III SAB/Po 116/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Stowarzyszenia na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Konserwatora Zabytków w przedmiocie wszczęcia postępowania administracyjnego postanawia 1. odrzucić skargę; 2. zwrócić skarżącemu kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem uiszczonego wpisu sądowego od skargi. Stowarzyszenie złożyło skargę, datowaną na 3 lutego 2026 r., na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Konserwatora Zabytków w przedmiocie wszczęcia postępowania administracyjnego. Strona skarżąca wskazała, że "pomimo złożenia w dniu 15 września 2025 r. zawiadomienia o porastających okolice, murowanych ścian fosy [...], niszczących objętą ochroną substancję zabytkową obiektu, z żądaniem wszczęcia postępowania administracyjnego w powyższej sprawie, do dnia dzisiejszego nie zostało wszczęte postepowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie". Jako załącznik do skargi przedłożono w szczególności kopię ponaglenia z 3 lutego 2026 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Jak wynika z akt administracyjnych organu, skarga Stowarzyszenia oraz ponaglenie wpłynęły do kancelarii Urzędu Miasta [...] w dacie 5 lutego 2026 r. Zarządzeniem sędziego sprawozdawcy z dnia 1 kwietnia 2026 r. stronę skarżącą wezwano do przedłożenia w terminie 7 dni dowodu wniesienia do Miejskiego Konserwatora Zabytków w trybie art. 37 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ponaglenia poprzedzającego wniesienie skargi z 3 lutego 2026 r. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego przez Konserwatora Zabytków w przedmiocie wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie zagrożenia zniszczeniem lub uszkodzeniem [...], pod rygorem rozpoznania sprawy na podstawie akt sprawy. Poinformowano stronę skarżącą, że z dołączonego do skargi ponaglenia wynika, że przesłane zostało ono do organu w tym samym dniu i w tej samej przesyłce pocztowej co skarga na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania, tymczasem art. 58 § 2b P.p.s.a. wymaga, aby ponaglenie poprzedzało wniesienie skargi ("Skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu"), k. 29 akt sąd. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie skarżący pismem z 20 kwietnia 2026 r. wniesionym w formie dokumentu elektronicznego przedstawił stanowisko procesowe w sprawie. Do pisma nie dołączono dokumentów wskazujących na konkretną datę złożenia ponaglenia do organu w kontrolowanym postępowaniu. Z dołączonego do odpowiedzi na wezwanie pisma Urzędu Miasta [...] z 19 lutego 2026 r. wynika, że ponaglenie wniesiono pismem z dnia 3 lutego 2026 r., a wpłynęło ono do organu 5 lutego 2026 r. (k. 50 akt sąd.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu, z uwagi na jej niedopuszczalność. Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2026 r. poz. 143) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143, w skrócie "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przedmiocie wydania decyzji administracyjnej (pkt 8 w zw. z pkt 1). Jednakże przed przystąpieniem do rozpoznania meritum skargi, sąd administracyjny ma każdorazowo obowiązek zbadania z urzędu, czy jest ona dopuszczalna. Niedopuszczalność skargi powoduje bowiem, że sprawa sądowoadministracyjna inicjowana taką skargą nie może zostać merytorycznie rozpoznana i rozstrzygnięta przez sąd. Jednym z niezbędnych warunków dopuszczalności skargi jest konieczność wyczerpania przed jej wniesieniem przez stronę skarżącą środków zaskarżenia. Warunek ten przewidziany został w art. 52 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Komplementarny wobec cytowanego przepisu, art. 52 § 2 p.p.s.a. nakazuje uznawać za "wyczerpanie środków zaskarżenia" sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie. W zakresie skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, regulację powołanych przepisów uzupełnia jeszcze art. 53 § 2b p.p.s.a., który stanowi, że skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Z treści cytowanego przepisu jasno wynika, że uprzednie ponaglenie stanowi warunek dopuszczalności skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Co do zasady, w przypadku zarzutu zwłoki organu w sprawie administracyjnej strona przed wniesieniem skargi obowiązana jest wyczerpać środek zaskarżenia przewidziany w art. 37 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691, w skrócie "k.p.a."), który w § 1 stanowi, że stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność), względnie – jeżeli postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość). W art. 37 § 3 k.p.a. przewidziano, że ponaglenie wnosi się do organu wyższego stopnia za pośrednictwem organu prowadzącego postępowanie (pkt 1) albo do organu prowadzącego postępowanie – jeżeli nie ma organu wyższego stopnia (pkt 2). Z cytowanych przepisów wynika, że wniesienie ponaglenia, o którym mowa w art. 37 k.p.a., stanowi niezbędny warunek złożenia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ administracji publicznej. Takie też stanowisko jest konsekwentnie prezentowane w orzecznictwie sądowym [zob. postanowienie NSA(7) z 2.9.2020 r. II OSK 3732/18; por. też: postanowienia NSA z 8.2.2021 r. I OSK 2754/20 i z 23.2.2021 r. I OSK 950/19; wyrok NSA z 17.11.2020 r. II OSK 973/19 – wszystkie orzeczenia sądowe przywołane w niniejszym uzasadnieniu są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl]. Z treści cytowanych przepisów wynika zatem, że uprzednie wniesienie ponaglenia stanowi niezbędny warunek skutecznego złożenia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego na bezczynność czy przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ administracji publicznej. Skarga na bezczynność, która nie została poprzedzona ponagleniem, jest niedopuszczalna i jako taka podlega odrzuceniu przez wojewódzki sąd administracyjny na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. (zob. wyrok NSA z 26 stycznia 2021 r., sygn. akt II OSK 2203/20). Analiza akt administracyjnych wykazała, że w toku postępowania strona skarżąca nie złożyła ponaglenia przed wniesieniem skargi. Zarówno skarga jak i ponaglenie datowane są na 5 lutego 2026 r. Z materiałów przekazanych przez organ wynika, że ponaglenie zostało złożone w tej samej dacie co skarga na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania. Odpowiedź udzielona przez stronę skarżącą na wezwanie Sądu nie wskazuje na okoliczność złożenia ponaglenia w dacie wcześniejszej niż wpływ skargi do organu. W kontrolowanym postępowaniu nie wyczerpano tym samym środków zaskarżenia, a więc nie spełniono obowiązku z art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a. Jeżeli skargi na bezczynność nie poprzedziło ponaglenie, skargę należy uznać za niedopuszczalną. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. w związku z art. 58 § 3 p.p.s.a. odrzucił skargę jako niedopuszczalną z innych przyczyn, o czym orzeczono jak w punkcie 1 postanowienia. W myśl art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a., wobec odrzucenia skargi, Sąd z urzędu zwrócił stronie uiszczony wpis od skargi, jak orzekł w punkcie 2 postanowienia.