IV SA/Po 1518/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Dybowski (spr.) Sędziowie NSA Paweł Miładowski As. sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant: ref. - staż. Paweł Grzęda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi B. D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania uchyla zaskarżone postanowienie /-/I.Kucznerowicz /-/M.Dybowski /-/P. Miładowski KP Sygn. IV SA/Po 1518/04 U Z A S A D N I E N I E Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej decyzją z dnia [...]sierpnia 2004 r. nr [...]na podstawie art. 104 ust. 1 i art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz.U. 64/04/593 ze zm.- dalej ups lub ustawa) i upoważnienia udzielonego przez Wójta Gminy z dnia 30 kwietnia 2004 r. nr 8/2004 do wydawania decyzji administracyjnych w indywidualnych sprawach z zakresu pomocy społecznej należących do właściwości gminy- uchylił z dniem 1 czerwca 2004 r. decyzję z dnia [...]czerwca 2004 r. nr [...]w sprawie przyznania B. D. zasiłku stałego; stwierdził, że świadczenia wypłacone w miesiącu czerwcu i lipcu w kwocie [...] zł miesięcznie było świadczeniem nienależnie pobranym; odstąpił od żądania spłaty owego zasiłku. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. Zainteresowanej przyznano zasiłek stały w kwocie [...] zł miesięcznie; uznano wówczas, że spełnia Ona wszystkie kryteria zawarte w ustawie (dochód Zainteresowanej i dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (316 zł). W związku z weryfikacją wniosków o zasiłek stały uznano, że B. D. nie spełnia wszystkich przesłanek z art. 37 ust. 1 ups, bowiem zgodnie z ustawą o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. w zamian otrzymanych alimentów, które zgodnie z art. 6 pkt 2 ups były dochodem dziecka, Zainteresowana otrzymuje z Urzędu Gminy zasiłki rodzinne na troje dzieci wraz z dodatkami z tytułu samotnego wychowywania dziecka w łącznej wysokości [...] zł, co stanowi dochód własny Zainteresowanej i tym samym dochód ów przekracza ustawowe kryterium dochodowe na osobę w rodzinie (316 zł), które to kryterium jest jedną z przesłanek- prócz dochodu na osobę w rodzinie- uprawniającym do przyznania zasiłku stałego. B. D. nie spełnia obu przesłanek łącznie. Z uwagi na trudną sytuację rodziny i to, że żądanie zwrotu wypłaconego zasiłku stanowiłoby dla Zainteresowanej nadmierne obciążenie, na wniosek pracownika socjalnego odstąpiono od żądania zwrotu zasiłku. Na decyzji znajduje się adnotacja o treści "Dziura 30.08.2004 r." (k. 5 akt administracyjnych). Pismem z dnia [...] października 2004 r. (na którym znajduje się prezentata Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]października 2004 r. i GOPS z dnia [...]października 2004 r.- k. 6 akt administracyjnych), B. D. wniosła do Samorządowego Kolegium odwołanie od "decyzji wydanej dnia [...].06.2004 przez Gminny Ośrodek Pomocy ponieważ zabrano mi zasiłek stały". Zainteresowana wskazała, że jest niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, przy czym orzeczony stopień niepełnosprawności ma charakter okresowy i orzeczenie wydano na okres do dnia 31 maja 2005 r. Odwołująca się jest bezrobotną, bez prawa do zasiłku; wychowuje samotnie troje dzieci w wieku szkolnym (odpowiednio- 12, 10 i 9 lat). Z tytułu samotnego wychowywania dzieci otrzymuje z Urzędu Gminy po [...] zł na każde z dzieci i [...] zł zasiłku rodzinnego (łącznie [...] zł na 4 osoby). Ośrodek Pomocy twierdzi, że kryterium dochodowe na osobę w rodzinie wynosi 316 zł i tym samym dochód Zainteresowanej przekracza to kryterium w Jej rodzinie. Odwołująca się "bardzo prosi o pozytywne rozpatrzenie wniosku"; wskazała, że taką samą sytuację miała przed rokiem, a po odwołaniu do Kolegium otrzymała zasiłek stały. Do odwołania B. D. załączyła odpis decyzji z dnia [...]kwietnia 2003 r. Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności, którym zaliczono B. D. , urodzoną [...] września 1958 r., do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności; wskazano jako przyczyny niepełnosprawności określone w § 26 pkt 1 lit. b i d rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 maja 2002 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz.U. 66/02/604- dalej rozporządzenie); określono, że orzeczony stopień niepełnosprawności ma charakter okresowy a orzeczenie wydano na okres do 31 maja 2005 r.; wskazano, że wymaga częściowego wsparcia w korzystaniu z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji (k. 2, 6 akt administracyjnych). Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] listopada 2002 r. nr [...], na podstawie art. 134 kpa stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że odpis decyzji z dnia [...]sierpnia 2004 r. doręczono B. D. dnia 30 sierpnia 2004 r. Czternastodniowy termin do wniesienia odwołania upłynął dnia 14 września 2004 r. Odwołanie B. D. wpłynęło do Samorządowego Kolegium dnia 7 października 2004 r. B. D. "uchybiła wniesienia odwołania" i dlatego Samorządowe Kolegium postanowiło pozostawić odwołanie bez rozpatrzenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, uzupełnionej pismem z dnia 29 grudnia 2004 r., B. D. wniosła o uchylenie decyzji nr [...]o uchyleniu decyzji przyznającej zasiłek stały i uchylenie postanowienia Samorządowego Kolegium z powodu wniesienia odwołania po upływie terminu. Skarżąca, podtrzymując argumenty uprzednio prezentowane w odwołaniu podniosła, że samotnie wychowuje troje dzieci w wieku: 13, 11, i 9 lat. Jest bezrobotną, bez prawa do zasiłku; orzeczono o Jej umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w okresie od 19 marca 2003 do 31 maja 2005 r. Do kwietnia 2004 r. otrzymywała z Funduszu Alimentacyjnego łącznie [...] zł alimentów ([...] zł na pierwsze i po [...] na pozostałe dzieci). Obecnie otrzymuje [...] zł świadczenia dla matek samotnie wychowujący dzieci ( 3x [...] zł) i [...] zł zasiłku rodzinnego. W "urzędzie świadczeń rodzinnych" poinformowaną Ją, że nie należy się Jej wyrównanie do końca grudnia 2004 r., a pragnie wiedzieć, jakie dodatki do zasiłku Jej się należą (jak pisano prasie). Wniosła o pozytywne rozpatrzenie Jej wniosku. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie wskazując, że odwołanie winna była złożyć najpóźniej dnia 13 września 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadną. Zaskarżone postanowienie zapadło przedwcześnie. Konstrukcja art. 58 § 1 i 2 kpa wzorowana jest na art. 169 § 1-3 kpc. Utrwalonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego i w doktrynie jest pogląd, że pismo zawierające wniosek o przywrócenie terminu musi odpowiadać warunkom formalnym pisma procesowego, a nadto winno zawierać uprawdopodobnienie okoliczności uzasadniających wniosek i równoczesne dokonanie czynności procesowej, która nie została dokonana w terminie, przy czym nie wyklucza się, by jednym pismem procesowym objąć wniosek o przywrócenie terminu, jak i spóźniony środek odwoławczy. Wniosek o przywrócenie terminu, gdy nie uwzględnia szczególnych warunków, może być uzupełniony w drodze wezwania do uzupełnienia braków formalnych ( M. Jędrzejewska w: "Komentarz do kpc" W.Pr. 2001 t. 1 s.335-336 uw. 3,7,9 do art. 169). W niniejszej sprawie Samorządowe Kolegium potraktowało pismo z dnia 4 października 2004 r., zawierający "prośbę o pozytywne rozpatrzenie mojego wniosku", jako nie zawierający uprawdopodobnienia, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy Wnioskodawczyni, jak również nie zawierający wniosku o przywrócenie terminu zgodnie z art. 58 § 1 i 2 kpa. Przy takim założeniu, obowiązkiem organu odwoławczego było rozważenie, czy- mając na uwadze racjonalność Autorki pisma- ów wniosek nie zawiera immanentnie zawartego w nim wniosku o przywrócenie uchybionego terminu ( art. 58 § 1 i 2 kpa) do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 127 § 3 kpa; odpowiednio- uzasadnienie uchwały SN z 11.9.1997 r.