IV SA/Po 1236/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: starszy referendarz sądowy Damian Mataczyński po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2018r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2017r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia braku potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Stowarzyszenie [...] wniosło skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2017r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia braku potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko. Skarżące stowarzyszenie złożyło także wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, iż Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku, a stan konta bankowego na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku to [...] zł. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że stowarzyszenie jest organizacją społeczną utrzymującą się ze składek członkowskich, nie dysponuje dodatkowymi przychodami i obecnie na straty z tytułu działalności. Zgodnie z oświadczeniem zawartym we wniosku skarżące stowarzyszenie działa na rzecz i w sprawach mieszkańców a jego jedyne stałe wydatki to opłata za podnajem lokalu w wysokości [...] zł. miesięcznie. Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2017r., poz. 1369 ze zm. - dalej P.p.s.a.) wezwano Stowarzyszenie do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy poprzez podanie dodatkowych informacji oraz złożenie oświadczeń dotyczących sytuacji majątkowej i finansowej Stowarzyszenia oraz o przedłożenie dokumentacji źródłowej obrazującej tą sytuację. W szczególności zwrócono się o przedłożenie odpisów bilansu, rachunku wyników oraz informacji dodatkowych składających się na sprawozdanie finansowe za ostatni rok obrotowy, wyszczególnienie oraz udokumentowanie wydatków poniesionych na działalność statutową w III i IV kwartale 2017 r. oraz przedłożenie uchwały określającej wysokość składek członkowskich, podanie informacji o liczbie członków stowarzyszenia i przedłożenie z wyciągu z konta bankowego. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżące stowarzyszenie przedłożyło kopię bilansu za 2016r. z Walnego zgromadzenia z dnia 25.03.2017r., kopie rachunków za podnajem części lokalu na kwotę [...]zł., zastępstwo procesowe na kwotę [...]zł. wyciągi bankowe dokumentujące opłaty bankowe na kwotę [...]zł., wyciągi bankowe za okres 1 stycznia 2017 – 31 grudnia 2017r. Stowarzyszenie podało również liczbę członków stowarzyszenia (21 w 1 członek honorowy) oraz przedłożyło uchwałe zarządu o wysokości składek członkowskich. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. można przyznać prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce nieposiadającej osobowości prawnej, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, że w orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, iż udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 1005/12). Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać przy tym nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504). Uwzględniając status skarżącego odwołać należy się również do zapisów ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (j.t: Dz. U. z 2017 r. poz. 210) regulującej zasady działania tego typu organizacji, która określa m.in sposób finansowania ich działalności. Zgodnie z art. 33 ust. 1 tejże ustawy majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Konstytucja RP przewiduje wprawdzie prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje to jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. Nie ulega więc wątpliwości, że każde stowarzyszenie, chcąc efektywnie realizować swoją statutową działalność musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, a ich źródłem są m.in. składki członkowskie. Skoro jak wynika ze znajdującego się odpisu z KRS celem skarżącego stowarzyszenia jest szeroko pojęte działanie na rzecz i w sprawach mieszkańców to tym samym Stowarzyszenie winno brać pod uwagę ewentualność ponoszenia kosztów związanych z zainicjowaniem postępowania sądowego, w którym ma zamiar wziąć udział i w należyty sposób zabezpieczyć środki na ten cel. Obciążenia wynikające z kosztów sądowych dotyczące postępowania prowadzonego na rzecz Stowarzyszenia mogą ponosić także jego członkowie. Stowarzyszenie może również uzyskiwać środki na swoją działalność nie tylko ze składek członkowskich, ale także z prowadzonej działalności gospodarczej, dotacji i darowizn. Członkowie Stowarzyszenia przystępujący do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m.in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, muszą liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów postępowania i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie, a także podejmować inne działania, nawet aktywność gospodarczą, celem uzyskania tych środków. Powyższe dotyczy również Stowarzyszeń o niewielkiej liczbie członków i o niskich stałych dochodach. W przedmiotowej sprawie skarżące stowarzyszenie nie wykazało aby poza zebraniem składek członkowskich podjęło jakiekolwiek działania mające na celu zgromadzenie środków na opłacenie kosztów sądowych. Ma to tyle istotne znaczenie, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, zgodnie z którym w takich okolicznościach, jak przedstawione w niniejszym stanie faktycznym, kiedy nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych, przyjąć należy, że organizacja sama pozbawia się zdobycia środków finansowych na prowadzenie działań statutowych, co stanowi przesłankę do odmowy przyznania prawa pomocy. Nawet bowiem jeśli Stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej (postanowienie NSA z 8 lipca 2010 r. sygn. II OZ 664/10, postanowienie NSA z 4 marca 2010 r., sygn. II OZ 183/10, LEX nr 606595, postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. I OZ 428/11, LEX nr 990354). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.