III SA/Po 979/11

Dnia 8 lutego 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka ( spr.) Sędziowie WSA Barbara Koś WSA Mirella Ławniczak Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Skrocka - Nerka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2012 roku przy udziale sprawy ze skargi G. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia r. nr w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę G. złożyła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o umorzenie zadłużenia z tytułu nieuregulowanych składek, uzasadniając go aktualną sytuacją rodzinną i majątkową (data wpływu do organu 12.01.2011r.). Zakład przeprowadził postępowanie administracyjne, zakończone wydaniem w dniu 27 czerwca 2011 r. decyzji odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy i Fundusz za okres 03/2006-03/2009, odsetek od należności z tytułu składek i kosztów upomnienia. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono następnie, że w sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek umorzenia należności określonych w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. Nr 11 z 2007 r., poz. 74 ze zm. ), oznaczonej dalej jako o s.u.s. to jest nie można stwierdzić całkowitej nieściągalności składek. W szczególności podkreślono, że prowadzone postępowanie egzekucyjne nie doprowadziło do stwierdzenia braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Zakład rozważył także możliwość umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 a ustawy o s.u.s. zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności i przeanalizował w tym zakresie, czy nie zachodzą przypadki wymienione w § 3 ust. 1 rozp. Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ), to jest - gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych - poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności - przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Podano ustalił, że strona prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe, a jej mąż prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą z dochodem 1112,87 zł. Wnioskująca ma 9 letniego syna, ma przyznane alimenty w kwocie 500 zł, a wydatki stałe strona oszacowała na 680 zł miesięcznie. Łączny dochód rodziny wynosi 1612,87 zł. Nie korzysta ona z pomocy społecznej. Organ wyjaśnił ponadto, że umorzenie na podstawie ww. przepisów ustawy i rozporządzenia ma charakter uznania administracyjnego co pozwala organowi po wszechstronnym wyjaśnieniu sprawy odmówić umorzenia nawet w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek przez zobowiązanego. Powołane wyżej okoliczności uzasadniają odmowę. Strona złożyła do ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucając, że mąż nie ponosi odpowiedzialności za jej długi powstałe przed zawarciem małżeństwa. Rodzina jest w trudnej sytuacji a wydatki miesięczne przekraczają kwotę 680 zł ( w sumie winna wynosić 1200 – 1500 zł ). W październiku 2010 r. umorzono wobec strony trzy postępowania egzekucyjne toczące się od 2003 i 2004 r. – na podstawie art. 824 § 1 pkt. 3 kpc wobec bezskutecznej egzekucji. Decyzją z dnia 5 października 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia 27.06.2011 r. Organ II instancji podzielił ustalenia faktyczne i rozważania prawne poczynione w postępowaniu pierwszoinstancyjnym odnośnie braku podstaw do umorzenia spornych należności. Wskazał ponadto, iż strona pomaga mężowi w jego działalności gospodarczej nie uzyskując jednak żadnych dochodów z tego tytułu. Nie podejmuje starań o podjęcie zatrudnienia lub uzyskanie dodatkowych dochodów. W dniu 5 stycznia 2011 r. strona zbyła prawo do lokalu mieszkalnego, a w dniu 8 stycznia 2011 r. złożyła wniosek o umorzenie długu, działając tym samym na szkodę ZUS. W kwestii umorzenia postępowania egzekucyjnego organ uznał, iż powołane przez stronę postępowania zostały umorzone nie z powodu braku majątku, lecz z powodu bezczynności wierzyciela. W skardze do WSA strona powtórzyła argumenty dotyczące umorzenia postępowania egzekucyjnego z powodu braku majątku ( art. 824 § 1 pkt. 3 kpc ), co świadczyć ma o bezskuteczności egzekucji. Strona zbyła jedynie 1/6 udziału w prawie do lokalu, który podlegał zajęciu komorniczemu przez 4 lata. Wyjaśniono też , iż strona nie szuka pracy, gdyż spowodowałoby to konieczność podwyższenia kosztów działalności gospodarczej męża. Strona wskazała ponadto na niezgodność kwot w zakresie wysokości wskazywanego w decyzji zadłużenia oraz na jeszcze mniejsze dochody i wyższe wydatki. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując się na uzasadnienie swojej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Skarga nie zasługuje na jej uwzględnienie. Po przeanalizowaniu akt administracyjnych sprawy Sąd uznał bowiem, iż nie zachodzą w niej przesłanki umorzenia wymienione w art. 28 ustawy z 13 października 1983 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. Nr 205 z 2009 r., poz. 1585 ze zm. ). Zgodnie z art. 28 ust. 1 tej ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Według ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: - dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; - sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; - nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; - nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; - wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; - naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; - jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być przy tym w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności ( ust. 3 a ). Zgodnie natomiast z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ) ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Należy w tym miejscu wyraźnie podkreślić, iż decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia zaległości wobec ZUS ma charakter uznaniowy a to oznacza, ż nie może być ona całkowicie dowolna. System kontroli takiej decyzji przez sąd sprowadza się wyłącznie do kontroli jej legalności, a więc sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, bowiem jest to wyłączna kompetencja organu. Kontrola sądu obejmuje wyłącznie zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi - w postaci umorzenia należności ( zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 19.11.2007 r., V S.A./Wa 1876/07, lex nr 484969; wyrok WSA w Gdańsku z 10.02.2009 r., I S.A./Gd 874/08, lex nr 483118 ). Organ działa przy tym na zasadzie art. 7 kpa i zobowiązany jest do dokonania wyczerpujących ustaleń faktycznych w sprawie, jednakże nie zwalnia to samej strony z wykazywania odpowiedniej inicjatywy dowodowej, szczególnie w zakresie okoliczności faktycznych działających na jej korzyść ( mogących się przyczynić do podjęcia decyzji o umorzeniu zaległości ). W omawianej sprawie dokonując kontroli legalności decyzji Sąd stwierdził, że organ zadziałał prawidłowo. W toku postępowania ustalono, iż strona prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe, a jej mąż prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą z dochodem 1112,87 zł. Strona nie uzyskuje własnych dochodów z pracy, pomagając mężowi w prowadzeniu firmy. Na 9 letniego syna są przyznane alimenty 500 zł, a wydatki stałe strona oszacowała początkowo na 680 zł, a następnie na 1200 – 1500 zł miesięcznie. Łączny dochód rodziny wynosi 1612,87 zł. Nie korzysta ona z pomocy społecznej. Skarżąca nie posiada majątku ruchomego i nieruchomego jednakże na kilka dni przed złożeniem wniosku o umorzenie dokonała ona zbycia 1/6 udziału w prawie do lokalu mieszkalnego. Wobec strony umarzano postępowania egzekucyjne prowadzone przez komornika sądowego. Skarżąca nie przedłożyła ponadto ostatecznie żadnych konkretnych dokumentów dotyczących wydatków ponoszonych na życie codzienne jej rodziny, co uniemożliwiło całościową ocenę jej sytuacji materialnej. Jest w wieku umożliwiającym aktywne podjęcie legalnego zatrudnienia. Organ zasadnie uznał, iż skarżąca nie wykazała wobec tego przesłanek całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 2 ustawy z 13.10.1983 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W szczególności podstawy takiej nie dawało umorzenie postępowań egzekucyjnych prowadzonych przez komornika sądowego, gdyż nie dotyczyły one w ogóle kwestii egzekwowania należności publicznoprawnych wobec ZUS. Skarżąca nie wykazała ponadto, iż w sprawie zachodzą przesłanki z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ) dotyczące złej sytuacji majątkowej czy zdrowotnej zobowiązanego, gdyż – jak wskazano powyżej – nie udokumentowała ona tej kwestii w żaden sposób. Nie uzasadniła też w ocenie Sądu w wystarczający sposób, dlaczego nie może podjąć samodzielnego zatrudnienia, gdyż kwestia uzyskiwania dodatkowego źródła dochodu winna być dla niej priorytetowa. Strona nie wykazała zasadności swoich twierdzeń w kwestii ponoszonych wydatków, gdyż nie przedłożyła jakichkolwiek wiarygodnych dowodów w tym zakresie. Podkreślić należy ponadto fakt sprzedaży 1/6 udziału w prawie do lokalu mieszkalnego na krótko przez złożeniem wniosku wszczynającego przedmiotowe postępowanie administracyjnego, co niewątpliwie jest okolicznością utrudniającą prowadzenie potencjalnego postępowania egzekucyjnego na rzecz ZUS ( niemożność ustanowienia odpowiedniego zabezpieczenia hipotecznego itd. ). Należy pamiętać, iż ZUS dokonując oceny w konkretnej sprawie musi dokonywać tego w oparciu o obiektywne kryteria i to zgodnie z powszechnie akceptowaną hierarchią wartości . Ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności, bo zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają – co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami. Wreszcie należy brać pod uwagę i to, ze organy administracyjne zasadnie przyjmują, ze istotną granicę dla decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek stanowi kolizja z interesem społecznym. Interes społeczny to bowiem obowiązek zakładu do działania uwzględniającego interesy funduszy ubezpieczeniowych, którymi zarządza. Umarzanie zatem należności z tytułu składek ma i musi mieć charakter wyjątkowy, gdyż zasadą jest ich uregulowanie ( zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 05.11.2007 r., V SA/Wa 1231/07, lex nr 484909 oraz z 23.10.2007 r., V S.A./Wa 1368/07, lex nr 492274 ). Zdaniem Sądu skarżąca nie wykazała skutecznie w toku prowadzonego postępowania, iż jej sytuacja rodzinna, zdrowotna i majątkowa wyczerpuje przesłanki do umorzenia należności. Organ dokonał wobec tego prawidłowych ustaleń faktycznych i ich trafnej oceny pod kątem braku możliwości umorzenia przedmiotowych należności publicznoprawnych. Za niezasadne należało ponadto uznać zarzuty dotyczące podania w decyzjach błędnych kwot zadłużenia, gdyż stanowiły one wynik narastania należnych odsetek ustawowych w okresie pomiędzy złożeniem wniosku a wydaniem decyzji. Także podnoszona przez skarżącą okoliczność braku odpowiedzialności jej męża za długi skarżącej wobec ZUS powstałe przed zawarciem związku małżeńskiego , w ocenie Sądu, nie może być uwzględniona bowiem współmałżonek pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym a więc dokonując oceny możliwości finansowych bierze się pod uwagę dochód uzyskiwany przez jego członków . Z tego względu skarga podlegała oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ).