IV SA/Po 1041/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Ewa Makosz-Frymus ( spr. ) Sędziowie WSA Maciej Dybowski WSA Izabela Kucznerowicz Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Frankowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2010 r. sprawy ze skargi E. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] w części w której nie orzeczono o świadczeniu pielęgnacyjnym za okres od [...] czerwca 2008 r. do [...] lipca 2009 r., 2. określa, że zaskarżona decyzja podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r., nr [...], działający z upoważnienia Prezydenta [...] Kierownik [...] przyznał E. Z. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad dzieckiem A. Z. w kwocie 420 zł miesięcznie na okres od [...] sierpnia 2008 r. do [...] października 2009 r. W odwołaniu od powyższej decyzji E. Z. zakwestionowała początkową datę przyznania świadczenia domagając się przyznania świadczenia od czerwca 2008 r. Odwołująca podniosła, że prawomocnym wyrokiem Sądu z dnia [...] czerwca 2009 r. zmieniono orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w ten sposób, że syn A. zaliczony został do osób niepełnosprawnych, która wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] października 2009 r. nr [...] orzekło o utrzymaniu zaskarżonej decyzji w mocy. Organ wskazał, iż zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, prawo do świadczeń rodzinnych, w tym do świadczenia opiekuńczego, ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Skoro wniosek zawierający kompletną dokumentację, w oparciu, o którą spełnione zostały przesłanki przyznania świadczenia wpłynął do właściwego organu w dniu [...] sierpnia 2009 r. to świadczenie pielęgnacyjne wypłacone powinno być od dnia [...] sierpnia 2009 r. to jest od pierwszego dnia miesiąca, w którym wpłynął wniosek o ustalenie świadczenia. Z analizy akt sprawy wynika, że organ I instancji decyzją z dnia [...] września 2008 r. po rozpoznaniu wniosku E. Z. z dnia [...] czerwca 2008 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego na syna z uwagi na fakt, iż dziecko legitymowało się wówczas orzeczeniem o niepełnosprawności bez wskazań, że wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7 orzeczenia). Orzeczeniem obowiązującym w dacie składania przez E. Z. wniosku, było orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Poznaniu z dnia [...] sierpnia 2008 r. utrzymujące w mocy orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] czerwca 2008r., zaliczające A. Z. do osób niepełnosprawnych bez wymaganego wskazania w pkt 7. W chwili składania ponownego wniosku o ustalenie świadczenia w dniu [...] sierpnia 2009 r., E. Z. dysponowała wyrokiem sądu zmieniającym orzeczenie z dnia [...] marca 2009 r. W związku ze zmianą okoliczności świadczenie mogło zostać przyznane, jednakże dopiero od pierwszego dnia miesiąca, w którym wpłynął wniosek o jego ustalenie. W skardze do tutejszego Sądu E. Z. ponowiła prośbę, by zasiłek pielęgnacyjny na niepełnosprawnego syna przyznać począwszy od [...] czerwca 2008 r., gdyż Sąd Rejonowy w [...] wyrokiem z [...] czerwca 2009 r. zmienił orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...].03.2009 r. Skarżąca podniosła, iż odwoływała się od wcześniejszych decyzji lekarskich, trwało to rok. Sprawa dotycząca świadczenia była wstrzymana- zawieszona do jej wyjaśnienia. W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej legalności Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest z punktu widzenia kryterium legalności. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonej decyzji bądź postanowienia nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Stosownie do art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm., dalej "uśr"), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. nr 9, poz. 59 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W rozpatrywanej sprawie istota sporu zainicjowanego wniesioną skargą dotyczy terminu, od którego powinno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. W ocenie skarżącej zasiłek ten powinien przysługiwać od miesiąca, w którym zostało wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności wadliwe orzeczenie- tj. od czerwca 2008 r., zdaniem organów administracji od miesiąca sierpnia 2009 r., czyli miesiąca, w którym wpłynął wniosek skarżącej o przyznanie tego świadczenia wraz z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, w tym wyrokiem SR w [...] z [...].06.2009 r. Okolicznościami niespornymi w sprawie jest, że orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] czerwca 2008 r. zaliczono A. Z. do osób niepełnosprawnych od urodzenia. Uznano jednak, iż nie wymaga On stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Zakwestionowany przez wnioskodawczynię ten ostatni zapis, został uwzględniony dopiero w wyroku Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w [...] z dnia [...].06.2009 r., którym zmieniono orzeczenie z dnia [...] .03.2009 r. w ten sposób, że A. Z. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W międzyczasie Skarżąca dnia [...].06.2008 r. złożyła wniosek w Biurze Świadczeń Rodzinnych o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, który został rozpatrzony przez Organ decyzją odmowną. Kwestia spornego terminu została unormowana w art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Powyższy przepis stanowi, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami do końca okresu zasiłkowego. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 23 października 2007 r., sygn. akt P 28/07 orzekł, że przytoczony przepis art. 24 ust. 2 uśr w zakresie, w jakim stanowi, że osobie niepełnosprawnej legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uzyskanym w wyniku rozpoznania przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności, jej odwołania od orzeczenia powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, prawo do świadczeń ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W orzeczeniu tym Trybunał podkreślił, iż art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie można oceniać w oderwaniu od całości regulacji dotyczącej przyznania zasiłku pielęgnacyjnego, zamieszczonej w dwóch różnych ustawach (ustawie o świadczeniach rodzinnych oraz w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych), która łącznie w dwóch różnych postępowaniach ma prowadzić do uzyskania decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny. Postępowanie w przedmiocie uzyskania potwierdzenia stanu niepełnosprawności wszczynane jest na wniosek osoby zainteresowanej i z natury rzeczy może trwać przez dłuższy okres, w którym osoba zostaje pozbawiona zasiłku. Jednakże, jak stwierdził Trybunał Konstytucyjny, od momentu wskazanego w orzeczeniu ustalającym istnienie niepełnosprawności osoba zainteresowana ma prawo uzyskać zasiłek pielęgnacyjny w ustawowo określonej wysokości. Z tą, bowiem datą jej interes prawny w uzyskaniu zasiłku jest chroniony konstytucyjnie. Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że opieszałość lub błąd organu działającego w pierwszym etapie (stwierdzanie niepełnosprawności) nie może szkodzić osobie uprawnionej do świadczenia. W niniejszej sprawie chodzi o sytuację, gdy przedłużające się postępowanie stwierdzające fakt niepełnosprawności było wynikiem mieszczącego się w ustawowych granicach czasowych postępowania odwoławczego (wadliwe ustalenia decyzji pierwszoinstancyjnej). Problem konstytucyjny na tle niniejszej sprawy dotyczy, więc oceny, czy przepis, co, do którego zgłoszono wątpliwość, jest konstytucyjny, skoro przewiduje, iż ryzyko takiego wadliwego działania organu administracji jest przeniesione na osobę aplikującą o zasiłek; przeniesienie ryzyka wyraża się w określeniu jako początkowego terminu zasiłkowego - miesiąca, w którym wniesiono kompletny wniosek o ustalenie zasiłku, a nie - daty wskazującej moment powstania niepełnosprawności. Wyrok ten nie odnosi się wprost do sytuacji faktycznej i prawnej niniejszej sprawy, której przedmiotem jest nie zasiłek, lecz świadczenie pielęgnacyjne, jednak Trybunał Konstytucyjny wyraźnie i jednoznacznie wywiódł w motywach wyroku, że w każdym przypadku, gdy prawo do świadczenia rodzinnego jest uzależnione od niepełnosprawności, winno ono być przyznane od momentu wskazanego w decyzji ustalającej wystąpienie określonej niepełnosprawności, a zatem w stosunku do wszystkich tych przypadków art. 24 ust. 2 jest niekonstytucyjny. Należy również podkreślić, że w uzasadnieniu wyroku Trybunał nie wskazał, aby na wynik badania konstytucyjności art. 24 ust. 2 ustawy miało wpływ, kto dochodzi tego świadczenia, ani to, w jakim trybie stwierdzono niepełnosprawność, czy też jej stopień - czy uczynił to zespół orzekania d/s niepełnosprawności, czy też sąd. Co więcej, w uzasadnieniu powołanego wyroku Trybunał wypowiedział się jednoznacznie, że powinien on mieć szersze zastosowanie wskazując, iż ograniczenie jego sentencji wynikało z ram wyznaczonych przez pytanie prawne zadane w sprawie. Intencja Trybunału Konstytucyjnego w tej kwestii wynika ze sformułowań wskazujących na możliwość rozciągnięcia tezy wyroku na inne niż zasiłek pielęgnacyjny świadczenia rodzinne między innymi z tego powodu, że przepis art. 24 ust. 2 ustawy w dotychczasowej wersji dotyczy, jak wskazano wcześniej, ogólnie świadczeń rodzinnych, a podjęty wyrok może mieć generalny wpływ na dokonywanie wykładni tego przepisu mając na uwadze art. 8 Konstytucji. Skład orzekający w niniejszej sprawie uznał, że wywody Trybunału Konstytucyjnego mają pełne odniesienie do rozpatrywanej sprawy i należy je uwzględnić przy ocenie legalności wydanych w niej decyzji. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z ustaleniem daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy wyrokiem Sądu Rejonowego zmieniono pierwotne orzeczenie o niepełnosprawności w ten sposób, iż syn Skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Sąd, zatem uznał, iż orzeczenie WZdSON z dnia [...].03.2009 r., utrzymujące poprzednie orzeczenie jest wadliwe. W konsekwencji w momencie składania przez Skarżącą pierwszego wniosku o przyznanie prawa do przedmiotowego świadczenia- to jest [...] czerwca 2008 r. Skarżąca spełniała warunki uprawniające do jego utrzymania. Skarżąca bez nieusprawiedliwionej zwłoki wystąpiła o świadczenie pielęgnacyjne po uzyskaniu wyroku określającego warunki niepełnosprawności jej dziecka. Niewątpliwie wyrok sądu powszechnego, wiąże inne sądy, jak też organy państwowe i organy administracji publicznej. Mając, zatem na względzie powyższe oraz treść wyroku Sądu Rejonowego w [...] o sygn. akt [...]należy uznać, że organy wydały decyzję z naruszeniem prawa materialnego. Prowadziło to w istocie do skutków niezamierzonych przez ustawodawcę i krzywdzących dla zainteresowanej. Pozbawienie skarżącej prawa do świadczeń za okres, w którym istniała niepełnosprawność syna podważało nie tylko istotę rozwiązania przyjętego w art. 69 Konstytucji RP, ale także zasadę sprawiedliwości społecznej, wyrażoną w art. 2 ustawy zasadniczej Reasumując, dokonując wykładni art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przy rozpoznawaniu wniosku o świadczenia za okres od 1.06.2008 r. do 31.07.2009 r. organy obowiązane były uwzględnić istotę świadczeń rodzinnych, które stanowią system wsparcia rodziny znajdującej się w trudnej sytuacji materialnej. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy będą miały na względzie poczynione w niniejszym uzasadnieniu wywody, w szczególności zaś będą miały na względzie, iż celem świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie środków finansowych opiekunowi faktycznemu osoby niepełnosprawnej z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad taką osobą przy jednoczesnym uwzględnieniu, iż cel ten zostanie osiągnięty, gdy okres otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego będzie się pokrywał z okresem, na jaki osoba ta zaliczona będzie do osób niepełnosprawnych. Uznając, że zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja zapadły z naruszeniem prawa materialnego mającym wpływ na wynik sprawy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji wyroku. O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono w pkt. 2 wyroku w oparciu o art. 152 p.p.s.a. jh