IV SA/Po 145/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost - Durchowska (spr.) WSA Izabela Bąk - Marciniak Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Andrzejak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu [...] marca 2011 r. sprawy ze skargi S.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...] Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. działając z upoważnienia Prezydenta Miasta P. odmówił S.R. przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego, zasiłku celowego specjalnego i celowego pod warunkiem zwrotu na zakup lekarstw w wysokości 300 zł. W uzasadnieniu organ wskazał, iż w wyniku przeprowadzonego postępowania ustalono, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest osobą niepełnosprawną niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji. W miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku na dochód wnioskodawcy składała się emerytura w wysokości [...] zł. Dalej organ wskazał, iż zgodnie ze zobowiązaniem alimentacyjnym od marca 2010r. strona płaci 100 zł miesięcznie z tytułu zabezpieczenia na rzecz alimentów dla M.R. Organ wyjaśnił, iż po odliczeniu tej kwoty od dochodu uznać należy, że dochód wnioskodawcy wynosi [...] zł. Dalej organ wskazał, iż zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009r. Nr 175, poz. 1362 ze zm. – dalej ustawa o pomocy społecznej) "prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje: - osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł, - osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 351 zł, - rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt. 2-15". Organ podniósł, iż w przypadku skarżącego kryterium ustawowe wynosi 477 zł, a więc dochód jest wyższy od kryterium o [...] zł. Ponadto organ wyjaśnił, iż zgodnie z art. 41 ustawy o pomocy społecznej osobom i rodzinom, które nie spełniają warunku określonego w art. 8 ust. 1 ustawy, w szczególnie uzasadnionych przypadkach może być przyznana pomoc pieniężna lub w naturze pod warunkiem zwrotu części lub całości wydatków albo specjalny zasiłek celowy. Organ podkreślił, iż ustawa nie precyzuje jednak pojęcia "szczególnie uzasadniony przypadek" co pozostawione zostało uznaniu organowi wydającemu decyzję. Tym samym potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy społecznej winny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej, które obecnie są ograniczone. Organ wskazał, iż w toku prowadzonego postępowania ustalono, że wnioskodawca posiada własne środki finansowe, które winien przeznaczyć na zaspokojenie własnych potrzeb życiowych w tym też zakup leków. Organ podniósł, iż wnioskodawca jest zobowiązany do regulowania należności czynszowej w wysokości ok. 286 zł. za zużycie energii elektrycznej, która w rozrachunku miesięcznym wynosi ok. 45 zł. oraz gaz ok. 25 zł miesięcznie. Ponadto strona ponosi koszty związane z zakupem leków. Organ wyjaśnił, iż przy poprzednim postępowaniu tj. w miesiącu maju 2010r. wnioskodawca przedstawił rachunki za leki na kwoty: za styczeń 81,46 zł, za luty 16,14 zł, za marzec 34,06 zł, za kwiecień 40,61 zł. Z przedstawionych faktur wynikało, że średnio na miesiąc strona wydaje kwotę 43,07 zł. Organ podniósł, iż obecnie wnioskodawca dostarczył rachunek na kwotę 87.05 zł za miesiąc czerwiec 2010r. oraz dostarczył od lekarza rodzinnego wykaz leków, jakie musi zażywać na stałe, jednakże bez recept oraz podanych dawek leków. Zgodnie z wyceną dokonaną w aptece przez pracownika socjalnego koszt zakupu leków stanowi kwota w wys. 170 zł. Organ wyjaśnił, iż wnioskodawca poinformował również, że ponosi znaczne wydatki na spłacanie rat kredytowych i zaciągniętych kredytów. Organ zaznaczył, iż z podsumowania zobowiązań finansowych wynika, że wydatki strony przekraczają jej dochody, jednakże jest to wynikiem tego, że w zaspokajaniu codziennych potrzeb na bieżąco strona posługuje się kartami kredytowymi, co powoduje ciągłe pogłębianie się długów. Organ wskazał również, że obecnie wnioskodawca mieszka sam w 3 pokojowym mieszkaniu własnościowym. Posiadanie praw własnościowych lokalu pozwala mu na zamianę mieszkania na mniejsze z dopłatą dla niego. Zaś uzyskanie środków finansowych z dopłaty umożliwiło by wnioskodawcy spłacenie wszystkich zobowiązań kredytowych. