IV SA/Po 1249/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Izabela Bąk- Marciniak po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu T. S. od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 19 lutego 2013 r. w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] października 2012r. nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy T. S. wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] października 2012r. nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł skarżąca złożyła w wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego lub adwokata. Z informacji zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawczyni prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a źródłem jej utrzymania jest emerytura wynosząca [...] zł i dochód z najmu lokalu w kwocie [...] zł. Z informacji zawartych we wniosku wynika, że wnioskodawczyni jest osobą niepełnosprawną ([...]), w związku z czym ponosi koszty leczenia, rehabilitacji i opieki medycznej w kwocie ok. [...] – [...] zł. Skarżąca wyjaśniła również, iż jest osobą samotną, nie korzystającą z opieki osób najbliższych w związku z czym korzysta z pomocy osoby pomagającej jej w codziennych obowiązkach i ponosi koszty z tym związane w kwocie ok. [...] – [...] zł. T. S. przedstawiła również zestawienie wydatków, z którego wynika, że koszty utrzymania mieszkania wynoszą ok. [...] zł, a koszty codziennych zakupów i wydatków na życie wynoszą minimum [...] zł. Do tego dochodzą wydatki na zakup odzieży i obuwia, które są trudne do określenia. Opisując swój stan majątkowy skarżąca podała, że posiada dom o pow. mieszkalnej 110 m2 i nieczynny warsztat rzemieślniczy o pow. 40 m2, który jest obecnie wynajmowany. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że podany dochód z najmu jest jej dochodem brutto a w związku z najmem lokalu ponosi znaczne koszty związane utrzymanie czystości, bieżącą konserwacją i remontami, podatkiem dochodowym od nieruchomości oraz ogrzewaniem, opłatami za wodę i prąd. Celem doprecyzowania sytuacji majątkowej wnioskodawczyni, pismem z dnia 30 stycznia 2013 r. wezwano ją do przedłożenia wyciągów z kont bankowych oraz lokat i kart kredytowych za okres ostatnich 6 miesięcy oraz zawartej umowy najmu lokalu. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca wyjaśniła, że przebywa obecnie pod opieką córki pod adresem wskazanym jako korespondencyjny w związku z czym nie posiada przy sobie wszystkich dokumentów. Skarżąca przesłała jednak wyciąg z banku 12.11 – 30.11.2012 z saldem końcowym w kwocie [...] zł. i pierwszą stronę druku PIT 28 za 2012 r, z którego wynika, że z tytułu najmu w 2012 r. osiągnęła przychód w kwocie [...] zł. Postanowieniem Referendarza sądowego z dnia 19 lutego 2013 r. odmówiono Skarżącej przyznania prawa pomocy. W ustawowo przewidzianym terminie Skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia. W sprzeciwie skarżąca podtrzymała swoje stanowisko zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ponadto wskazała, iż zgromadzone przez Nią oszczędności, są przeznaczone na dokończenie inwestycji- rozbudowę budynku, aktualnie w stanie surowym otwartym. Rozpoczęcie rozbudowy przez Skarżącą wymagało podjęcia wielu starań i dużych nakładów finansowych. Skarżąca wskazała, że poniosła wszystkie koszty dotyczące przeniesienia kiosku "Ruchu" na drugą stronę ulicy. Teraz w stosunku do miejsca w którym stał kiosk, wydano warunki zabudowy pozwalające na rozbudowę innego obiektu, który będzie przesłaniał pomieszczenia handlowe Skarżącej. W związku z powyższym Skarżąca wniosła o przyznanie Jej prawa pomocy w zakresie choćby częściowym- zwolnienia od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270; dalej: "p.p.s.a.") zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż sąd rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy od początku, tzn. tak, jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Skutkiem wniesionego przez skarżącego sprzeciwu jest utrata mocy zaskarżonego postanowienia i konieczność ponownego merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1-3 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych oraz ponoszenia kosztów zastępstwa procesowego stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, jest możliwe, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie wykazane (uprawdopodobnione) przez stronę (por. J. P. Tarno - "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004 s. 319). W ocenie Sądu, argumenty wskazane przez Skarżącą przesłanki tej nie wyczerpują. Niewystarczające jest bowiem powoływanie się tylko na koszty własnego utrzymania i inne zobowiązania, które strona ponosi. Nawet ponoszenie wysokich kosztów leczenia oraz koniecznego bieżącego utrzymania nie uzasadniania skorzystania z prawa pomocy w sytuacji uzyskiwania na tyle wysokich dochodów, że po uiszczeniu tych kosztów pozostają wolne środki. Zauważyć przy tym należy, że dla przyznania prawa pomocy znaczenie mają tylko konieczne koszty utrzymania, a nie wszystkie wydatki jakie ponosi wnioskodawca. Jak wskazano powyżej prawo pomocy przysługuje, gdy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego swojego utrzymania. Prawo pomocy jest szczególną formą pomocy państwa przyznawanej osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej lub ograniczającej dostęp do sądu. Przy czym, chodzi o trudną sytuację materialną danej osoby, ale uwzględniającą także odniesienia obiektywne, tzn. sytuację na rynku pracy, poziom wynagrodzeń i świadczeń z tytułu ubezpieczenia społecznego oraz poziom życia większości rodzin. Co do zasady prawo pomocy nie powinno być więc udzielane osobom, które otrzymują stałe miesięczne dochody w wysokości przewyższającej kwotę przeznaczaną na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Sytuacja taka pozwala bowiem na przygotowanie się do wszczęcia akcji sądowej poprzez zaoszczędzenie odpowiednich środków na ten cel (por. M. Budachowska, Prawo pomocy w postępowaniu sądowo-administracyjnym, cz. II. Doradztwo Podatkowe 2005/9/51, Lex nr 49597). Zauważyć należy również, iż zgodnie z ogólną zasadą, strona która wniosła skargę do sądu powinna gromadzić środki finansowe na pokrycie kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Dla uznania wniosku za uzasadniony decydujące znaczenie ma więc brak możliwości zgromadzenia środków finansowych w dłuższym okresie, o ile istniały podstawy do przewidywania tego wydatku. Potwierdza to orzecznictwo sądowe z którego wynika, że ubiegający się o zwolnienie od kosztów sądowych w każdym przypadku powinien poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdy poczynione w ten sposób oszczędności okazały się nie wystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (zob. postanowienie SN z dnia 24 września 1984r. II CZ 104/84). W świetle powyższego stwierdzić należy, że T. S. nie może być uznana za osobę, która nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wnioskodawczyni nie może być również uznana za osobę, która nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku dla utrzymania siebie. Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika bowiem, że T. S. uzyskuje stały dochód z emerytury w kwocie [...] zł. i wynajmu lokalu, który jak wynika z przedłożonego zeznania PIT 28 wyniósł w 2012 r. [...] zł. Miesięczny przychód wynosi więc [...] zł. Uwzględniając całokształt sytuacji w jakiej znajduje się obecnie skarżąca, należy przyjąć, że w granicach jej możliwości finansowych pozostaje uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 500 zł oraz poniesienie (rozłożonych w czasie) pozostałych kosztów postępowania w niniejsze sprawie. Tym bardziej iż jak wynika z akt administracyjnych Skarżącą stać było na opłacenie pełnomocnika, który reprezentował Ją w postępowaniu przed organami administracyjnymi. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.