IV SA/Po 1218/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Damian Mataczyński po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosku N.N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] sierpnia 2014r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia odmówić przyznania prawa pomocy N.N. wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] sierpnia 2014r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Wraz ze skargą skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, z którego wynika, iż prowadzi gospodarstwo domowe wraz z rodzicami, a źródłem ich utrzymania jest wynagrodzenie za pracę uzyskiwane przez skarżącą w wysokości [...] zł. oraz dochód rodziców z gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha w deklarowanej wysokości [...] zł. Opisując stan majątkowy wnioskodawczyni wskazała, iż poza nieruchomością rolną i zabudowaniami gospodarczymi, majątek rodzinny stanowi dom o pow. [...] m2, ciągnik rolniczy [...]o wartości ok. [...] zł., samochód osobowy [...] o wartości ok. [...] zł. i samochód [...] z 2001r. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca przedstawiła również zestawienie kosztów utrzymania, zgodnie z którym na ogrzewanie domu, prąd, telefony, woda ([...] zł.), eksploatację samochodów i naprawy ([...] zł.), ubezpieczenie samochodów ([...] zł.), dodatkowe ubezpieczenie - chorobowe i wypadkowe ([...] zł.), ratę za samochód ([...] zł.), lekarza, dentystę i lekarstwa ([...] zł.), ubiór, jedzenie, wyposażenie domu ([...] zł.) i częściowy remont domu ([...] zł.) skarżąca wydaje łącznie [...] zł. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż na podstawie art. 245 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 ppsa, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Należy także podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Strona winna poczynić zatem starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części wydatków. Ponadto strona o przyznanie prawa pomocy winna uprawdopodobnić spełnienie przesłanek do przyznania prawa pomocy. Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy, stwierdzić trzeba, że skarżąca nie wykazała, że jej sytuacja finansowa uniemożliwia opłacenie kosztów sądowych. Jak wynika bowiem z przedłożonych dokumentów skarżąca wraz z osobami prowadzącymi wspólne gospodarstwo domowe posiada stały dochód wynoszący [...] zł. Należy mieć również na uwadze, iż wnioskodawczyni wraz z rodzicami posiada znaczny majątek nieruchomy, w skład którego wchodzi dom o powierzchni [...] m2 oraz nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha. Powyższe wskazuje, iż rodzice wnioskodawczyni prowadzą gospodarstwo rolne znacznych rozmiarów. W tym miejscu należy podkreślić, że we wniosku nie wskazano żadnych obciążeń posiadanego majątku nieruchomego. Biorąc zatem pod uwagę stan posiadania skarżącego, można poprzestać na wskazaniu, iż "zgodnie (...) z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (...). Również w postanowieniu z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (...) w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możność jego zbycia." (z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2009 r.; sygn. akt I OZ 563/09; orzeczenie dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa. gov.pl). Dla oceny niniejszego wniosku istotna również jest kwestia ponoszenia przez wnioskodawczynię zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów. Zauważyć należy, iż okoliczność posiadania tego rodzaju obciążeń finansowych i ponoszenia z tego tytułu znacznych kosztów, nie może automatycznie uzasadniać przyznania prawa pomocy. Jak wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca zadeklarowała spłatę kredytu na zakup samochodu w kwocie [...] zł. Wysokość i częstotliwość rat została ustalona w oparciu o możliwości finansowe kredytobiorcy. Możliwości te zostały także zweryfikowane przez profesjonalne instytucje finansowe, które wydały pozytywne decyzje o udzieleniu kredytu. Oznacza to, że sytuacja finansowa wnioskodawczyni jest na tyle dobra, iż gwarantuje terminową spłatę zaciągniętych zobowiązań wraz z pozostałymi kosztami bieżącego utrzymania rodziny. Dodatkowo podkreślić należy, iż ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych kredytów nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Jak wskazano wyżej sytuacja ta świadczy o tym, że wnioskodawczyni posiada środki, które pozwalają jej na zaciągnięcie tego rodzaju i wysokości zobowiązań oraz ich spłatę. Dlatego też niezrozumiałe jest, aby wnioskodawczyni spłacała zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, a jednocześnie żądała, aby koszty sądowe w kwocie niższej niż spłacana rata kredytowa pokrywał za nią Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą. Nie racjonalnym jest również przyznawanie pierwszeństwa przed obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych wydatkom związanym z eksploatacją samochodów i ich naprawami w wysokości [...] zł. Jeżeli bowiem w trzyosobowej rodzinie użytkowane są dwa samochody generujące takie koszty utrzymania, skarżąca i jej rodzina ma możliwość racjonalnego ograniczenia użytkowania jednego z aut, tak aby generowane w ten sposób oszczędności przeznaczyć na opłacenie kosztów sadowych. Uwzględniając powyższe stwierdzić należy, iż dane, w których posiadaniu był rozpoznający niniejszy wniosek, uniemożliwiają stwierdzenie, że wnioskodawczyni jest osobą na tyle ubogą, iż wymaga pomocy Państwa w zakresie ponoszenia za nią kosztów postępowania sądowego. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt 7, art. 245 §1 i §3, art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.