III SAB/Po 52/19

Dnia 11 lutego 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak (spr.) Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Walentyna Długaszewska Protokolant: st. sekr. sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2020 roku przy udziale sprawy ze skargi [...] Sp. z o.o. w [...] na bezczynność Naczelnika Urzędu Skarbowego w przedmiocie zwrotu podatku akcyzowego I. stwierdza, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] dopuścił się bezczynności; II. stwierdza, że bezczynność organu nie miała charakteru rażącego naruszenia prawa; III. zobowiązuje Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] do wydania decyzji w terminie 30 dni licząc od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi IV. zasądza od Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] na rzecz strony skarżącej kwotę [...]- zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. W dniu [...] stycznia 2019 r . do Urzędu Skarbowego [...] wpłynął wniosek Spółki z o.o [...] o zwrot podatku akcyzowego od 6 samochodów osobowych. Na podst. art. 169 § 1 Ordynacji podatkowej pismem z dnia [...] lutego 2019 roku wezwano stronę do uzupełnienia braków formalnych w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania. Przesyłka z wezwaniem wróciła z adnotacją "zwrot nie podjęto w terminie" i zgodnie z art. 150 Ordynacji podatkowej uznano, że jej doręczenie nastąpiło z dniem [...] marca 2019 roku. Po upływie 7 dni od w/w terminu, postanowieniem z dnia [...] marca 2019 roku, o nr [...] wniosek o zwrot akcyzy pozostawiono bez rozpatrzenia. Strona złożyła zażalenie w dniu [...] kwietnia 2019 roku podnosząc, rażące naruszenie prawa polegające na nierozpoznaniu jej wniosku. W dniu [...] kwietnia 2019 roku uzupełniła je podnosząc, że wniosek o zwrot akcyzy powinien być rozpatrzony merytorycznie. Nieaktualny wzór wniosku o zwrot akcyzy nie jest brakiem formalnym podania, spełniał minimalne wymogi podania, a w związku z tym żądanie uzupełnienia jego braków było nieuzasadnione, tym samym również bezprawne było pozostawienie wniosku bez rozpatrzenia. .Pismo to zawierało także ponaglenie na niezałatwienie sprawy zwrotu podatku akcyzowego. Zażalenie wraz z ponagleniem wpłynęło jednak do organu z 1 dniowym uchybieniem terminu do jego wniesienia i postanowieniem z dnia [...] września 2019 roku organ stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia zażalenia. Strona skorzystała z prawa skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Skarga określona została jako skarga na bezczynność organu. Skarżąca spółka złożyła wniosek o stwierdzenie bezczynności organu i to z rażącym naruszeniem prawa. W uzasadnieniu podniosła, że złożony wniosek o zwrot akcyzy był formą wszczęcia postępowania podatkowego, a strona złożyła wszystkie wymagane dokumenty do jego rozpoznania. Spełniał on wymogi formalne podania i winien być rozpatrzony merytorycznie w takim zakresie, w jakim przewidują to przepisy prawa materialnego. W podaniu skarżącej nie było braków uniemożli wiających jej rozpoznanie i nadanie biegu temu wnioskowi i to w terminie wskazanym w rozporządzeniu. Skarżąca uznała dalej, że właśnie nie rozpoznanie merytoryczne wniosku o zwrot nadpłaty stanowi bezczynność organu, bo organ powinien podjąć wszelkie kroki do załatwienia sprawy merytorycznie. Tymczasem organ nie rozpoznał ani wniosku o zwrot akcyzy ani ponaglenia, pozostawiając stronę bez jakiegokolwiek rozstrzygnięcia merytorycznego. Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoje stanowisko, a do dnia rozprawy nadesłał kopie postanowienia z dnia [...] listopada 2019 roku utrzymujące w mocy postanowienie z dnia [...] maja 2019 roku odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie ponaglenia, skargę spółki [...] do WSA w Poznaniu z dnia [...] grudnia 2019 r., pismo przewodnie Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] stycznia 2020 r., odpowiedź organu na skargę spółki [...] dot. postępowania w sprawie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie ponaglenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 3 § 2 pkt 8 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej p.p.s.a.), kontrola powyższa obejmuje również bezczynność organów w przypadkach określonych w pkt 1 – 4a, a więc m.in. także w sprawach dotyczących wydania przez te organy decyzji administracyjnych oraz postanowień w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończących postępowanie, a także postanowień rozstrzygających sprawę co do istoty. Pojęcie bezczynności nie zostało zdefiniowane przez ustawodawcę, jednakże w sądowej praktyce stosowania prawa ukształtował się pogląd, zgodnie z którym bezczynność organu administracji publicznej zachodzi wówczas, gdy w prawnie określonym terminie wymieniony organ nie podejmie żadnych czynności w sprawie lub gdy wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, jednakże – mimo istnienia ustawowego obowiązku – nie zakończył go wydaniem stosownego aktu lub nie podjął czynności [zob. T. Woś (w:) T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Postępowanie sądowoadministracyjne, Warszawa 2010, s. 70; wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lipca 2013 r., sygn. akt I OSK 2749/12, z dnia 3 lipca 2014 r., sygn. akt II OSK 348/13 oraz z dnia 4 września 2014 r., sygn. akt I OSK 413/14 – dostępne w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak i wszystkie pozostałe orzeczenia przywołane w uzasadnieniu niniejszego wyroku]. Bezczynność zatem to brak działania organu, do którego jest on zobowiązany na podstawie przepisów prawa, w tym także niewydanie rozstrzygnięcia (decyzji, postanowienia) w przewidzianym przepisami terminie, jak również rozstrzygnięcie sprawy w niewłaściwej formie, przy czym za niewłaściwą formę rozstrzygnięcia należy uznać również pozostawienie podania bez rozpoznania w sytuacji, gdy nie zachodziły ku temu przesłanki (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 września 2013 r., sygn. akt I OPS 2/13).W niniejszej sprawie nie zachodziły przesłanki do stwierdzenia braków formalnych, które uniemożliwiłby nadanie biegu sprawie. Otóż wniosek o zwrot akcyzy na formularzu żądanym przez organ podatkowy różnił się od wniosku złożonego przez stronę tym, że należało w nim wskazać identyfikator podatkowy wnioskodawcy oraz nr. identyfikacyjny VIN albo numer nadwozia , podwozia lub ramy samochodu osobowego. Podkreślić należy, że wszystkie te dane, objęte nowym wzorem formularza strona załączyła w dokumentach wraz z wnioskiem, w tym także w oświadczeniu z dnia [...] stycznia 2019 roku, w którym odrębnie podała nr VIN pojazdów, które były przedmiotem wniosku. Podkreślić należy ,że strona od początku trwania postępowania domagała się rozstrzygnięcia jej wniosku kwestionując treść czynności , a nie jej termin. Uzasadnienie zażalenia, jak i treść ponaglenia dotyczy polemiki z pozostawieniem bez rozpatrzenia i odmową wszczęcia postępowania w sprawie ponaglenia, a tym samym niemerytorycznego załatwienia sprawy. Ponaglenie w tej sprawie miało na celu wymuszenie na organie załatwienia sprawy. Wniosek złożony na formularzu nieaktualnym wraz załącznikami zawiera dane, o których mowa w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 10 września 2018 r zmieniające rozporządzenie w sprawie zwrotu akcyzy od samochodu osobowego, ale też dane wymagane art. 107 ust. 3 ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r – O podatku akcyzowym. Co do zasady więc nie posiada ustawowych braków uniemożliwiających, jego merytoryczne rozpoznanie w rozumieniu art. 169 § 1 ustawy – Ordynacja podatkowa. O tym czy spełnione są warunki formalne dla rozpoznania wniosku o zwrot akcyzy, nie rozstrzyga aktualność wzoru formularza opracowanego , lecz brak prawem