IV SA/Po 136/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K.M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie skargi na postanowienie Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych umorzyć Pismem z dnia 20 stycznia 2010 r. K.M. reprezentowana przez pełnomocnika adwokata T.G. (dalej Pełnomocnik) wniosła skargę na postanowienie Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] grudnia 2009r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania, składając jednocześnie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku Skarżąca wskazała, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, jest po przebytej ciężkiej chorobie (obecnie przechodzi ze zwolnienia lekarskiego L4 na zasiłek rehabilitacyjny ), sama wychowuje i utrzymuje córkę. Dochód Skarżącej stanowi zasiłek chorobowy w wysokości około [...] zł netto (składka naliczona z kwoty [...] zł brutto) oraz świadczenie z [...] Centrum Świadczeń w wysokości około [...] zł netto (k. 2, 7-10 akt sądowych). Zarządzeniem z dnia 08 marca 2010 r. Referendarz Sadowy wezwał Skarżącą za pośrednictwem Pełnomocnika do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie kopii zeznań podatkowych za lata 2007-2008 (w przypadku złożenia zeznania za 2009 r. należy przedłożyć zeznania podatkowe za lata 2008 i 2009), przedłożenie wyciągów z posiadanych kont bankowych oraz lokat i kart kredytowych należących do Skarżącej za okres ostatnich 6 miesięcy, określenie kwoty stałych wydatków miesięcznych (np. prąd, gaz, lek itp.), określenie tytułu prawnego wskazanego jako adres zamieszkania pod rygorem rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na podstawie informacji przedstawionych w formularzu wniosku (k. 23 akt sądowych). Pismem z dnia 17 marca 2010 r. pełnomocnik Skarżącej uzupełnił wniosek o przyznanie prawa pomocy nadsyłając żądane dokumenty. (k. 26-53 akt sadowych) Postanowieniem z dnia 30 marca 2010 r. Referendarz Sądowy umorzył postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wskazując, że przedmiot niniejszej sprawy jakim jest umorzenie spłaty należności wynikającej z umowy dotyczącej przyznania bezrobotnemu jednorazowo środków na podjęcie działalności gospodarczej mieści się w zakresie przepisu art. 239 pkt 1 lit b ppsa (k. 57 akt sądowych). Pismem z dnia 08 kwietnia 2010 r. Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia wskazując, że niniejsze postępowanie nie dotyczy bezpośrednio świadczeń na rzecz osób bezrobotnych, a jedynie odnosi się do kwestii dopuszczalności odwołania – sprawy o charakterze wyłącznie proceduralnym. Błędne rozstrzygniecie Referendarza Sądowego może doprowadzić do oddalenia skargi na dalszym etapie postępowania ze względu na brak opłaty. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153/02/1270 ze zm. – dalej ppsa) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. 2. W doktrynie trafnie wskazuje się, że wykładnią, czyli interpretacją tekstów prawnych nazywa się operację myślową w toku której dokonuje się przekładu zbioru przepisów ogłoszonych w aktach prawodawczych na zbiór norm postępowania równoznaczny jako całość z danym zbiorem przepisów; w toku wykładni dokonuje się przyporządkowania różnokształtnym przepisom prawnym- norm postępowania rozumianych w jakiś jeden, dostatecznie określony sposób (Z. Ziembiński "Logika praktyczna" PWN 2002, s.230; M. Zieliński: "Interpretacja jako proces dekodowania tekstu prawnego" WN UAM Poznań 1972, s.26 in.; "Wykładnia prawa. Zasady. Reguły. Wskazówki" W. Pr. 2002, s.47). Podstawą orzekania przez organy stosujące prawo nie jest przepis prawny, lecz norma prawna, w praktyce wywiedziona z szeregu przepisów prawnych. W punkcie V ppkcie 9 uzasadnienia wyroku z dnia 10 grudnia 2002 r.- sygn. P 6/02, Trybunał Konstytucyjny trafnie wskazał, że normę prawną rekonstruuje się zawsze z całokształtu obowiązujących przepisów prawnych. We współczesnym orzecznictwie Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego i w doktrynie po 1990 r. odstąpiono od poglądu, że dominujące znaczenie ma językowa metoda wykładni (w myśl zasady clara non sunt interpretanda), lecz kierować się należy zasadą interpretatio cessat in claris (interpretację należy zakończyć, gdy osiągnięto jej jednoznaczny rezultat)- porównując wyniki interpretacji dokonywanej różnymi metodami wykładni (A. Municzewski "Reguły wykładni w orzecznictwie Sądu Najwyższego 1990-2000" Szczecin 2000; E. Smoktunowicz "Orzecznictwo Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego- kpa" Białystok 1994 s. 18-51; J.P. Tarno "Naczelny Sąd Administracyjny a wykładnia prawa administracyjnego Wwa 1999, s.52-53; M. Zieliński- op. cit. s.56). Przy wykładni ustawy procesowej nie sposób pominąć metodę wykładni historycznej, uwzględniającej dorobek polskiej kultury prawnej i wykładni systemowej powstałej na tle ustaw o podobnej konstrukcji (np. kpc). 