IV SA/Po 150/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stankowski Sędziowie NSA Ewa Makosz – Frymus (spr.) WSA Ewa Kręcichwost – Durchowska Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 03 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia (...) nr (...) w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej oddala skargę /-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ J. Stankowski /-/ E. Makosz-Frymus W dniu (...) do Ośrodka Pomocy Społecznej w W. (dalej – Ośrodek Pomocy Społecznej) wpłynął wniosek P. S. o umorzenie zadłużenia alimentacyjnego. Decyzją z dnia (...) nr (...) Zastępca Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej, działający z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy W. oraz upoważnienia Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej do prowadzenia postępowania wobec dłużników alimentacyjnych oraz do prowadzenia postępowania i wydawania decyzji w sprawach zaliczek (WOR/0113/4/07 z dnia 17 stycznia 2007 r.), na podstawie art. 9a, art. 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U.05.86.732 ze zm. – dalej uzal), orzekł o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek. W uzasadnieniu organ wskazał, iż zgodnie art. 16 uzal organ właściwy wierzyciela może umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. W wyniku przeprowadzonego postępowania dowodowego ustalono, iż od 9...) skarżący odbywa karę pozbawienia wolności; koniec odbywania kary upływa z dniem (...). Skarżący nie pracuje z uwagi na stan zdrowia, natomiast z informacji udzielonych przez Zakład Karny, w którym przebywa wynika, iż nie jest zatrudniony z uwagi na brak miejsc pracy. Organ, nie znalazł podstaw do umorzenia należności z powodu braku szczególnych przesłanek ku temu. Uznano, iż przebywanie skarżącego w Zakładzie Karnym świadczy o tym, że nie ponosi On kosztów utrzymania, ani żadnych innych wydatków. O ile w chwili obecnej skarżący nie pracuje, to jednak choroba, przez którą jak twierdzi nie może podjąć zatrudnienia, nie jest przesłanką do umorzenia zadłużenia. Organ uznał, iż sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego nie jest wynikiem zdarzeń losowych, które mogłyby stanowić ewentualną przesłankę do umorzenia zadłużenia. Biorąc pod uwagę trudną sytuację, w której znalazł się skarżący, spowodowaną chorobą oraz brakiem zatrudnienia, stwierdził jednak, że ogólne przyczyny zaistniałej sytuacji (skarżący przebywa w zakładzie karnym z powodu skazania go prawomocnym wyrokiem), nie mogą stanowić podstawy do umorzenia ciążącego na skarżącym obowiązku alimentacyjnego. Alimenty, które zostały nałożone na skarżącego wyrokiem sądu, wynikają z obowiązku dostarczenia środków utrzymania osobie uprawnionej. Obowiązek taki spoczywa zaś na każdym z rodziców, a jego spełnienia nie należy traktować jako straty finansowej. Mimo rozpadu rodziny, rodzice mają obowiązek dalej łożyć na uzasadnione potrzeby swoich dzieci. Natomiast zaliczka alimentacyjna, nie jest świadczeniem bezzwrotnym, ale jest to zaliczka na poczet świadczenia alimentacyjnego należnego uprawnionemu do zaliczki od dłużnika alimentacyjnego. Odwołanie od powyższej decyzji złożył skarżący wskazując, iż nie zgadza się z rozstrzygnięciem. Skarżący podniósł, iż nie ma dla niego pracy w Zakładzie Karnym, a ponadto jego zdaniem nie zostanie zatrudniony z uwagi na popełnione przestępstwa. Nadto skarżący zakwestionował prawidłowość wydanego Orzeczenia o niepełnosprawności, wskazując, iż choruje na padaczkę alkoholową i miał atak w (...). To również powoduje, ze nie zostanie zatrudniony. Jest bezdomny, nie ma dla niego pracy i dlatego wnosi o umorzenie zadłużenia alimentacyjnego. Decyzją z dnia (...) nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. (dalej – Samorządowe Kolegium Odwoławcze), na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2000/98/1071 – j.t. ze zm., dalej - kpa) w związku z art. 16 uzal utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ wskazał, iż w toku postępowania organ I instancji ustalił, że skarżący przebywa w Zakładzie Karnym w B., gdzie odbywa karę pozbawienia wolności. Z dokumentacji medycznej wynika, że skarżący choruje i kilkakrotnie leczył się szpitalnie oraz zaliczony został do lekkiego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie o niepełnosprawności wskazuje jednak, iż skarżący zdolny jest do zatrudnienia na otwartym rynku, przeciwwskazana jest jedynie praca ciężka fizyczna. Powołując się na art. 12 ust. 1 oraz art. 16 uzal organ odwoławczy podniósł, iż organ I instancji analizując sytuację skarżącego uwzględnił to, iż przebywa On w chwili obecnej w zakładzie karnym, gdzie zapewnione ma utrzymanie i faktycznie nie pracuje. Organ słusznie jednak uznał, iż ani brak pracy, ani sytuacja zdrowotna, na które skarżący się powołuje nie wynikają ze zdarzeń losowych, które mogłyby stanowić postawę do umorzenia zadłużenia. Organ odwoławczy podkreślił ponadto, iż z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, że skarżący jest zdolny, pod pewnymi warunkami, do pracy. Nadto organ w niniejszej sprawie (jak wynika z brzmienia art. 16 uzal) działa w ramach uznania administracyjnego i może umorzyć należności, ale nie jest do tego zobligowany. Zdaniem organu odwoławczego nie zostały przekroczone ramy uznania administracyjnego. Kolegium podzieliło pogląd, iż nie ma zdrowotnych przeciwwskazań do podjęcia przez skarżącego pracy, a sytuacja, w której znalazł się skarżący nie została spowodowana