wymaganej treści wniosku, która blokuje merytoryczne rozpoznanie podania. Należy wiec przyjąć, że wniesienie skargi na bezczynność było uzasadnione odmową rozpoznania wniosku, bowiem organ mylnie sądził, że zachodzą okoliczności, które uwalniają go od obowiązku prowadzenia i zakończenia postępowania wydaniem decyzji administracyjnej. W postanowieniu o pozostawieniu bez rozpoznania nie wskazano , który przepis szczególny nakłada obowiązek złożenia wniosku w innej szacie graficznej, pomimo zawarcia w nim wszystkich danych niezbędnych do nadania biegu. Dla stwierdzenia przez sąd administracyjny bezczynności organu administracji konieczne jest łączne spełnienie następujących przesłanek: istnienia ustawowego obowiązku podjęcia określonego działania – w tym wypadku rozpoznania wniosku skarżącej o zwrot akcyzy i rozstrzygnięcia co do istoty. Kolejną przesłanką jest brak podjęcia w terminach określonych przepisami prawa czynności - w tym wypadku organ zamiast rozpoznać wniosek skarżącej merytorycznie zakończył postępowanie w danej instancji wydając rozstrzygniecie o negatywnych dla strony skutkach procesowych. W ocenie Sądu nie zaistniały też okoliczności, które wyłączałyby stan bezczynności. Dodać też należy, iż w znanej sądowi z urzędu sprawie o sygn. III SA/Po 53/19, także ze skargi spółki [...] i o zbliżonym stanie prawnym i faktycznym, organ postanowieniem z dnia [...] listopada 2019 roku, o nr [...] uchylił postanowienie o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania wskazując w uzasadnieniu, że złożenie wniosku na nieaktualnym formularzu nie uprawniało organu do stosowania sankcji z art. 169 § 4 Ordynacji podatkowej, a organ mógł zażądać dokonania złożenia wniosku na nowym formularzu w trybie art. 155 ordynacji podatkowej. Podkreślić jednak należy, że organ nie zlekceważył wniosku skarżącej, lecz niezwłocznie po jego złożeniu zajął się nim, zawiadamiając stronę o pozostawieniu go bez rozpoznania. Co prawda organ tkwił w błędnym przekonaniu co do prawidłowości załatwienia sprawy i zasadności pozostawienia wniesionego wniosku bez rozpoznania, niemniej bezczynność ta nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, o czym – na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. – orzeczono w punkcie II sentencji wyroku. Skoro przyjęte przez organ stanowisko co do formy załatwienia niniejszej sprawy okazało się nieprawidłowe i pozostaje on w bezczynności odnośnie złożonego wniosku o zwrot akcyzy, to zgodnie z treścią art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. należało go zobowiązać do jego rozpoznania w terminie 30 dni od dnia doręczenia mu prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi (punkt III sentencji wyroku). W pozostałym zakresie, obejmującym żądanie przyznania od organu sumy pieniężnej, o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a., wniesiona skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, o czym orzeczono w punkcie IV sentencji wyroku. Należy bowiem zauważyć, że zastosowanie środków prawnych wymienionych w tym przepisie (grzywna, suma pieniężna) pozostawiono uznaniu sądu. Wybór zaś właściwego środka powinien być w pierwszej kolejności uwarunkowany stanem faktycznym danej sprawy, jak i celami skargi na bezczynność, sprowadzającymi się przede wszystkim do zwalczania stanu bezczynności oraz zapobiegania jej powstawaniu w przyszłości. Zdaniem Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy dla osiągnięcia powyższych założeń wystarczające pozostaje już samo stwierdzenie bezczynności. O kosztach postępowania w kwocie [...]zł orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zaliczając do nich uiszczony wpis od skargi w kwocie [...]zł, opłatę skarbową od pełnomocnictwa w kwocie [...]zł i wynagrodzenie doradcy podatkowego w kwocie [...]zł, ustalone na podstawie § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1687).