IV SA/Po 1120/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Jarosz Sędziowie WSA Donata Starosta WSA Tomasz Grossmann (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę Dnia [...] czerwca 2013 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wpłynął wniosek J. W. (dalej: "Wnioskodawca" lub "Skarżący"), z tej samej daty, o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad konkubiną, Z. B. Decyzją [...] z [...] lipca 2013 r. Burmistrz [...] (dalej: "Burmistrz" lub "organ I instancji") – wskazując jako podstawę prawną art. 16a, art. 2 pkt 2, art. 3, art. 24 ust. 1 i 2a, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.; obecnie: Dz. U. z 2013 r. poz. 1456; dalej też: "u.ś.r.") – odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu Burmistrz wyjaśnił, że Wnioskodawca pobiera zasiłek stały, przyznany decyzją [...] z [...] października 2012 r. Zgodnie zaś z art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje m.in. wtedy, jeżeli strona ma ustalone prawo do zasiłku stałego. Od opisanej decyzji odwołanie złożył Wnioskodawca. Podniósł, że jedynym źródłem dochodu jest zasiłek stały, w kwocie 302 zł. Środki te nie wystarczają na pokrycie kosztów leczenia konkubiny oraz codziennych wydatków. Podkreślił, że sam posiada orzeczoną grupę inwalidzką oraz jest jedynym opiekunem i żywicielem konkubiny. Stanowią rodziną romską, z tego powodu od wielu lat żyją w konkubinacie. Decyzją z [...] sierpnia 2013 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej: "SKO" lub "organ II instancji"), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267; dalej w skrócie: "k.p.a."), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu SKO podzieliło ocenę prawną organu I instancji, podkreślając, że z akt sprawy bezspornie wynika, iż Wnioskodawca ma ustalone prawo do zasiłku stałego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu J. W. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości jako naruszającej prawo oraz o przeprowadzenie ewentualnej rozprawy pod jego nieobecność. W uzasadnieniu zarzucił, że organ II instancji nie odniósł się do argumentów zawartych w odwołaniu. Dalej wyjaśnił, że konkubina jest osobą niepełnosprawną od [...] maja 2005 r. Od tego czasu to Skarżący sprawuje nad nią opiekę, mimo złego stanu własnego zdrowia. W miejscowości, w której mieszkają, nie ma innych osób, które mogłyby jego w tym wyręczyć. Ze względu na zły stan zdrowia żadne z konkubentów nie ma możliwości uzyskania innych dochodów, poza świadczeniami z opieki społecznej, czyli zasiłkami stałymi. Skarżący ocenił, że żądanie zrzeczenia się zasiłku stałego po to, aby otrzymać specjalny zasiłek opiekuńczy, stanowi poważne niezrozumienie podstaw prawnych i faktycznych, z jakich wynikają uprawnienia do tych świadczeń. Zasiłek stały jest jedynym dochodem; są to jedyne środki na życie, leki i jakąkolwiek egzystencję. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie może zostać uwzględniona, gdyż zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.; dalej w skrócie: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji SKO oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza, Sąd nie dopatrzył się przy ich wydaniu naruszeń prawa, które w świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. skutkowałyby koniecznością uchylenia albo stwierdzenia nieważności któregokolwiek z tych aktów, względnie stwierdzenia jego wydania z naruszeniem prawa. W szczególności, w ocenie Sądu, organy administracji w dostatecznym stopniu zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy niezbędny do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, i na tej podstawie dokonały prawidłowych ustaleń co do okoliczności faktycznych istotnych dla jej rozstrzygnięcia. Ustalenia te Sąd w pełni podziela i czyni integralną częścią swoich ustaleń oraz podstawą dalszych rozważań. Jest to tym bardziej uprawnione, że, jak pokazuje bliższa analiza stanowisk procesowych stron, okoliczności faktyczne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy nie są pomiędzy stronami sporne. W szczególności jest poza sporem, że Skarżący ubiega się o specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad swoją konkubiną, a także to, iż Skarżący ma ustalone prawo do zasiłku stałego. Podstawowe przesłanki uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego określają przepisy art. 16 a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ich świetle przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego zostało uzależnione od spełnienia następujących przesłanek: 1) osoba ubiegająca się o zasiłek w związku ze sprawowaniem opieki nad daną osobą faktycznie tę opiekę sprawuje; 2) na osobie ubiegającej się o zasiłek ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788, z późn. zm.; dalej w skrócie "k.r.o."). W myśl art. 128 k.r.o. obowiązek alimentacyjny – tj. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania – obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek ten istnieje także między małżonkami (art. 27 k.r.o.). Natomiast – co w tej sprawie szczególnie istotne – nie występuje on np. pomiędzy konkubentami. 3) osoba ubiegająca się o zasiłek rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r. – tj. z wykonywania pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywania pracy lub świadczenia usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej – w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą opieki; 4) osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji; 5) łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty tzw. kryterium dochodowego określonego w art. 5 ust. 2 u.ś.r., wynoszącego obecnie 623 zł (z zastrzeżeniem art. 16a ust. 3 u.ś.r., który w niniejszej sprawie nie znajduje zastosowania); 6) nie zachodzą okoliczności wyłączające prawo do świadczenia, wyliczone w art. 16a ust. 8 u.ś.r. W myśl art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. a u.ś.r. specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje m.in. wtedy, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do zasiłku stałego. W niniejszej sprawie jest poza sporem, że Skarżący pobiera zasiłek stały. W świetle przywołanego art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. a u.ś.r. jest to niewątpliwie okoliczność, która wyklucza możliwość przyznania Skarżącemu wnioskowanego świadczenia – na co zasadnie wskazały organy obu instancji. Zarazem jednak uwadze organów uszedł fakt, że niemożność przyznania Skarżącemu wnioskowanego świadczenia wynikała już z faktu, iż dochodził On tego świadczenia w związku z opieką nad swą konkubiną, a więc nad osobą, względem której na Skarżącym nie ciąży obowiązek alimentacyjny w rozumieniu przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Tym samym nie została spełniona podstawowa przesłanka warunkująca przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, przewidziana w art. 16a ust. 1 u.ś.r. (por. też uchwałę NSA z 09.12.2013 r., I OPS 5/13 – dot. świadczenia podobnego konstrukcyjnie do ww. zasiłku, tj. świadczenia pielęgnacyjnego – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Pominięcie wskazanej wyżej okoliczności w uzasadnieniach decyzji organów obu instancji pozostało bez wpływu na wynik sprawy. Mając wszystko to na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.