3. Zwolnienie od kosztów sądowych może wynikać bądź z ustawy, bądź z postanowienia Sądu. Zwolnienie ustawowe wyklucza możliwość orzekania w drodze postanowienia o możliwości zwolnienia (bądź odmowie zwolnienia) w drodze indywidualnej. W niniejszej sprawie to ustawodawca zwolnił każdą stronę- w tym K.M.- od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, jako mieszczącej się w zakresie spraw dotyczących statusu bezrobotnego, zasiłków oraz innych należności i uprawnień przysługujących osobie bezrobotnej (art. 239 pkt 1 lit. b ppsa). W zakresie ustawowego zwolnienia przedmiotowego mieszczą się wszystkie postępowania dotyczące zdarzeń procesowych, zapadłych w postępowaniu, objętym ustawowym zwolnieniem przedmiotowym (w tym w szczególności z zakresie kontroli sądowoadministracyjnej postanowienia o niedopuszczalności odwołania (art. 134 kpa), jeśli zapadło ono w sprawie dotyczącej uprawnień przysługujących osobie bezrobotnej (art. 239 pkt 1 lit. b ppsa). Nie jest zatem dopuszczalne indywidualne badanie, czy Skarżąca winna być zwolniona z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w trybie indywidualnego postępowania wpadkowego, kończącego się postanowieniem o zwolnieniu od kosztów sądowych (bądź o oddaleniu takiego wniosku). W doktrynie i orzecznictwie Sądu Najwyższego dopuszcza się analogię legis w przypadku, gdy dyrektywy językowe i systemowe jednoznacznie nie wskazują na to, że określony przepis dotyczy wyłącznie stanu faktycznego w nim wyznaczonego (argum. a contrario) a równocześnie silna argumentacja funkcjonalna pozwala przyjąć, że ustanowiona w przepisie prawnym regulacja odnosi się także do okoliczności w istotny sposób podobnych do tej, jaka została w nim opisana (przykładowo orzeczenie SN z: 30.8.1991, III CZP 73/91, OSP 5/92 poz.103; 28.2.1994, III CZP 9/94, OSP 1/95/3; 12.6.1996, III CZP 58/96, OSNC 10/96 poz. 131). W doktrynie dopuszcza się nadto analogię iuris, zgodnie z którą wnioski o obowiązywaniu norm nie ustanowionych w przepisach prawnych wyprowadza się z wielu rozstrzygnięć dotyczących innych, od rozważanej kwestii, stanów faktycznych, które jednak wskazują na określony system preferencji wartości, jakimi kieruje się w swych ocenach prawodawca (Z. Radwański "Prawo cywilne- część ogólna" CH BECK 1997 s. 74-75 nb 165-166). Tego typu ostrożną analogię Sąd Najwyższy dopuszcza nawet na tle przepisów proceduralnych (przykładowo- na tle art. 394 § 1 kpc- uchwała SN z : 26.1.1999 r. – III CZP 58/98 - OSNC 6/99/107; 6.9.1994 r. – III CZP 101/94 – OSNC 2/95/124, aprobowana przez J. Gudowskiego w " Przeglądzie orzecznictwa...." – PS 4/98/93-95 uw. 32). Za dekodowaniem normy prawnej w drodze ostrożnej analogii opowiada się także doktryna prawa administracyjnego – odpowiednio – E. Smoktunowicz: "Analogia w prawie administracyjnym" – PWN 1970; "Udział organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym dotyczącym innej osoby ( art. 31 kpa)" – w: " Procedura administracyjna wobec wyznań współczesności" – Wyd. Uniw. Łódzkiego 2004 s. 198). 4. Jeśli postępowanie o indywidualne zwolnienie od kosztów sądowych było od początku bezprzedmiotowe (bo ustawodawca zwolnił od kosztów sądowych strony tego rodzaju postępowań z mocy prawa), to w drodze analogii (art.161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2, art. 260 i art. 64 § 3 ppsa) postępowanie w tym zakresie należało umorzyć. W tej sprawie bowiem, Skarżąca, z mocy ustawy, nie ponosi kosztów sądowych. 5. Na marginesie wskazać należy, że udzielenie pełnomocnictwa adwokatom T.G. i T.G. do reprezentowania K.M. w niniejszej sprawie nie podlegało opłacie skarbowej, a która to opłata została uiszczona w wysokości [...] zł (k. 20 akt sądowych). Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 1 pkt f ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (Dz. U. 225/06/1635 ze zm.) nie podlega opłacie skarbowej złożenie dokumentu potwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa w sprawach dotyczących zatrudnienia (per analogiam – uprawnień przysługujących osobie bezrobotnej – art. 239 pkt 1 lit. b ppsa), do których bez wątpienia należy niniejsza sprawa (postanowienie WSA w Gliwicach z 03.03.2010 r. IV SA/Gl 288/09, postanowienie WSA w Olsztynie z 19.02.2010 r. II SA/Ol 988/09, postanowienie WSA w Lublinie 05.11.2009 r. II SAB/Lu 63/08, postanowienie WSA w Warszawie z 10.07.2009 r. V SA/Wa 909/09, postanowienie WSA w Warszawie z 08.08.2008 r. V SA/Wa 2963/07, postanowienie WSA w Warszawie z 30.05.2008 V SA/Wa 1187/07, postanowienie NSA z 03.07.2009 r. I OZ 700/09). jh