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł S.R. wskazując, iż choruje na ciężko na kilka poważnych chorób i z tego powodu nie jest zdolny do samodzielnej egzystencji. Skarżący ponadto wskazał, iż Kierownik MOPR nie wykonuje wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 2008 r. Ponadto skarżący wskazał, iż MOPR "żałuje" pieniędzy dla niego, a udziela tej pomocy jego żonie. Decyzją z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, iż w trakcie prowadzonego postępowania wnioskodawca wskazał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Dochodem klienta jest emerytura w wysokości [...] zł. Klient, zgodnie ze zobowiązaniami alimentacyjnymi, przekazuje comiesięcznie kwotę 100,00 zł na rzecz żony – M.R. Wydatki na utrzymanie mieszkania i opłaty eksploatacyjne wynoszą średnio około 355 zł. Wydatki na leki to średnio około 170,00 zł miesięcznie. Zatem po odliczeniu tych kwot pozostaje klientowi kwota znacznie przekraczająca kryterium dochodowe. Dalej organ wskazał, iż klient, jako powód złożenia wniosku o przyznanie pomocy przedstawił fakt spłacania kredytów w bankach, co powoduje, że nie posiada on żadnych własnych zasobów finansowych, z których mógłby zakupić leki. Organ odwoławczy wskazał, iż organ I instancji nie może jednak kredytować, ani też spłacać należności z tytułu zaciągniętych przez klienta kredytów, także tych kredytów konsumpcyjnych. Klient musi mieć świadomość nieuchronności spłat, na poczet których komornik może zająć wszystkie składniki majątku, w tym także zbywalny tytuł do mieszkania. Klient winien rozważyć wynajęcie chociażby jednego pokoju, gdyż brak dodatkowych źródeł dochodu spowoduje wystąpienie utraty możliwości regulowania spłat zaciągniętych kredytów oraz wszczęcie postępowań egzekucyjnych wobec klienta. Ponadto organ odwoławczy zauważył, iż organ I instancji nie miał możliwości odliczania od dochodu klienta rat spłacanych pożyczek i kredytów z uwagi na to, że ustawodawca zezwolił wyłącznie na odliczanie kwot przekazywanych alimentów. Skargę na powyższą decyzję wskazując, iż jego sytuacja od dnia złożenia wniosku bardzo się zmieniła, ponieważ obecnie Komornik dokonuje potrąceń z jego emerytury. Skarżący wskazał, iż pieniędzy potrzebuje na zakup leków, a nie na spłatę kredytów. Skarżący w ślad za odwołaniem powtórzył, iż jest ciężko chory oraz iż organ nie wykonuje wyroków Sądu. Skarżący w ślad za odwołanie powtórzył również, iż pomoc przyznano jego byłej żonie. Na rozprawie w dniu [...] marca 2011 r. skarżący podtrzymał skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej Ppsa) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 Ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Podstawą materialnoprawną rozstrzygnięć administracyjnych podjętych w niniejszej sprawie były przepisy ustawy o pomocy społecznej. Zasady ogólne wskazanej ustawy, wyrażone w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej stanowią, że świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz zaspokajanie niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Jak wynika z powyższych przepisów pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo, w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Zauważyć należy, iż zasiłek celowy na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej może być przyznany osobie samotnie gospodarującej, jeżeli dochód tej osoby nie przekracza kwoty 477,00 zł miesięcznie, zwanej dalej kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej (art. 8 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy w związku z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej - Dz.U. nr 135, poz. 950), przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 ustawy o pomocy społecznej. Odnosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, iż skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania mu zasiłku celowego z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego. Należy wskazać, że