zewnętrznymi zdarzeniami losowymi, na które skarżący nie miał wpływu. Skoro zaś na skarżącym, jako na rodzicu, spoczywa obowiązek utrzymania dzieci, a w zastępstwie rodzica czasowo wykonuje to organ administracji, rodzic ten ma obowiązek zwrotu wypłaconej zaliczki i tylko szczególna sytuacja uzasadnia umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek. Zdaniem organu odwoławczego, podzielającego stanowisko organu I instancji, sytuacja skarżącego takiego umorzenia nie uzasadnia. Wnosząc skargę P. S. podtrzymał żądania i twierdzenia zawarte we wniosku i odwołaniu, podnosząc dodatkowo, iż gdy wyjdzie na wolność nie uda mu się uzyskać zatrudnienia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 02/153/1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję, postanowienie lub inny akt administracyjny wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania kwestionowanego aktu. Sąd orzekając w sprawie, nie kieruje się zasadami słuszności, czy też celowości i nie ocenia kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Przede wszystkim zaś Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, powołaną podstawą prawną, bądź poprawnością przytoczonej w skardze argumentacji (art. 134 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 02/153/1270 ze zm., dalej - ppsa)). Rozpoznając sprawę Sąd nie stwierdził naruszenia prawa materialnego, ani naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie znalazł również podstaw do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, ani naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W myśl art. 12 ust. 1 uzal dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości zaliczek wypłaconych osobie uprawnionej, powiększonej o 5 %. Zgodnie zaś z art. 16 ustawy uzal organ właściwy wierzyciela może umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, a także wierzyciela z tytułu nienależnie pobranej zaliczki, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną tych osób. Powyższy przepis formułuje uprawnienie dla właściwego organu do umarzania należności alimentacyjnych, które to rozstrzygnięcie ma charakter uznaniowy i jest uzależnione od stwierdzenia przez organ właściwy przesłanki występowania szczególnych okoliczności opartych na kryterium dochodowym i rodzinnym. Oznacza to, że w gestii organu jest odmowa albo przychylenie się do wniosku strony. Warunkiem wydania niewadliwej decyzji będzie jednak szczegółowe zbadanie stanu faktycznego sprawy po kątem występowania tychże przesłanek i zindywidualizowanie uzasadnienia decyzji (wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2003 r. sygn. III SA 3118/01, POP 2004/4/77, Lex nr 116545). W niniejszej sprawie organy obu instancji dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych i należycie rozważyły przesłanki umorzenia należności. Nie oznacza to oczywiście, że mogą być one podejmowane w sposób dowolny. Organy administracji ograniczone są bowiem w tym zakresie postanowieniami przytoczonego przepisu wyraźnie wskazującego, że w tym zakresie powinno brać się pod uwagę sytuację dochodową osoby zobowiązanej i rodziny tych osób. Nie można jednak zapominać również o charakterze zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z postanowieniami art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci mają charakter obligatoryjny. Ponadto należy mieć na uwadze fakt, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i jako takie zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający. W związku z tym umorzenie na podstawie art. 16 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, powinno mieć miejsce tylko wówczas gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek zaliczek alimentacyjnych. Okolicznością taką nie jest odbywanie kary pozbawienia wolności, gdyż stanowi ona efekt zabronionych działań zobowiązanego. Za wyjątkową nie może być bowiem uznana sytuacja będąca efektem działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji. Zastosowanie zaś przepisu art. 16 uzal ma charakter uznaniowy, a organy nie przekroczyły granic tego uznania. Przepis ten odwołuje się ogólnie do, m.in., sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego. W ocenie Sądu organy zasadnie uznały, iż sytuacja dochodowa skarżącego została wywołana jego zamierzonym działaniem i nie może on skorzystać z przywileju umorzenia kwot alimentacyjnych płaconych zamiast skarżącego z budżetu państwa. Stanowisko takie należy uznać, za prawidłowe. Ponadto za prawidłowe należy uznać twierdzenie, iż skarżący nie jest niezdolny do pracy w ogóle, a zatem w przyszłości będzie miał możliwość spłacenia zadłużenia. Nie można jako okoliczności dającej podstawę do umorzenia zadłużenia alimentacyjnego traktować, tego, że z uwagi na swoją karalność skarżący będzie miał, jego zdaniem, zamknięta drogę do zatrudnienia. Karalność skarżącego jest również wynikiem jego działań i nie może stanowić okoliczności dającej podstawę do umorzenia zadłużenia alimentacyjnego. Skarżący będąc rodzicem, powinien dołożyć wszelkich starań, by uczynić zadość obowiązkowi alimentacyjnemu. Nie może skutecznie powoływać się na potencjalne trudności w znalezieniu pracy będące konsekwencją skazania Go na karę pozbawienia wolności, zwłaszcza w sytuacji, gdy wbrew swoim twierdzeniom, nie jest osobą niezdolną do jakiejkolwiek pracy. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. E. Kręcichwost-Durchowska Jerzy Stankowski Ewa Makosz – Frymus Za nieobecnego sędziego E. Makosz-Frymus