IV SA/Po 1021/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędziowie WSA Donata Starosta (spr.) WSA Maciej Busz Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Hołyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi I. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...] lipca 2013 roku Dyrektor [...] w sprawie [...] odmówił I. W. przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad mężem W. W. legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym z dnia [...] listopada 2012 roku .Podstawą odmowy był fakt, iż na zainteresowanej nie ciąży obowiązek alimentacyjny względem swego męża, co w konsekwencji uniemożliwia przyznanie świadczenia. Od powyższej decyzji zainteresowana odwołała się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]. Podniosła ,że z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad mężem niepełnosprawnym musiała zrezygnować z zatrudnienia i decyzją z dnia m [...] kwietnia 2013 roku nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] przyznało na jej rzecz świadczenie pielęgnacyjne do dnia 30 listopada 2014 roku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] września 2013 roku utrzymało zaskarżoną decyzję Dyrektora [...] w sprawie [...] w mocy. Podniosło, że z dniem 1 stycznia 2013 roku weszła w życie ustawa z dnia 7 grudnia 2012 roku o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z dnia 2012 r poz.15480, na mocy której znowelizowano przepisy dotyczące świadczeń przyznawanych z tytułu opieki nad osobami niepełnosprawnymi. Dotychczasowe świadczenie pielęgnacyjne, uregulowane w art.17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych przysługuje obecnie, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała :1) nie później niż do ukończenia 18.roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia (art.17 ust. 1b). Zgodnie z art. 11 ust 1 i 3 wskazanej wyżej ustawy nowelizującej-osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych zachowywały prawo do świadczenia w dotychczasowej wysokości do dnia 30 czerwca 2013 roku jeżeli spełniały warunki określone w przepisach dotychczasowych, a wydane na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego(w tym przypadku powołana wyżej decyzja SKO w [...]) wygasły z mocy prawa po upływie tego terminu. Z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika, że zainteresowana do dnia 30 czerwca 2013 roku pobierała świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad mężem, jednakże z uwagi na fakt, iż niepełnosprawność W. W. nie powstała w okresach określonych w znowelizowanym przepisie dotyczącym świadczenia pielęgnacyjnego od 1 lipca 2013 roku świadczenie to nie mogło być przyznane. W obecnym stanie prawnym świadczenie, o które może ubiegać się osoba sprawująca opiekę nad osobą niepełnosprawną, której niepełnosprawność powstała w okresach innych aniżeli wskazany w art.17 ust 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, o specjalny zasiłek opiekuńczy, o którym mowa w art. 16a tej ustawy. Zgodnie z tymże artykułem- specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 012 roku poz.788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Kolegium uznało za poglądem Sądu Najwyższego przedstawionym w wyroku Sadu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2000 roku, III CKN 1412/00 niepubl.),że głoszony niekiedy w piśmiennictwie pogląd, iż art.27 krio.stanowi podstawę obowiązku alimentacyjnego między małżonkami, nie ma dogmatycznego oparcia. Kolegium uznało ,że na skarżącej nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec męża. Skargę do tutejszego Sądu na decyzję SKO wniosła I. W. wnosząc o uchylenie decyzji wydanych przez organy obu instancji. SKO w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Skarżąca domagała się przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym małżonkiem. W rozpoznawanej sprawie zastosowanie mają zatem przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm., to jest w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji), zwanej dalej "ustawą". W myśl art. 16a ust. 1 ustawy specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 ze zm.), zwanej dalej: "K.r.o.", ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2. Przepisy art. 5 ust. 4-9 stosuje się odpowiednio (ust. 2). W rozpoznawanej sprawie organy uznały ,że skarżącej nie przysługuje specjalny zasiłek opiekuńczy nie kwestionując ,żadnych przesłanek poza koniecznością wystąpienia po stronie małżonki obowiązku alimentacyjnego. Nie była kwestionowana rezygnacja z zatrudnienia i kryterium dochodowe. Z akt sprawy nie wynika ,aby skarżąca I. W. z W. W. była rozwiedziona. Przedmiotem sporu jest natomiast stwierdzenie, czy skarżącą obciąża względem żony obowiązek alimentacyjny w rozumieniu przepisów K.r.o. Istnienie tego obowiązku stanowi bowiem, w świetle przywołanego art. 16a ust. 1 ustawy, jeden z warunków przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Obowiązek alimentacyjny spoczywa – w myśl art. 128 K.r.o. – na krewnych w linii prostej oraz na rodzeństwie. Zgodnie bowiem z tym przepisem obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Na małżonkach, stosownie do art. 23 K.r.o., spoczywa także obowiązek wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Każdy z małżonków obowiązany jest nadto przyczyniać się, według swych sił oraz możliwości zarobkowych i majątkowych, do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zadośćuczynienie temu obowiązkowi, w całości lub w części, może polegać na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym (art. 27 K.r.o.). W świetle art. 130 K.r.o. obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Przepis art. 130 K.r.o. ani żaden inny przepis prawa nie określa kolejności obowiązku alimentacyjnego krewnych małżonka uprawnionego do świadczeń alimentacyjnych ze strony współmałżonka na podstawie art. 27 K.r.o., to jest w czasie trwania małżeństwa. W pełni przekonywający jest jednak pogląd, że skoro obowiązek alimentacyjny rozwiedzionego małżonka wyprzedza obowiązek krewnych drugiego małżonka, to tym bardziej obowiązek zobowiązanego małżonka wyprzedza obowiązek krewnych uprawnionego małżonka w czasie trwania małżeństwa w myśl art. 27 K.r.o. (J. Pietrzykowski, Komentarz do art. 130 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (w:) Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, red. K. Pietrzykowski, 2012, System informacji prawnej Legalis, teza 1 i 2; M. Andrzejewski, Komentarz do art. 130 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (w:) Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, red. H. Dolecki i T. Sokołowski, 2010, System informacji prawnej LEX, teza 2). Należy podkreślić, iż jakkolwiek przepisy K.r.o. nie posługują się w stosunkach pomiędzy małżonkami pojęciem obowiązku alimentacyjnego, to zarówno w orzecznictwie, jak i doktrynie przyjmuje się, że do obowiązków wynikających z art. 27 tejże ustawy stosuje się przepisy dotyczące obowiązku alimentacyjnego bądź to w drodze analogii, bądź też wprost, przy uwzględnieniu istniejących różnic (wyrok SN z dnia 24 sierpnia 1990 r., I Cr 442/90, OSNC 1991, z. 10-12, poz. 124; M. Sychowicz, Komentarz do art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (w:) Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, red. K. Piasecki, 2011, System informacji prawnej LexPolonica, teza 7). Oznacza to, iż stanowisko organów administracji, iż skarżącą nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawngo w stopniu znacznym małżonka, a tym samym, nie spełnia ona jednej z przesłanek przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, jest prawnie wadliwe. Ponownie należy bowiem podkreślić, iż wyrażony w art. 27 K.r.o. obowiązek małżonków przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny ma charakter alimentacyjny i wchodzi w zakres szerzej nakreślonych, wynikających z treści art. 23 K.r.o., obowiązków wzajemnej pomocy oraz współdziałania dla dobra rodziny. Z samego charakteru świadczeń alimentacyjnych, w tym świadczeń z art. 27 K.r.o., wynika, że ich celem jest dostarczenie uprawnionemu środków do zaspokojenia jego bieżących potrzeb. Poszczególne raty alimentacyjne służą bowiem do zaspokojenia bieżących potrzeb osoby uprawnionej (uchwała SN z dnia 5 października 1982 r., II CZP 38/82, OSNCP 1983, nr 2-3, poz. 31, wytyczne SN z dnia 16 grudnia 1987 r., III CZP 91/86, OSNCP 1988, nr 4, poz. 42, wyrok SN z dnia 7 lipca 2000 r., III CKN 1015/00, LEX nr 51875, wyrok NSA z dnia 19 lipca 2013 r., I OSK 2401/12, niepubl., dostępny w CBOSA). Oznacza to, że obowiązków alimentacyjnych, przewidzianych w K.r.o., o jakich mowa w art. 16a ust. 1 ustawy, nie można sprowadzać wyłącznie do obowiązków określonych w art. 128 i następnych K.r.o., lecz odnosić je należy do wszystkich przepisów K.r.o., które o obowiązkach alimentacyjnych stanowią, nie wyłączając art. 23 i art. 27 K.r.o. Obowiązki alimentacyjne małżonków wyprzedzają przy tym obowiązki alimentacyjne krewnych (por. stanowisko wyrażone w powołanym wyżej wyroku NSA z dnia 19 lipca 2013 r., I OSK 2401/12, a także w wyrokach NSA z dnia: 9 stycznia 2013 r., I OSK 1196/12, 13 lutego 2013 r., I OSK 1526/12 i 20 września 2013 r., I OSK 2796/12 – niepubl., dostępnych w CBOSA, który to wyroki wydane zostały w sprawach dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego, o jakim mowa w art. 17 ustawy, lecz zachowują aktualność w niniejszej sprawie). Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzją na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.). Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy, stosownie do art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uwzględni wszystkie przedstawione wyżej uwagi, a zwłaszcza przyjętą przez Sąd wykładnię przepisów prawa