IV SA/Po 1378/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Makosz-Frymus (spr.) Sędziowie NSA Paweł Miładowski As.sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant ref.staż. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2006 r. sprawy ze skargi K. J. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i osób Represjonowanych w W. z dnia [...] września 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] maja 2004 roku nr [...], 2. zasądza od Kierownika Urzędu ds., Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz K. J. kwotę 100/sto/ złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych /-/I. Kucznerowicz /-/E. Makosz-Frymus /-/P. Miładowski MW K. J. zwróciła się do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich. W życiorysie wskazała, że urodziła się dnia [...] stycznia 1941 r. w W. Jej rodzice (matka - w ciąży) zostali w październiku 1940 r. wysiedleni z gospodarstwa w K., gm. M., do Generalnej Guberni, z pobytem w obozie przesiedleńczym w Ł. Decyzją z dnia [...] października 2003 r., nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej: Kierownik Urzędu) odmówił przyznania Zainteresowanej uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie przejściowym. W uzasadnieniu organ wskazał, że nie zostały uznane za wiarygodne zeznania świadków, gdyż zostali oni wysiedleni z innych miejscowości, i - z uwagi na swój wiek oraz ilość osób znajdujących się w obozie - nie mogli zapamiętać Zainteresowanej. Pismem z dnia [...] listopada 2003 r., Zainteresowana zwróciła się do organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazała, iż z uwagi na okoliczność, że w trakcie pobytu w obozie w Ł. matka była w [...] miesiącu ciąży oczekując na urodzenie Zainteresowanej, przysługują jej uprawnienia wskazane w ustawie. Decyzją z dnia [...] stycznia 2004 r., nr [...], sprostowaną na skutek interwencji Zainteresowanej postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2004 r., [...], Kierownik Urzędu utrzymał w mocy własną wcześniejszą decyzję. Podkreślił, że okoliczność pobytu ciężarnej matki Zainteresowanej w obozie przesiedleńczym nie jest represją w rozumieniu ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371, dalej: ustawa o kombatantach). Zainteresowana pismem z dnia [...] marca 2004 r. zwróciła się do Kierownika Urzędu prosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy. Kierownik Urzędu decyzją z dnia [...] maja 2004 r., nr [...], na podstawie art. 154 kpa i art. 22 ust. 1 w zw. z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o kombatantach, odmówił uchylenia własnej decyzji z dnia [...] stycznia 2004 r. oraz decyzji ją poprzedzającej. W uzasadnieniu wskazał, że strona nie wykazała, żeby za uchyleniem przedmiotowej decyzji przemawiał interes społeczny bądź jej słuszny interes. Nadto decyzja nie była obarczona wadliwością. Zainteresowana zwróciła się do organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazała, że represje, jakie dotknęły jej matkę, rozciągały się również na nią. Kierownik Urzędu decyzją z dnia [...] września 2004 r., nr [...], utrzymał w mocy własną decyzją z dnia [...] maja 2004 r. Wskazano, że pobyt ciężarnej matki w obozie przesiedleńczym w Ł. nie jest represją, w rozumieniu ustawy o kombatantach, dla strony, która była wówczas jeszcze nie narodzonym dzieckiem. Art. 154 kpa nie może zaś - w ocenie organu - służyć obejściu przepisów prawa, które w przedmiotowej sprawie nie pozwalają na przyznanie Zainteresowanej uprawnień. Pismem z dnia [...] października 2004 r. K. J. wniosła skargę na decyzję Kierownika Urzędu. Wskazała, że wydane decyzje są niesprawiedliwe. Represje bezpośrednio stosowane wobec kobiety w ciąży mają wpływ na zdrowie i psychikę dziecka. Uważa, że była represjonowana pośrednio. W odpowiedzi na skargę z dnia [...] listopada 2004 r. Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie. Podkreślił, że zgodnie z art. 8 § 1 Kodeksu cywilnego, każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną. Natomiast § 2 wskazanego artykułu, zgodnie z którym zdolność prawną ma również dziecko poczęte, już nie obowiązuje. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stan faktyczny zaistniały w przedmiotowej sprawie nie pozostawia wątpliwości. Ciężarna matka Skarżącej wraz z rodziną przebywała w obozie przesiedleńczym w Ł. Na tym tle powstała wątpliwość, czy Skarżąca może wywodzić swoje uprawnienia kombatanckie z faktu pobytu ciężarnej matki w obozie przesiedleńczym. Ocena prawna stwierdzonego stanu faktycznego podążać może w dwóch kierunkach. Zgodnie z pierwszym stanowiskiem, po uchyleniu art. 8 § 2 Kodeksu cywilnego, brak jest podstaw do rozszerzania uprawnień nasciturusa w taki sposób, aby do dziecka poczętego odnosić pojęcie osoby w rozumieniu przepisów ustawy o kombatantach (tak: wyrok Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 maja 2005 r., V SA/Wa 363/05, LEX nr 16685). Obowiązujące przepisy nie dają podstaw do budowania koncepcji warunkowej zdolności prawnej nasciturusa (tak: St. Dmowski [w:] St. Dmowski, St. Rudnicki: Komentarz do Kodeksu cywilnego. Księga pierwsza. Część ogólna, Warszawa 2002, s. 63). Odmienny pogląd prezentowany był w dwóch orzeczeniach Sądu Najwyższego, mianowicie w wyroku z dnia 29 maja 1996 r., III ARN 96/95, OSNP 1996/24/366 oraz wyroku z dnia 26 września 1996 r., III ARN 40/96, OSNP 1997/7/105. Orzeczenia te zapadły wprawdzie w okresie, w którym obowiązywał art. 8 § 2 Kodeksu cywilnego, jednakże znajdują one pośrednie poparcie w poglądach M. Pazdana, który wskazuje na potrzebę traktowania dziecka poczętego tak jakby było osobą fizyczną, ilekroć chodzi o jego korzyść. Podkreśla, że za takim stanowiskiem przemawiają argumenty społeczne oraz poczucie sprawiedliwości (M. Pazdan [w:] K. Pietrzykowski (red.): Kodeks cywilny. Komentarz do artykułów 1-4491, Warszawa 2005, s. 79). Zauważyć trzeba nadto, że niejako w oderwaniu od kwestii zdolności prawnej status nasciturusa określa art. 4461 Kodeksu cywilnego. Przepis ten wprowadza regulację, zgodnie z którą z chwilą urodzenia dziecko może żądać naprawienia szkód doznanych przed urodzeniem. Nie może więc budzić zastrzeżeń teza, iż w systemie wartości, jakim kieruje się polski ustawodawca, jest miejsce dla ochrony niezależnej od kwestii zdolności prawnej. Ustawa o kombatantach w art. 1-4 zawiera wskazanie tych przesłanek, których spełnienie przemawia za przyznaniem świadczeń określonych w ustawie. Oczywistym jest, iż tylko niektóre z nich z samej swej istoty mogą odnosić się do osób w fazie prenatalnej. W ocenie Sądu badającego niniejszą sprawę, brak jest przesłanek, które dostatecznie uzasadniają możliwość wyłączenia z grona osób będących beneficjentami ustawy o kombatantach tych, których represje opisane w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o kombatantach dotknęły w fazie prenatalnej. Słusznie zauważa bowiem Skarżąca, iż nie można zaprzeczyć, iż wszelkie niedogodności i cierpienia, które w okresie ciąży dotknęły jej matkę, rozciągały się również na nią, mając wpływ na jej rozwój. Dlatego też, zgodnie z założeniem wyrażonym w preambule ustawy o kombatantach, oraz przy uwzględnieniu konstytucyjnej zasady równości obywateli, konieczne jest traktowanie osób, których represje wskazane w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o kombatantach dotknęły przed urodzeniem, na równi z tymi, którzy niejako "samoistnie" byli w ten sposób pokrzywdzeni. Drugi aspekt niniejszej sprawy wymaga odniesienia się do kwestii możności uchylenia decyzji przez Kierownika Urzędu w trybie art. 154 kpa. Przepis ten wprowadza instytucję umożliwiającą ingerencję w stan ukształtowany przez decyzję ostateczną, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa. W niniejszej sprawie pismo Skarżącej z dnia [...] marca 2004 r. (k. 53 akt administracyjnych) potraktowane zostało jako wniosek o uchylenie bądź zmianę decyzji w tym właśnie trybie. Organ w decyzji z dnia [...] maja 2004 r. stwierdził, że strona nie wykazała, by za uchyleniem decyzji przemawiał interes społeczny albo też jej słuszny interes, postępowanie zaś nie było dotknięte wadliwością. W decyzji z dnia [...] września 2004 r. Kierownik Urzędu szerzej wyjaśnił, że słuszny interes strony nie może prowadzić do obchodzenia przepisów prawa. Wskazać należy, że tryb przewidziany w art. 154 kpa służy do uchylenia bądź zmiany zarówno decyzji prawidłowych, jak i dotkniętych wadami niekwalifikowanymi (tak: wyrok NSA z dnia 27 sierpnia 1999 r., I SA 1999/98, LEX nr 48660). Pod pojęciem wad niekwalifikowanych rozumieć zaś należy takie uchybienia, które same w sobie nie mogą stanowić podstawy uruchomienia weryfikacji w trybie wznowienia postępowania bądź stwierdzenia nieważności decyzji. Jak już wskazane zostało powyżej, interpretacja przepisów prawa materialnego, na której organ oparł decyzję o odmowie przyznania wnioskowanych uprawnień, w ocenie Sądu nie zasługuje na poparcie. Jednoznacznie zaś stwierdzić należy, że wyrażone przez Skarżącą dążenie do uzyskania świadczenia nie powinno być określane jako zmierzające do obejścia prawa. Stwierdzenie, iż strona nie wykazała, by za zmianą bądź uchyleniem decyzji przemawiał interes społeczny bądź interes strony, musi budzić wątpliwości. Zauważyć trzeba bowiem, że organ nie przeprowadził w tym zakresie żadnych czynności, nie wezwał strony do wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji. Analiza akt sprawy wskazuje, że decyzja (zarówno z dnia [...] maja 2004 r., jak i [...] września 2004 r.) wydana została niejako "w odpowiedzi" na wniosek, co pozostaje w sprzeczności z zasadami wyrażonymi w art. 7 oraz art. 10 § 1 kpa. Uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ rozstrzygając przedmiotową sprawę dopuścił się zarówno naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o kombatantach), jak i przepisów procesowych. Z uwagi na stwierdzone uchybienia Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: upsa) orzekł, jak w pkt. 1 sentencji. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 upsa. /-/I. Kucznerowicz /-/E. Makosz-Frymus /-/P. Miładowski MW