III SAB/Po 93/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska Sędzia WSA Sebastian Michalski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 09 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi M. W. na bezczynność Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w przedmiocie ustalenia poziomu potrzeby wsparcia 1. umarza postępowanie sądowoadministracyjne w zakresie zobowiązania organu do załatwienia wniosku skarżącego z dnia 19 października 2025 roku; 2. stwierdza, że Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 3. oddala skargę w pozostałym zakresie; 4. odmawia zasądzenia kosztów postępowania. M. W., reprezentowany przez wnuka M. T., pismem z dnia 27 stycznia 2026 roku, wystąpił do sądu administracyjnego ze skargą na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w przedmiocie ustalenia poziomu potrzeby wsparcia. Skarżący zażądał: - stwierdzenia bezczynności/przewlekłego prowadzenia postępowania, - zobowiązania organu do załatwienia sprawy w terminie 14 dni - zasądzenia zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że wniosek PPW został złożony 19 października 2025 roku. Ponaglenie w sprawie zostało wniesione w dniu 6 stycznia 2026 roku. Pomimo upływu czasu organ nie wydał decyzji i nie udzielił merytorycznej odpowiedzi. Sprawa dotyczy osoby w wieku blisko 100 lat, która przebywa w Domu Pomocy Społecznej. Istnieje realne ryzyko, że strona nie dożyje rozstrzygnięcia sprawy. W odpowiedzi na skarę (pismo z dnia 10 lutego 2026 roku) Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności wskazał, że wniosek w formie elektronicznej wraz z kwestionariuszem samooceny trudności w zakresie czynności związanych z funkcjonowaniem został złożony w dniu 19 października 2025 roku i nie został rozpatrzony w terminie ustawowym trzech miesięcy od daty wpływu. Termin posiedzenia ustalającego poziom potrzeby wsparcia został wyznaczony na dzień 31 stycznia 2026 roku. W dniu 3 lutego 2026 roku została wydana decyzja ustalająca poziom wsparcia, którą wysłano do strony w dniu 9 stycznia 2026 roku. Organ podniósł, że strona nie złożyła ponaglenia. W wyjaśnieniu przyczyn opóźnienia w załatwieniu sprawy organ podał, że do dnia odpowiedzi na skargę odnotowano wpływ 61 tysięcy wniosków (9% stanowią wnioski elektroniczne). Zespól cały czas podejmuje działania, które mają przyczynić się do skrócenia czasu rozpatrywania wniosków. Obsługą administracyjną wniosków zajmowało się 6 pracowników. Pismami z dnia 22 marca 2024 roku oraz 4 kwietnia 2024 roku poinformowano Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych o stale rosnącym napływie wniosków. Jeszcze w 2024 roku oddelegowano na okres trzech miesięcy pracowników innych wydziałów do pracy przy obsłudze wniosków. Od stycznia 2025 roku Ministerstwo przyznało 12 dodatkowych etatów. Jeszcze w grudniu 2024 roku ogłoszono nabór na dodatkowe etaty. W okresie od 23 grudnia 2024 roku do maja 2025 roku zatrudniono 11 osób i przeniesiono z innych wydziałów 3 osoby. Dodatkowo zatrudniono 9 osób na umowę zlecenie w wymiarze 20 godzin tygodniowo. W piśmie z dnia 2 marca 2026 roku (k. 93 akt sądowych) pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że podtrzymuje skargę i żąda rozpoznania sprawy z uwzględnieniem, że organ załatwił sprawę po wniesieniu skargi. Ponowił wniosek o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 §1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2024, poz. 1267). Sądowoadministracyjna kontrola działalności administracji publicznej obejmuje także brak efektywnych działań w sytuacji, gdy obowiązujące przepisy nakładają na jej organy obowiązek załatwienia sprawy administracyjnej w określonym czasie i w określonej formie - art. 3 § 2 pkt 8 i 9 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2024, poz. 935 ze zm.; dalej w skrócie "P.p.s.a."). Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie (art. 3 § 1 P.p.s.a.). W świetle art. 149 § 1 pkt 1-3 P.p.s.a. uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania sąd: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. W przypadku uwzględnienia skargi sąd stwierdza także, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a P.p.s.a.). Ponadto sąd może orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 P.p.s.a.). Sprawy ze skarg w przedmiocie bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zgodnie z art. 119 pkt 4 P.p.s.a., mogą być rozpoznawane przez sąd administracyjny w trybie uproszczonym - co miało miejsce w niniejszej sprawie. Wbrew twierdzeniom organu skarga została wniesiona po wyczerpaniu środków zaskarżenia w postępowaniu administracyjnym (art. 53 § 2b P.p.s.a.). Na wezwanie Sądu do akt sprawy złożone zostało pismo skarga/ponaglenie z dnia 6 stycznia 2026 roku (k. 101 akt sądowych). Ponadto do przekazanych Sądowi akt administracyjnych włączone jest pismo skarga/ponaglenie z dnia 20 stycznia 2026 roku. Z treści tego pisma wynika, iż zostało ono złożone w toku postępowania administracyjnego w nawiązaniu do ponaglenia z dnia 6 stycznia 2026 roku. Skarga okazała się uzasadniona. Organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ - art. 35 § 1-2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1691 - dalej w skrócie "K.p.a."). Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 K.p.a.). Zgodnie z art. 35 § 4 K.p.a. przepisy szczególne mogą określać inne terminy niż określone w § 3. Zgodnie natomiast z art. 6bł ust. 7-9 oraz art. 6b? ust. 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 roku o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 913 z późn. zm.) wniosek o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia składa się do wojewódzkiego zespołu. Wniosek może zostać złożony za pośrednictwem powiatowego zespołu. Wówczas jest przekazywany przez powiatowy zespół do wojewódzkiego zespołu nie później niż w terminie 7 dni od dnia otrzymania wniosku. Wnioski o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia rozpatrywane są w terminie nie dłuższym niż 3 miesiące od dnia wpływu do wojewódzkiego zespołu. O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia (art. 36 §1 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego). Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 K.p.a.). Rozpoznając skargę na przewlekłość postępowania lub bezczynność organu sąd administracyjny zobowiązany jest ustalić rzeczywistą postać opieszałości organu administracji w załatwieniu sprawy, bez względu na to, jak zostały sformułowane żądania skargi. Przy czym bezczynność i przewlekłość są pojęciami rozłącznymi, co oznacza, że w tej samej sprawnie nie może występować zarówno bezczynność, jak i przewlekłość (wyrok NSA z 7.09.2022 r., II OSK 871/22, LEX nr 3420881). Sąd w niniejszym składzie podziela zapatrywanie wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 05 lipca 2012 r. o sygn. akt II OSK 1031/12, zgodnie z którym, dochowanie przez organ ustawowego terminu załatwienia sprawy, względnie jego sukcesywne przedłużanie z zachowaniem aktów staranności wskazanych w art. 36 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego wyklucza możliwość skutecznego postawienia organowi zarzutu bezczynności. Pojęcie "bezczynności" sprowadza się do badania kwestii ewentualnego naruszenia "terminowości" działania organów administracyjnych - niezałatwienia sprawy w terminie (por. R. Suwaj, Sądowa ochrona przed bezczynnością administracji publicznej, Warszawa 2014, s. 57). Analiza stanowiska stron postępowania ujawnia, że okoliczności faktyczne kontrolowanej sprawy są pomiędzy stronami. Komplety wniosek o ustalenie potrzeby wsparcia wpłynął do organu w dniu 19 października 2025 roku. Decyzja rozstrzygająca sprawę została wydana w dniu 3 lutego 2026 roku i przesłana do strony w dniu 9 lutego 2026 roku. Skarżący skorzystał z prawa skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania pismem z dnia 27 stycznia 2026 roku. Jeżeli początkiem terminu określonego w dniach jest pewne zdarzenie, przy obliczaniu tego terminu nie uwzględnia się dnia, w którym zdarzenie nastąpiło. Upływ ostatniego z wyznaczonej liczby dni uważa się za koniec terminu (art. 57 § 1 K.p.a.). Początek biegu terminu na załatwienie kontrolowanej sprawy przypadał zatem na dzień 20 października 2025 roku. Terminy