IV SA/Po 1255/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu Damian Mataczyński po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na postanowienie Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] października 2012r. n r [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia postanawia odmówić przyznania prawa pomocy H. P. złożyła skargę na postanowienie Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] października 2012r. nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu w kwocie 100 zł. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, z którego wnika, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem i dwójką dzieci, posiada dom o pow. 80 m2 a ich jedyny dochód stanowi dochód z gospodarstwa rolnego o pow. 11,49 ha. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wskazała, że ma na utrzymaniu 2 córki. Starsza z nich ukończyła w zeszłym roku studia magisterskie, które były płatne a młodsza studiuje na pierwszym roku również płatnych studiów. Opisując swą sytuację materialną skarżąca wskazała na trudną sytuację materialną wynikającą z wymrożenia w zeszłym roku zbóż zimowych i ponownej uprawy zbóż jarych na wiosnę. Wnioskodawczyni poinformowała również, że wysokość środków na rachunku bieżącym stanowi zabezpieczenie podstawowych potrzeb życiowych. Celem doprecyzowania sytuacji majątkowej wnioskodawczyni pismem z dnia 30 stycznia 2013r. (odebranym w dniu 4 lutego 2013) wezwano ją do przedłożenia wyciągów z kont bankowych oraz lokat i kart kredytowych za okres ostatnich 6 miesięcy, oszacowania dochodu z prowadzonego gospodarstwa rolnego ze wskazaniem rodzaju produkcji rolnej, jego skali (ilości zwierząt, powierzchni upraw w tym na nieruchomościach dzierżawionych), wskazania czy wnioskodawczyni korzysta z dopłat do produkcji rolnej (jeżeli tak to należy podać wysokość dofinansowania), przedstawienia dokumentacji finansowej prowadzonego gospodarstwa rolnego za 2012r., określenia kwoty stałych wydatków miesięcznych (np. prąd, gaz, leki itp.) i przedłożenie zestawienia pojazdów mechanicznych użytkowanych w gospodarstwie domowym z podaniem marki pojazdu, pojemności silnika i szacunkowej wartości. W odpowiedzieli na powyższe wezwanie H. P. podtrzymała wyjaśnienia dotyczące powierzchni gospodarstwa rolnego i trudnej sytuacji w zeszłym roku wynikającej z wymarznięcia upraw. Skarżąca poinformowała również, iż uzyskiwane dopłaty do produkcji rolnej w kwocie [...] zł. wystarczają na zakup paliw i nawozów do produkcji rolnej. W piśmie stanowiącym odpowiedź na wezwanie Sądu przedstawiono również zestawienie wydatków miesięcznych, z którym ujęto opłaty za studia magisterskie córki w kwocie [...] zł., koszty miesięcznego utrzymania rodziny w wysokości [...] zł., KRUS ([...]zł. na kwartał), opał ([...] zł.), gaz, prąd i leki ([...] zł.). H. P. powołując się obwieszczenie Prezesa GUS w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego wyjaśniła, że jej dochód z gospodarstwa rolnego wynosi rocznie [...] zł. Wnioskodawczyni poinformowała również o fakcie posiadania samochodu Volkswagen Golf z 1989r. poj. 1,8 i ciągnika rolniczego URSUS c 360 – 3P rok prod. 1987. Na podstawie art. 245 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.– dalej P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., zgodnie z którymi przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego wynika, że prawo pomocy jest szczególną formą pomocy państwa przyznawanej osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej lub ograniczającej dostęp do sądu. Przy czym, chodzi o trudną sytuację materialną danej osoby lub rodziny, ale uwzględniającą także odniesienia obiektywne, tzn. sytuację na rynku pracy, poziom wynagrodzeń i świadczeń z tytułu ubezpieczenia społecznego oraz poziom życia większości rodzin. Co do zasady prawo pomocy nie powinno być więc udzielane osobom, które otrzymują stałe miesięczne dochody w wysokości przewyższającej kwotę przeznaczaną na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Sytuacja taka pozwala bowiem na przygotowanie się do wszczęcia akcji sądowej poprzez zaoszczędzenie odpowiednich środków na ten cel (por. M. Budachowska, Prawo pomocy w postępowaniu sądowo-administracyjnym, cz. II. Doradztwo Podatkowe 2005/9/51, Lex nr 49597). Zauważyć należy również, iż zgodnie z ogólną zasadą, strona która wniosła skargę do sądu powinna gromadzić środki finansowe na pokrycie kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Dla uznania wniosku za uzasadniony decydujące znaczenie ma więc brak możliwości zgromadzenia środków finansowych w dłuższym okresie, o ile istniały podstawy do przewidywania tego wydatku. Potwierdza to orzecznictwo sądowe z którego wynika, że ubiegający się o zwolnienie od kosztów sądowych w każdym przypadku powinien poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdy poczynione w ten sposób oszczędności okazały się nie wystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (zob. postanowienie SN z dnia 24 września 1984r. II CZ 104/84). Obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie zgromadzić odpowiednich środków na opłacenie kosztów koniecznych do prowadzenia postępowania przed sądem administracyjnym, w tym również w drodze oszczędności we własnych wydatkach spoczywa jednak na wnioskodawcy. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż skarżąca nie wyjaśniła w pełni swej sytuacji finansowej, gdyż wbrew wezwaniu nie przedłożyła wszystkich żądanych dokumentów, w tym wyciągów z posiadanych kont bankowych oraz dokumentów dotyczących prowadzonej produkcji rolnej, jej profilu i wysokości uzyskiwanego dochodu. Brak odpowiedzi na wezwanie do wyjaśnienia sytuacji finansowej oznacza więc, że wnioskodawczyni nie wywiązała się z ciążącego na nich obowiązku, w związku z czym stwierdzić należy, iż nie zachodzi obowiązek uznania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. za uprawdopodobnione. W orzecznictwie nie budzi bowiem wątpliwości, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Odnosząc się do argumentacji skarżącej powołującej się na obwieszczenie Prezesa GUS w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego stwierdzić należy, że oszacowanie dochodu na podstawie dochodu z hektara przeliczeniowego nie stanowi wiarygodnego wyliczenia dochodów uzyskiwanego z gospodarstwa rolnego. Świadczyć o tym może m.in. fakt, iż deklarowane miesięczne wydatki znacznie przekraczają deklarowany dochód wynoszący miesięcznie [...] zł. Z uwagi na powyższe należy uznać, że wnioskodawczynie nie wywiązała się z ciążącego na niej obowiązku wykazania swej trudnej sytuacji majątkowej. Tym samym należy stwierdzić, że nie zachodzą podstawy do uznania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. za uprawdopodobnione. W konsekwencji, na podstawie wskazanych wyżej przepisów, orzeczono jak w sentencji postanowienia.