IV SA/Po 114/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ewa Kręcichwost – Durchowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 marca 2007r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. C. na Prezydenta Miasta L. w przedmiocie zwolnienia z opłaty za ksero postanawia 1. odrzucić skargę, 2. przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w Poznaniu /-/E. Kręcichwost – Durchowska R. C. pismem z dnia 9 stycznia 2007r. złożył skargę, z treści której wynika, iż w dniu 2 stycznia 2007r. zwrócił się do Rady Miejskiej w L. z wnioskiem o wydanie odpisu protokołu z posiedzenia Komisji Praworządności i Porządku Publicznego z dnia [...] października 2006r., będącego podstawą do wydania przez Radę Miejską w L. uchwały nr XLI / 507 / 2006 z dnia 26 października 2006r. Rada Miejska w L. przy braku uiszczenia opłaty za kserokopie dokumentów, udostępniła skarżącemu żądane dokumenty do wglądu, nie czyniąc tym samym zadość żądaniu skarżącego w zakresie formy i sposobu udostępnienia informacji. R. C. nie został również zwolniony z uiszczenia opłaty. Mając na uwadze treść skargi stwierdzić należy, iż jej przedmiotem jest objęte postępowanie Prezydenta Miasta w L. w zakresie zwolnienia z opłaty związanej z pokryciem kosztów wykonania kserokopii protokołów z posiedzenia Komisji Praworządności i Porządku Publicznego w L. Z powyższego wynika, że niniejsza sprawa dotyczy postępowania w zakresie udostępnienia informacji publicznej, którego tryb uregulowany jest ustawą z dnia 6 września 2001r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. nr 112, poz. 1198 ze zm. – dalej u.d.i.p.). Jak wynika z treści skargi jak i przesłanych przez organ odpowiedzi na skargę oraz innych dokumentów dotyczących niniejszej sprawy niewątpliwym jest, że Rada Miejska w Lm nie udzieliła Skarżącemu informacji w żądanej formie i nie wydała decyzji o odmowie udostępnienia informacji o oraz umorzeniu postępowania w sprawie. Skarżącemu odmówiono również zwolnienia od opłaty za wykonanie kserokopii dokumentów objętych wnioskiem. Zgodnie z ogólną zasadą zawartą w art. 7 ust. 2 u.d.i.p. dostęp do informacji publicznej jest bezpłatny. Dopuszczalne odstępstwo od w/w zasady zawiera przepis art. 15 u.d.i.p. Jest ono uzasadnione przypadkami w których podmiot obowiązany do udostępnienia ma ponieść dodatkowe koszty związane ze wskazanym we wniosku sposobem udostępnienia lub koniecznością przekształcenia informacji w formę wskazaną we wniosku. W tym ostatnim przypadku podmiot ten może pobrać od wnioskodawcy opłatę w wysokości odpowiadającej tym kosztom. W literaturze wskazuje się, że pomimo dopuszczalności pobrania od wnioskodawcy opłaty za udostępnienie informacji publicznej zgodnie z art. 15 ust. 1 u.d.i.p. podmiot udostępniający daną informację nie może "z góry" żądać wniesienia tej opłaty. Przepisy u.d.i.p. nie przewidują bowiem możliwości uzależnienia wszczęcia postępowania w sprawie udostępnienia informacji publicznej od uprzedniego wniesienia opłaty. Oznacza to, iż z powodu braku wniesienia opłaty podmiot zobowiązany nie będzie mógł ani odmówić udostępnienia informacji (tj. wydać decyzji o odmowie udostępnienia informacji), ani też pozostawić sprawy (wniosku) bez rozpoznania. U.d.i.p. nie określa, w jakim trybie i formie następuje ustalenie opłaty z art. 15 ust. 1 u.d.i.p. Wnioskodawca nie może być zaskakiwany faktem, iż będzie musiał ponieść opłatę, ani też jej wysokością (T.R. Aleksandrowicz "Komentarz do ustawy o dostępie do informacji publicznej" Wydawnictwo Prawnicze, warszawa 2006r. s. 248). Zgodnie z poglądem reprezentowanym w literaturze ustalenie opłaty następuje zgodnie z art. 