wniosek o pomoc skarżący złożył [...] lipca 2010 r. Wobec powyższego co do zasady, zgodnie z art. 8 ust 3 ustawy o pomocy społecznej sytuację materialną wnioskodawcy należało ocenić z uwzględnieniem wszystkich przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku. W świetle przepisów ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Do tak ustalonego dochodu nie wlicza się jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, wartości świadczeń w naturze, świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych oraz zapomogi pieniężnej, o której mowa w przepisach o zapomodze pieniężnej dla niektórych emerytów, rencistów i osób pobierających świadczenie przedemerytalne albo zasiłek przedemerytalny w 2007 r. Jak wynika z akt niniejszej sprawy dochodem skarżącego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku była emerytura w wysokości [...] zł. To biorąc pod uwagę fakt, iż skarżący zobowiązany jest do świadczeń alimentacyjnych na rzecz byłej żony w kwocie 100 zł uznać należy, że dochód skarżącego stanowi kwota [...] zł. W tym miejscu wskazać należy, iż zmiana sytuacji finansowej po wydaniu decyzji ostatecznej nie ma wpływu na ocenę zaskarżonej decyzji. Stąd też okoliczność, iż Komornik od grudnia 2010 r. zajął częściowo emeryturę skarżącego nie może być brana pod uwagę przy ocenie zaskarżonej decyzji. Wobec powyższego uznać należy, iż dochód skarżącego jako osoby samotnie gospodarującej znacznie przekroczył kryterium dochodowe które w przypadku skarżącego wynosi 477 zł. Przepisy ustawy o pomocy społecznej wyraźnie wskazują o jakie kwoty pomniejsza się dochód. W tym miejscu przypomnieć należy, iż zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. W świetle powyższej regulacji nie ulega wątpliwości, iż od dochodu nie odlicza się kwot spłacanego kredytu jak również wydatków związanych z zakupem żywności, leków oraz opłaceniem rachunków. Wobec przekroczenia przez skarżącego kryterium dochodowego uzasadniającego przyznanie mu zasiłku celowego na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej organy zasadnie rozważyły możliwość przyznania mu pomocy społecznej na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Z faktu posłużenia się przez ustawodawcę w tym przepisie zwrotem "może", wynika, że decyzja w zakresie zasiłku celowego specjalnego podejmowana przez organ administracyjny, ma charakter uznaniowy, co oznacza, że zasiłek ten jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego. W tym miejscu przypomnieć należy, iż pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej , przy czym potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, - jeżeli - odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej). Tak więc udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy - jeżeli - potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Warunkiem korzystania z pomocy społecznej, w pierwszej kolejności jest - aby jej udzielenie nastąpiło w ściśle określonym celu, jakim jest przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej, po drugie - aby miało to miejsce w konkretnych okolicznościach, tj. w sytuacji, gdy własne uprawnienia, zasoby i możliwości osoby wnioskującej o pomoc uniemożliwiają jej to przezwyciężenie. Z powyższego wynika, że pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna. Ponadto zauważyć należy, iż przepis art. 41 ustawy o pomocy społecznej w sposób nie mogący budzić wątpliwości przesądza o zupełnie wyjątkowym tej pomocy. Jak wynika z tego przepisu, znajduje on zastosowanie tylko w wyjątkowych okoliczności przyznawania świadczeń na specjalnych zasadach, przede wszystkim dlatego, że beneficjenci nie spełniają ogólnych kryteriów otrzymania pomocy - ich sytuacja materialna jest na tyle dobra, że powinni oni samodzielnie przezwyciężyć trudności. Przyznanie pomocy takim osobom i rodzinom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i znacznej liczby osób oczekujących na wsparcie, wymaga absolutnie wyjątkowych okoliczności. Wynika z tego, że organ pomocy społecznej powinien rozważyć sytuację życiową osoby ubiegającej się o pomoc w kategoriach "przypadku