- III CZP 39/97- OSNC 12/97/191 z akceptującą glosą A. Szpunara- PS 6/98/100 i powołane przez SN i Glosatora poglądy orzecznictwa i piśmiennictwa). Przy dokonywaniu wykładni oświadczeń woli strony nie bez znaczenia pozostaje zagadnienie, jakie doświadczenie życiowe i jaka sprawność cechuje osobę składającą owo oświadczenie. W niniejszej sprawie organy obu instancji miały do czynienia z osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, przy czym przyczynami naruszenia sprawności organizmu i zakres tego naruszenia spowodowany był w przypadku Odwołującej się przez wrodzone lub nabyte ciężkie choroby (w przypadku B. D. - spośród chorób wymienionych pod lit. b) metaboliczne, układu krążenia, oddechowego, moczowego, pokarmowego, układu krzepnięcia i inne, znacznie upośledzające sprawność organizmu, wymagające systematycznego leczenia ambulatoryjnego i okresowo leczenia szpitalnego; jak i spośród chorób wymienionych pod lit. d: psychozy i zespoły psychotyczne (§ 26 pkt 1 lit. b i d rozporządzenia). W takiej szczególnej sytuacji, kierując się zasadą udzielania pomocy prawnej stronom (art. 9 kpa), Samorządowe Kolegium obowiązane było wezwać Odwołującą do uzupełnienia braków formalnych pisma przez uprawdopodobnienie przyczyn opóźnienia odwołania i dopiero po uzupełnieniu tego braku bądź bezskutecznym upływie terminu do uzupełnienia braków, rozstrzygnąć o owym wniosku o przywrócenie terminu ( odpowiednio- orzeczenie SN z: 1.9.1958- 2 CR 119/58- RPEiS 2/60/407; 5.2.1987- III ARN 36/86; 8.5.1935- C I 2395/34- GSW 51-52/35/722; 18.10.1954- 1 CZ 238/54- OSN 2/55/44, akceptowane przez J. Gudowskiego "Kpc- tekst, orzecznictwo, piśmiennictwo" W.Pr. 1998 t. 1 s. 332- 333, uw. 1, 4, 5). Obowiązek informowania i wyjaśniania stronom przez organ prowadzący postępowanie całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy ( art. 9 kpa), winien być rozumiany tak szeroko, jak to tylko możliwe. Udowodnione naruszenie tego obowiązku winno być rozumiane jako wystarczająca podstawa do uchylenia decyzji, szczególnie gdy urzędnik stwierdza ( lub powinien stwierdzić), że strona zamierza podjąć działania wiążące się dlań z niekorzystnymi skutkami lub nawet ryzykiem wystąpienia takich skutków. W takim wypadku urzędnik ma wyraźny obowiązek w możliwie jasny sposób wyjaśnić całość okoliczności sprawy stronie i równie wyraźnie wskazać na ryzyko wiążące się z zaplanowanym działaniem. Jest to jedyny odpowiadający zasadzie art. 1 ( obecnie art. 2 Konstytucji z 2.4.1997 r.) sposób rozumienia art. 9 kpa ( wyrok SN z 23.7.1992- III ARN 40/92- PiP 3/93/110 z aprobującą glosą W. Tarasa i PiP 8/93/116 z częściowo aprob. glosą J. Zimmermanna; akceptowany przez B. Adamiak w: "Kpa. Komentarz" CH BECK 2006 s. 79-80 nb. 2). Art. 8 kpa nakłada na organy administracji obowiązek prowadzenia postępowania tak, by pogłębić zaufanie do organów państwa. Z zasadą tą pozostaje w związku zasada udzielania informacji, zgodnie z którą organy administracji obowiązane są do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania ( art. 9 kpa; odpowiednio- wyrok NSA z: 18.2.1994- SA/Wr 1587/93- Prok. i Pr. 2/95/54; 25.5.1994- III SA 1645/93- Prok. i Pr. 3/95/61; 17. 3. 1994- SA/Po 3383/93- Prok. i Pr. 2/95/56, akceptowane w: "Kpa- orzecznictwo, piśmiennictwo" pod red. A. Wróbla- Zakamycze 2002 s.144-147 t.8,17-19). W niniejszej sprawie takiego pouczenia z naruszeniem art. 8 i 9 kpa Skarżącej nie udzielono. Organ odwoławczy z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 kpa nie wyjaśnił, czy adnotacja na decyzji z dnia 30 sierpnia 2004 r. (k. 5 u dołu), pochodzi od Skarżącej (brak bowiem imienia podpisującej), oraz czy Zainteresowana odwołanie nadała pocztą, a jeśli tak, to w jakiej dacie (na co zdaje się wskazywać- mimo braku koperty- fakt złożenia pisma "na cztery"; k. 6 akt administracyjnych). Skoro zaskarżone postanowienie naruszało prawo procesowe i mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przeto na podstawie art. 145 § 1 p. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153/02/ 1270 ze zm. ), orzeczono jak w sentencji wyroku. /-/I.Kucznerowicz /-/M.Dybowski /-/P. Miładowski KP