniej nie był zalewany przez wodę. Właściciel nieruchomości nie lokalizowałby bowiem części rekreacyjnej na terenie podmokłym zalewanym przez wody opadowe w sytuacji, gdy ma do dyspozycji na działce miejsca wyżej położone i suche. Organ I instancji ustalił też, że zmiana odpływu wód nie jest skutkiem usunięcia przez P.W. z granicy działek czterech pni wierzb, lecz działaniem D.M., która poprzez wywyższenie terenu, zasypanie wlotu rurociągu oraz prowadzącej do niego bruzdy, a także przekopanie granicy działek [...] i [...] dokonała na swojej nieruchomości zmiany stanu wód; doprowadziła do zalewania nieruchomość P.W. poprzez zmianę kierunku odpływu wód opadowych ze swojej działki. Na marginesie Wójt Gminy O. wyjaśnił, że zostały podjęte działania mające na celu wyeliminowanie tzw. "dzikich przyłączy" do urządzeń drenarskich. Na skutek kontroli w zakresie sposobu postępowania właścicieli nieruchomości z nieczystościami ciekłymi zlikwidowano dwa nielegalne przyłącza kanalizacji sanitarnej. D.M. w odwołaniu od powyższej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego zażądała uchylenia decyzji pierwszoinstancyjnej oraz umorzenia postępowania w sprawie. Odwołująca się argumentowała, że wydana decyzja zmusza ją do znoszenia niezgodnego z prawem odprowadzania na jej teren ścieków bytowych; prowadzi do zalegalizowania istnienia na jej terenie instalacji kanalizacyjnej. Dlatego, jej zdaniem, wydane rozstrzygnięcie jest niezgodne z prawem. Podniosła, że ustalenia faktyczne organu pierwszej instancji nie odpowiadają rzeczywistości. Zaprzeczyła stwierdzeniom by na jej nieruchomości istniała instalacja drenażowa - rurociąg ceramiczny do odprowadzania wód opadowych. Wskazała też, że nigdy nie istniał także rów, którym wody opadowe miały by być kierowane do takiej instalacji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 138 §1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy O. W uzasadnieniu wskazano, iż na działce nr [...] stanowiącej własność D.M. z istnieje, co wynika z akt sprawy, rurociąg ceramiczny o przekroju 15cm. Niedrożność rurociągu została spowodowana zasypaniem jego wlotu, a na skutek wywyższenie terenu w granicy z działką nr [...] doszło do napływania wody na teren nieruchomości sąsiedniej. Powołując treść art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo wodne Kolegium wyjaśniło, że wszelkie zmiany odpływu wód powodujące szkodliwe oddziaływanie na grunty sąsiednie uzasadniają nałożenie obowiązku przywrócenia stosunków wodnych do stanu poprzedniego. Organ odwoławczy wyjaśnił także, iż kwestie dotyczące nielegalnych przyłączy kanalizacyjnych do urządzeń drenarskich wzdłuż ul. K. należą do odrębnego postępowania i nie były przedmiotem rozpoznania Kolegium. D.M. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z żądaniem uchylenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W uzasadnieniu wskazała, iż zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o błędne ustalenia faktyczne. Niezgodna z rzeczywistością jest zdaniem skarżącej teza, iż na działce [...] istnieje rurociąg ceramiczny o średnicy 15cm, który umożliwiałby odprowadzanie wód opadowych. Z kolei istnienie wpustu rurociągu ceramicznego nie jest jednoznaczne z funkcjonowaniem rowu melioracyjnego. Zdaniem D.M. ustalenia organu budzą zasadnicze wątpliwości, ponieważ zakończenie rurociągu znajduje się poniżej poziomu lustra wody sztucznego zbiornika wody Sz. Okoliczność ta potwierdza, iż istniejący rurociąg służy do zasilania w wodę stawu usytuowanego na działce skarżącej. Wskazuje także na brak podstaw dla uznania, iż wody opadowe i ścieki były odprowadzane tą drogą. Istnienia urządzeń do odprowadzania wód deszczowych nie potwierdzają także mapy geodezyjne. Brak opisanych urządzeń melioracyjnych (rurociągu, rowu) powoduje, że wykonanie zaskarżonej decyzji jest niemożliwe. D.M. zaprzeczyła nadto, aby dokonywała niwelacji naturalnego ukształtowania terenu swojej działki i to w szczególności polegającego na jej wywyższeniu w celu skierowania wód opadowych na działkę P.W. Argumentowała, że naturalne ukształtowanie powierzchni terenu powoduje zalewanie zarówno jej działki, jak i działki sąsiada. Wskazała także, iż usunięcie pni drzew nie otwierało sposobności dla zasypania rzekomej bruzdy prowadzącej do wlotu rurociągu oraz przekopania granicy pomiędzy działkami w celu skierowania wody na grunt sąsiedni. Wyjaśniła, że takie zachowanie byłoby działaniem na własna szkodę, gdyż napływające wody zalewają także jej grunt. Podniosła, iż zorganizowanie odprowadzania wód opadowych należy do zadań gminy. W obrocie prawnym nie funkcjonuje żadne pozwolenie, które stwarzałoby możliwość odprowadzania wód opadowych, ścieków i innych zanieczyszczeń na jej grunt. Istniejący przepust z rowem melioracyjnym przy ul. K. [...] jest zasypany i nie spełnia swoich funkcji, co prowadzi do systematycznego zalewania jej nieruchomości. Z kolei do zalewania nieruchomości sąsiedniej doszło na skutek działań P.W., który usuwając z granicy działki pnie drzew spowodował poszerzenie rozlewiska. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie powtarzając argumenty powołane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Uczestnik postępowania P.W. wniósł o oddalenie skargi. Wyjaśnił, że po usunięciu pni drzew i ustawieniu płotu skarżąca zasypała istniejący na jej działce rowek, którym spływała woda opadowa. Zmieniła przepływ wody w ten sposób, że wykopała i przekierowała nowy rowek na jego działkę. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się uzasadniona, albowiem zaskarżona decyzja nie obejmuje wszechstronnej oceny materiału dowodowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze ograniczyło swoje rozważania do stwierdzenia, że elementy stanu faktycznego istotne dla zastosowania przepisu art. 29 §3 Prawa wodnego wynikają z akt sprawy. Tym samym nie została wykazana trafność postawy faktycznej rozstrzygnięcia. Organ nie przedstawił dowodów, na który oparł swoje ustalenia, a także nie wskazał faktów, które uznał za udowodnione. Bez uzasadnienia przyjął, że wyjaśnienia D.M. są pozbawione mocy dowodowej. W szczególności nie rozważył oświadczenia skarżącej, w którym zaprzeczyła, aby wykonywała prace ziemne zmierzające do zmiany naturalnego ukształtowania terenu oraz wskazała, że przyczyną zalewania gruntów jest niedrożność przepustu i rowu melioracyjnego przy ul. K.. Uzasadnienie nie odnosi się do argumentacji D. M. wskazującej, iż poszerzenie rozlewiska na grunt sąsiedni spowodował P.W. usuwając osadzone na granicy działek pnie drzew. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie rozważyło nadto zarzutów D. M. o braku możliwości wykonania zaskarżonej decyzji. Istotne bowiem znaczenie dla załatwienia sprawy ma okoliczności czy rurociąg usytuowany na działce nr [...] był wykorzystywany dla celów odprowadzania wód opadowych, jak twierdzi P. W., czy też nigdy nie pełnił takiej roli, gdyż jego zakończenie znajduje się poniżej poziomu lustra wody zbiornika w Sz., jak twierdzi D. M. Podejmując rozstrzygnięcie sprawy w formie decyzji organ administracji publicznej zobowiązany jest do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7kpa), zgromadzenia dowodów oraz wszechstronnego rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 §1 kpa). Wykonanie powyższych obowiązków powinno zostać zreferowane w uzasadnieniu decyzji poprzez wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodów których innym dowodom odmówił wiarygodności oraz mocy dowodowej (art. 107 §1 i §3 kpa). Powyższe obowiązki ciążą także na organie rozpoznającym sprawę w postępowaniu odwoławczym. Strona ma bowiem prawo do dwukrotnego merytorycznego rozpatrzenia sprawy, co więcej "wyrażona w art. 15 k.p.a. zasada dwuinstancyjności postępowania wymusza na organie odwoławczym odniesienie się w uzasadnieniu wydanej przez siebie decyzji nawet do tych twierdzeń strony, które omówiono już raz w rozstrzygnięciu organu I instancji" (wyrok WSA z dnia 09.11.2005r. III SA/Wa 2576/05, Lex 192618). Brak wyczerpującej oceny materiału dowodowego uniemożliwia sądową kontrolę działania organu w zakresie wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla załatwienia sprawy, prawidłowości poczynionych ustaleń faktycznych, a także ostatecznie ocenę zastosowania przepisów prawa materialnego. Brak uzasadnienia decyzji lub wybiórcze i lakoniczne sformułowania prowadzą także do pogwałcenia zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa oraz podnoszenia ich kultury prawnej (art. 8 k.p.a.), w szczególności zaś stanowią o naruszeniu wyrażonej w art. 11 kpa zasady przekonywania o słuszności wydanego rozstrzygnięcia. Należy bowiem mieć na uwadze, że rozpatrzenie materiału dowodowego jest objęte zakresem merytorycznego rozpoznania sprawy i należy do organu prowadzącego postępowanie. W świetle przepisów art. 1 § 1 i §2 ustawy z dnia 25.05.2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta - jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Kontrolując działania organu sąd administracyjny, co do zasady, nie przejmuje sprawy administracyjnej do merytorycznego załatwienia. Stąd jego orzeczenia, poza ustawowymi wyjątkami, które w niniejszej sprawie nie zachodzą, rozstrzygają o uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności zaskarżonego aktu oraz zobowiązują organ do określonego zachowania się w ramach konkretyzacji praw lub obowiązków podmiotów podległych jego kompetencji. Dlatego przy ponownym rozpoznaniu sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze powinno mieć na uwadze, że prawidłowe uzasadnienie decyzji powinno obejmować wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego, czyli wymaga ustosunkowania się do każdego ze zgromadzonych w sprawie dowodów z uwzględnieniem wzajemnych powiązań między nimi, aby uzyskać jednoznaczność ustaleń faktycznych (wyrok WSA w Warszawie z dnia 06 stycznia 2006r. III SA/Wa 2668/05, LEX nr 189791). W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej p.p.s.a.), należało uchylić zaskarżoną decyzję. W oparciu o art. 152 p.p.s.a. stwierdzono, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu. /-/ M. Bejgerowska /-/ M. Lorych-Olszanowska /-/ M. Górecka T.M.d