określone w miesiącach kończą się z upływem tego dnia w ostatnim miesiącu, który odpowiada początkowemu dniowi terminu, a gdyby takiego dnia w ostatnim miesiącu nie było - w ostatnim dniu tego miesiąca (art. 57 § 3 K.p.a.). Zatem maksymalny trzymiesięczny termin liczony od daty wpływu wniosku upływał z końcem 20 stycznia 2025 roku (wtorek). Na wskazaną powyżej datę sprawa pozostawała niezałatwiona. Organ nie wykonał obowiązków wskazanych w art. 36 § 1 K.p.a. i nie wskazał nowego terminu załatwienia sprawy. W tym stanie rzeczy uznać należało, że skarga jest zasadna w zakresie stwierdzenia, że organ dopuścił się bezczynności. Sąd nie ujawnił podstaw do skutecznego zarzucenia organowi bezprawności w postaci przewlekłego prowadzenia postępowania. O przewlekłym prowadzeniu postępowania w rozumieniu art. 37 § 1 pkt 2 K.p.a. można mówić tylko wówczas, gdy jeszcze nie upłynął termin do wydania decyzji określony według przepisów wskazanych w art. 37 § 1 pkt 1 K.p.a., a organ przy dołożeniu należytej staranności mógłby sprawę załatwić przed upływem tych terminów (postanowienie NSA z 4.12.2019 r., II OSK 2317/19, LEX nr 2785840). Organ już w toku postępowania administracyjnego wyjaśniał, że ze względu na duża liczbę wniosków o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia (ponad 60 tys.) terminy ich rozpatrywania mogą ulec znacznemu wydłużeniu. Na dzień 26 listopada 2025 roku rozpatrywane były wnioski z grudnia 2024 roku. Organ rozpoznał wniosek skarżącego już po wniesieniu do sądu skargi na bezczynność i na dzień wyrokowania kontrolowana sprawa pozostawała ostatecznie rozstrzygnięta, strona zrzekła się prawa do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (k. 104 akt sądowych). W tym stanie rzeczy postępowanie sądowe, w zakresie zobowiązania organu do wydania określonego aktu lub dokonania stosownej czynności, uznać należało za bezprzedmiotowe. Załatwienie kontrolowanej sprawy przed wydaniem wyroku nie zwalnia sądu z obowiązku orzekania w przedmiocie stwierdzenia, czy bezczynność miała miejsce rażącym naruszeniem prawa – stosownie do art. 149 § 1a P.p.s.a. Rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania przez organ jakichkolwiek czynności, oczywistego lekceważenia wniosku i jawnego natężenia braku woli do załatwienia sprawy, jak i w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa (wyrok NSA: z dnia 4 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 3374/18; z dnia 6 sierpnia 2019 r., sygn. akt II OSK 1802/19; publ. CBOSA). Organ zareagował na ponaglenie i skargę wydaniem decyzji. Stan bezczynności nie wynika z rażących zaniedbań w obszarze terminowego załatwiania spraw administracyjnych. Opieszałość w załatwieniu kontrolowanej sprawy została obszernie wyjaśniona obiektywnymi okolicznościami. Sąd nie ujawnił podstaw do przyjęcia oceny, że zachowanie organu nosi znamiona działania nakierowanego na pokrzywdzenie wnioskodawcy poprzez odwlekanie załatwienia sprawy, czy też złośliwe naruszanie praw procesowych wnioskodawcy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 oraz § 1a w związku art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a., Sąd umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania organu do załatwienia wniosku z dnia 19 października 2025 roku (pkt 1 wyroku), stwierdził bezczynność organu i uznał, że nie miała ona charakter rażącego naruszenia prawa (pkt 2 wyroku) oraz oddalił skargę w pozostałym zakresie (pkt 3 wyroku). W sprawie nie zaistniały okoliczności faktyczne uzasadniające uwzględnienie żądania zasądzenia zwrotu kosztów postępowania sądowego. Strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 P.p.s.a.). W razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (art. 200 P.p.s.a.). Do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku lub dochodu utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie (art. 205 § 1 P.p.s.a.). Wskazać zatem należy, że sprawa została załatwiona na posiedzeniu niejawnym bez udziału stron postępowania. Ponadto zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. skarżący nie poniósł w sprawie żadnych kosztów sądowych.