szczególnie uzasadnionego". Wprawdzie użyty przez ustawodawcę zwrot "szczególne przypadki" jest pojęciem nieostrym, jednakże pod pojęciem tym należy rozumieć przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 września 2009 r. I SA/Wa 1004/09). Skoro w niniejszej sprawie mamy do czynienia z decyzją uznaniową to należy wskazał, iż w zakresie takich uznaniowych decyzji administracyjnych kontrola sądowa ograniczona jest do zbadania, czy w toku podejmowania decyzji organ administracji nie przekroczył granic swobodnego uznania, a więc czy zgodnie z art. 7, 77 § 1 i 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kpa) dokonano ustalenia stanu faktycznego a dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w materiale dowodowym i uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 107 kpa, a więc w sposób przekonywujący. Odnosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy zauważyć należy, iż organy orzekające, rozpoznając wniosek skarżącego o przyznanie zasiłku celowego, w sposób precyzyjny i wyczerpujący wskazały, jakie są warunki i zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, w tym zasiłku celowego i właśnie specjalnego zasiłku celowego (art. 41 ustawy o pomocy społecznej). Kontrolowane postępowanie przeprowadzone zostało zgodnie z przepisami procedury administracyjnej. W szczególności wyjaśniono sprawę w stopniu umożliwiającym jej rozstrzygnięcie. Ocenie materiału dowodowego nie można postawić zarzutu dowolności. Organy dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych i prawnych, a swe stanowisko przekonywująco umotywowały. Uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia nie pozostawia wątpliwości co do jego zgodności z art. 107 § 3 kpa. Argumentacja podnoszona przez organy jest prawidłowa i zasługuje na aprobatę. Zauważyć należy, iż skoro skarżący przekroczył kryterium dochodowe, które należy spełnić do otrzymania zasiłku celowego z art. 39 ustawy o pomocy społecznej , a jednocześnie organy obu instancji działając w ramach uznania administracyjnego nie dopatrzyły się szczególnie uzasadnionego przypadku dla przyznania zasiłku celowego pomimo przekroczenia kryterium dowodowego, to żądanie skarżącego trafnie zostało uznane za nieuzasadnione. W ocenie Sądu organy w kontrolowanych postępowaniach w sposób dokładny zbadały sytuację majątkową i rodzinną skarżącego, w celu ustalenia, czy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek i trafnie przyjęły, że taki przypadek nie zachodzi. Wskazywane przez skarżącego okoliczności mają charakter ogólny (choroby, koszty utrzymania, zaciągnięte kredyty) i nie wskazują na istnienie wyjątkowych okoliczności, których skarżąca nie byłaby w stanie przezwyciężyć, a tym samym należało przyjąć, że nie zachodził szczególnie uzasadniony przypadek stanowiący podstawę przyznania specjalnego zasiłku celowego. Wyjaśnić trzeba, że świadczenia przyznawane w ramach pomocy społecznej mają za zadanie wspierać osoby, które nie są w stanie samodzielnie zapewnić sobie zupełnie podstawowych potrzeb. Nie można jednak utożsamiać tego z prawem do domagania się od organów pomocy społecznej zaspokajania wszystkich pojawiających się materialnych potrzeb strony, a nieuzasadnione przyznawanie świadczeń wypaczałoby istotę pomocy społecznej oraz pozbawiałoby świadczeń osoby do nich uprawnione. W tym miejscy jeszcze raz należy wskazać, iż zwrot "szczególne przypadki" jest pojęciem nieostrym, jednakże pod pojęciem tym należy rozumieć przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych. Za taki szczególny przypadek w ocenie Sądu nie można uznać sytuacji, w której skarżący posiadając pełną zdolność do czynności prawnych oraz stosunkowo wysoki dochód wystarczający na pokrycie bieżących potrzeb życiowych zaciąga zobowiązania finansowe, których spłata następnie sprawia mu trudności. Powyższa okoliczność, biorąc pod uwagę osoby nie osiągające żadnego dochodu albo dochód poniżej kryterium dochodowego, nie może uzasadniać przyznania wnioskowanej pomocy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ppsa, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.