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej kpa) w drodze postanowienia, na które służy zażalenie, a następnie skarga do sądu administracyjnego (M. Jaśkowska, Dostęp do informacji publicznych w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, Toruń 2002, s. 64). Z akt nie wynika jednak, aby Prezydent Miasta L. wydał postanowienie odmawiające zwolnienia od kosztów związanych ze złożonym wnioskiem. Uwzględniając więc fakt, iż zgodnie z art. 15 ust. 2 u.d.i.p. przewiduje 14 dniowy termin na powiadomienie wnioskodawcy o wysokości opłaty, mając na uwadze iż termin ten winien być również dochowany w przypadku wydania postanowień o odmowie zwolnienia od obowiązku uiszczania opłaty, zasadnym jest twierdzenie, iż skarżącemu przysługiwało prawo złożenia zażalenia w trybie art. 37 kpa. Zgodnie z w/w przepisem na niezałatwienie sprawy w określonym terminie, stronie służy zażalenie do organu administracji publicznej wyższego stopnia, którym w niniejszej sprawie jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Tym samym mając na uwadze fakt, iż z akt sprawy nie wynika, aby R. C. złożył stosowne zażalenie, na podstawie art. 58 §1 pkt 6 w zw. z art. 52 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej ppsa), postanowiono jak w pkt. 1 sentencji postanowienia. W związku przysługującym stronie prawem wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia odrzucającego skargę (art. 173 ppsa.) i wyłączną kompetencją Naczelnego Sądu Administracyjnego do oceny jej zasadności, odrzucenie skargi nie przesądza o negatywnym dla strony rozstrzygnięciu w zakresie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 marca 2006r. sygn. akt II OZ 201/06 ONSAiWSA 2006/4/102). Rozpatrzeniu podlega więc złożony przez Skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów i ustanowienia adwokata. Z informacji zawartych w formularzu wniosku oraz w aktach sprawy wynika, iż wnioskodawca jest osobą samotną, bez żadnego majątku i z orzeczonym lekkim stopniem niepełnosprawności. R. C. zarejestrowany jest również w PUP w L. jako osoba bezrobotna a jego jedyny dochód stanowi pomoc uzyskiwana z MOPR w L. Na podstawie art. 245 § 1-3 ppsa, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. radcy prawnego i adwokata. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 1 i 2 ppsa, zgodnie z którymi przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest więc szczególną formą pomocy państwa przyznawanej osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej lub ograniczającej dostęp do sądu. Przy czym, chodzi o trudną sytuację materialną danej osoby lub rodziny, ale uwzględniającą także odniesienia obiektywne, tzn. sytuację na rynku pracy, poziom wynagrodzeń i świadczeń z tytułu ubezpieczenia społecznego oraz poziom życia większości rodzin. Co do zasady prawo pomocy nie powinno być więc udzielane osobom, które otrzymują stałe miesięczne dochody w wysokości przewyższającej kwotę przeznaczaną na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Sytuacja taka pozwala bowiem na przygotowanie się do wszczęcia akcji sądowej poprzez zaoszczędzenie odpowiednich środków na ten cel (por. M. Budachowska, Prawo pomocy w postępowaniu sądowo-administracyjnym, cz. II. Doradztwo Podatkowe 2005/9/51, Lex nr 49597). Zauważyć należy również, iż zgodnie z ogólną zasadą, strona która wniosła skargę do sądu powinna gromadzić środki finansowe na pokrycie kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Dla uznania wniosku za uzasadniony decydujące znaczenie ma więc brak możliwości zgromadzenia środków finansowych w dłuższym okresie, o ile istniały podstawy do przewidywania tego wydatku. Potwierdza to orzecznictwo sądowe z którego wynika, że ubiegający się o zwolnienie od kosztów sądowych w każdym przypadku powinien poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdy poczynione w ten sposób oszczędności okazały się nie wystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (zob. postanowienie SN z dnia 24 września 1984r. II CZ 104/84). Obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie zgromadzić odpowiednich środków na opłacenie kosztów koniecznych do prowadzenia postępowania przed sądem administracyjnym, w tym również w drodze oszczędności we własnych wydatkach spoczywa jednak na wnioskodawcy. W świetle powyższego, oceniając informacje przedłożone przez wnioskodawcę stwierdzić należy, że może on zostać uznany za osobę, która nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Na podstawie art. 160 oraz art. 245 §1 - §3, art. 246 §1 pkt 1-2 ppsa, postanowiono więc jak w pkt. 2 sentencji. /-/E. Kręcichwost – Durchowska MB