IV SA/Po 145/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: starszy referendarz sądowy Damian Mataczyński po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2016r. na posiedzeniu niejawnym sprawy prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z wniosku A.W. w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] listopada 2015r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych postanawia 1. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, 2. umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. A.W. wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] listopada 2015r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Skarżący złożył również wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osoba bezrobotną, nie ma żadnego dochodu a jego jedyny majątek stanowi dom o pow. [...] m2 oraz nieruchomość stanowiąca las o pow. [...] ha. W uzasadnieniu wniosku Skarżący poinformował również, że jest osobą schorowaną i nie otrzymuje żadnej pomocy społecznej. Celem doprecyzowania sytuacji majątkowej wnioskodawcy pismem z dnia 18 maja 2016r. wezwano go do przedłożenia wyciągów i wykazów za okres ostatnich 6 miesięcy ze wszystkich rachunków bankowych oraz dokumentów dotyczących lokat, kont i kart kredytowych należących do skarżącego, przedłożenia kopii zeznania podatkowego za 2015r., wykazania za pomocą kserokopii dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym gaz, energię elektr., wodę, telefon; itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przedłożenia zestawienia pojazdów mechanicznych użytkowanych w gospodarstwie domowym z podaniem marki pojazdu, pojemności silnika i szacunkowej wartości, wskazania źródeł utrzymania, w szczególności oświadczenia czy skarżący korzysta z jakichkolwiek form pomocy społecznej bądź pomocy materialnej innych osób (jeżeli tak, to należy przedstawić kopie decyzji o przyznaniu zasiłków lub podania przez kogo i w jakim zakresie skarżący jest utrzymywany, tj. kto zapewnia mu żywność, odzież i.t.p.), oświadczenia, czy skarżący jest zarejestrowany w ewidencji osób bezrobotnych (jeśli tak, to należało przedłożyć stosowne zaświadczenie z właściwego powiatowego urzędu pracy ze wskazaniem ewentualnego okresu pobierania zasiłku), wyjaśnienia czy w związku z posiadaną nieruchomością rolną o pow. [...] ha uzyskuje on jakikolwiek dochód (z dofinansowania lub np. ze sprzedaży drewna), oraz wyjaśnienia czy oprócz ujawnionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy nieruchomości rolnej o pow. 0,6 ha i nieruchomości położonej przy ul. S. [...] w J. (stanowiącej adres zamieszkania) posiada inne nieruchomości (jeżeli tak to należy przedstawić informacje co ich powierzchni, rodzaju i powierzchni zabudowy oraz ich potencjalnego wykorzystania). W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca oświadczył, że nie ma żadnego dochodu, kont bankowych, lokat i kart kredytowych oraz nie posiada pojazdów mechanicznych. Skarżący wyjaśnił również, że nie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako bezrobotny, gdyż z uwagi na schorzenia nie może podjąć pracy. Wnioskodawca wskazał także, że posiadana nieruchomość rolna o pow. [...] ha nie przynosi mu żadnego dochodu, gdyż obsadzona jest młodymi drzewami. Odnosząc się do żądania przedłożenia dokumentów w tym zaświadczeń z Urzędu Skarbowego skarżący poinformował, że nie ma środków na opłacenie wystawienia zaświadczeń o braku dochodów. Wnioskodawca wskazał przy tym, że stosowane zaświadczenie może pobrać personel Sądu. Zacząć należy od tego, że zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016r. poz. 718 – dalej P.p.s.a.), obowiązek uiszczenia kosztów sądowych nie ciąży na stronie skarżącej działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach m.in. z zakresu pomocy i opieki społecznej. Uwzględniając fakt, iż przedmiotowa skarga dotyczy decyzji w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, stwierdzić należy, że skarżący korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych tj. zwolnienia z obowiązku wnoszenia zarówno opłat sądowych jak i ponoszenia wydatków. Wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych uznać należy za bezprzedmiotowy, co oznacza, iż wydanie orzeczenia w tym zakresie jest zbędne. Oznacza to, iż zasadnym jest umorzenie postępowania w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Na podstawie art. 249 a P.p.s.a. orzeczono więc jak pkt 2 sentencji postanowienia. Bezprzedmiotowość wniosku o zwolnienie od kosztów pozostaje bez wpływu na drugie z żądań skarżącego a mianowicie ustanowienie adwokata. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż na podstawie art. 245 § 1 i 3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest bowiem wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 §1 pkt. 2 P.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Ponadto należy podkreślić, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest także formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż skarżący nie wyjaśnił w pełni swej sytuacji finansowej, gdyż wbrew wezwaniu nie przedłożył żadnych dokumentów ani informacji koniecznych do ustalenia wysokości uzyskiwanych dochodów oraz swego stanu majątkowego. W tym miejscu należy wskazać, iż informacje złożone przez wnioskodawcę budziły uzasadnione wątpliwości. We wniosku skarżący nie wskazał bowiem skąd czerpie środki na bieżące utrzymanie. Ponadto z analizy akt sprawy wynika, że istnieją rozbieżności pomiędzy majątkiem deklarowanym we wniosku o przyznanie prawa pomocy (nieruchomość stanowiąca adres zamieszkania położona w J. przy ul. S. [...] i las o pow. [...] ha) a majątkiem wynikającym ze znajdującej się w aktach administracyjnych informacji Urzędu Miejskiego w J. z dnia [...] maja 2015r. nr [...], w której podano, że skarżący oprócz wskazanego we wniosku majątku, posiada również nieruchomość położoną w J. przy ul. J. S. [...]. Ze zgromadzonych w aktach zdjęć wynika również, iż na posiadanej nieruchomości wykazywanej jako las wnioskodawca uprawia wierzbę energetyczną. Powyższych wątpliwości co do źródła dochodu i stanu majątkowego skarżący nie wyjaśnił, pomimo wezwania obejmującego szczegółowe informacje odnoszące się zarówno do posiadanego majątku jaki i źródła dochodu. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić ,że brak odpowiedzi na wezwanie, przy uzasadnionych wątpliwościach co do stanu majątkowego wnioskodawcy oznacza, że nie zachodzi obowiązek uznania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. za uprawdopodobnione. W orzecznictwie nie budzi bowiem wątpliwości, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Odnosząc się do wniosku o przyznanie prawa pomocy w części dotyczącej ustanowienia adwokata należy również zaznaczyć, że samodzielne działanie skarżącego na obecnym etapie postępowania nie pozbawia go prawa do sądu. W istocie bowiem zweryfikowanie przez Sąd zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nie wymaga udziału w postępowaniu na jego obecnym etapie profesjonalnego pełnomocnika. Jest tak dlatego, ponieważ zgodnie z art. 134 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonywana przez Sąd ocena nie ogranicza się zatem jedynie do zbadania trafności zarzutów skargi, a stawiennictwo skarżącego na rozprawie co do zasady nie jest obowiązkowe. Warto w tym miejscu zatem przytoczyć wyrażony w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2010 r., sygn. akt II FZ 62/10, LEX nr 606576). Wobec powyższego, na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt 7 oraz art. 245 §1 i §3, art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a., postanowiono jak w pkt 1 sentencji postanowienia.