IV SA/Po 153/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Asesor sądowy WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Barbara Szymkowiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 08 maja 2019 r. przy udziale sprawy ze skargi A. V. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej oddala skargę Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. F. Stare M., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta P. decyzją z 22.10.2018 r. na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3, art. 4, art. 7 pkt 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 2, art. 38, art. 39 ust. 1 i 2 , art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2018r., poz. 1508) odmówił Panu A. V. przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku okresowego oraz zasiłku celowego na żywność z uwagi na brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Pismem z dnia 06.11.2018 r. odwołanie od powyższej decyzji złożył Pan A. V. wnosząc o przyznanie zasiłków na żywność w wysokości [...] zł i zasiłku okresowego w wysokości [...] zł, od dnia 26.07.2018 r., tj. daty złożenia wniosku. Skarżący zarzucił decyzji: nieuzasadnioną zwłokę, stan niezgodny z rzeczywistością, represjonowanie, brak pomocy. Ponadto wskazał, że "współdziałanie, którego MOPR wymaga leży poza zainteresowaniami - nie chcę pracować dla MOPR-u. Zwrócono się i wskazano 26.07.2018 r. o pomoc finansową i tak należało to rozumieć". W piśmie zawarta jest też informacja o posiadanych długach i "skreśleniu" w urzędzie pracy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 18 stycznia 2019r. na podstawie art. 38 i art. 39 ustawy z 12 marca 2004r. o pomocy społecznej utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy przytoczył stan faktyczny sprawy i wskazał, że wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Mieszka w domu, który jest własnością matki. W artykuły żywnościowe zaopatruje go matka oraz dziewczyna. Zadeklarował, że jest osobą bezrobotną, od dnia 23.07.2018 r. zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w P., bez prawa do zasiłku. Wnioskodawca nie posiada żadnego dochodu, choruje na alergię wziewną i pokarmową, nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. Poinformował także, że wykonuje prace społecznie użyteczne na podstawie postanowienia Sądu, z tytułu kary ograniczenia wolności. Wnioskodawca nie odpowiedział na wezwanie organu o dostarczenie dokumentu potwierdzającego wykonywanie prac społecznych, dokumentu potwierdzającego zajęcie samochodu przez komornika, sprecyzowania oczekiwań dotyczących udzielenia pomocy, a także ustalenia terminu zawarcia kontraktu socjalnego określającego dalszą współpracę z pracownikiem socjalnym w zakresie rozwiązania deklarowanej trudnej sytuacji zawodowej i materialnej. W dniu 28.08.2018 r. Pani G. M., matka skarżącego, dostarczyła do Ośrodka dokumenty, o które wzywany był wnioskodawca: informacje o kwocie zadłużenia, wezwanie z dnia 01.06.2018 r. z Sądu do osobistego stawiennictwa celem określenia miejsca i terminu rozpoczęcia przez Pana A. V. pracy, zawiadomienie o zajęciu samochodu, kontrolkę godzin wykonanych z tytułu kary ograniczenia wolności z miesiąca lipca - 50 godzin oraz z miesiąca sierpnia - 61 godzin. Pan A. V. nie skontaktował się z Ośrodkiem na wezwanie z dnia 20.08.2018 r., w związku z tym organ, pismem z dnia 12.09.2018 r., ponownie wystąpił z wezwaniem o osobisty kontakt z pracownikiem socjalnym. Jednocześnie wnioskdoawca został poinformowany, że brak kontaktu potraktowany zostanie jako brak współpracy w myśl przepisu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Następnie organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej prawo do świadczeń pieniężnych przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty [...]zł (do 30.09.2018 r. - [...] zł), zwanej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", przy jednoczesnym spełnieniu przynajmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających przyznanie pomocy. Przy czym fakt spełnienia przesłanki dochodowej nie uzasadnia jednak automatycznego przyznania wnioskowanych świadczeń. Ocena podstaw do przyznania zasiłków celowych musi bowiem uwzględniać cele i zadania pomocy społecznej. W tym względzie istotnego znaczenia nabiera art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 4 ustawy. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z art. 3 ust. 4 wynika natomiast, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Przyznanie pomocy zależy bowiem przede wszystkim od sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o jej przyznanie, którą należy rozważać wszechstronnie, a zatem także pod kątem tego, czy nie zachodzą przesłanki uzasadniające odmowę udzielenia pomocy. Organy nie mogą pominąć tej szczególnej regulacji jaką jest art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten określa bowiem sytuacje, których zaistnienie może uzasadniać odmowy przyznania świadczenia, na skutek między innymi braku współdziałania osoby lub rodziny w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa podpisania czy zerwanie kontraktu socjalnego, ale także marnotrawienie przyznanych świadczeń. Ustawa wprost nakłada bowiem na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej (art. 4 ustawy). Współdziałanie nie może natomiast ograniczać się do podejmowania czynności pozornych czy kontaktowania się z pracownikami pomocy społecznej w celu uzyskania kolejnego wsparcia finansowego, a powinno przede wszystkim przejawiać się aktywnością w wywiązywaniu się z nałożonych obowiązków zmierzających do poprawy sytuacji życiowej. Wobec powyższego postawa wnioskodawcy podlega ocenie organu, od której to oceny zależy udzielenie bądź nieudzielanie świadczenia. Egzekucja od wnioskodawcy obowiązku współdziałania jest istotna z uwagi na fakt, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń. Wobec powyższego bierna bądź roszczeniowa postawa wnioskodawcy może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymania wypłaty świadczenia (art. 11 i art. 106 ustawy o pomocy społecznej). Podkreślono, że celem pomocy społecznej jest wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej w przezwyciężeniu trudności. Organ nie może udzielić jednak takiego wsparcia, gdy osoba ubiegająca się o pomoc nie przejawia zainteresowania sprawą, lekceważy podejmowane przez pracowników organu próby współpracy z nią, przedstawia wyłącznie postawę roszczeniową. Przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z jego uzasadnionych i rozsądnych propozycji pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe, w jakich się znalazła i umożliwienia samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie. Odnosząc się do zarzutów podniesionych przez Pana A. V. w odwołaniu Kolegium stwierdziło, że nie znajdują one potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Natomiast z treści odwołania wynika, że wnioskodawca oczekuje pomocy finansowej, jednak nie jest zainteresowany współpracą z ośrodkiem pomocy społecznej. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniósł A. V. zaskarżając decyzje organów I, jak i II instancji w całości, zarzucając im naruszenie prawa materialnego – przepisów ustawy o pomocy społecznej – oraz przepisów postępowania poprzez zaniechanie pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Zarzucił manipulację i pomimo przedłożenia wszystkich dokumentów niezasadną odmowę udzielenia konkretnej pomocy finansowej. Skarżący wniósł o uchylenie decyzji obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie odwołując się do argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu w dniu 8 maja 2019r. stawiła się matka skarżącego jako jego pełnomocnik podtrzymując zarzuty skargi i podkreślając, że organy nie wyjaśniły w sposób szczegółowy, pełny o precyzyjny stanu faktycznego sprawy, w szczególności dotyczącego stanu zdrowia wnioskodawcy. Pełnomocnik wskazała, że wnioskodawca jasno sprecyzował swoje żądanie w postaci pomocy na żywność i środki egzystencji, zatem powinny być mu one przyznane. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje. Skarga okazała się niezasadna. Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018r., poz. 1302 z zm., dalej "P.p.s.a.") sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2018r., poz. 2107) nie będąc w sprawowaniu tej kontroli związany granicami skargi – zarzutami, wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.). W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc spraw merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Zdaniem Sądu, zaskarżone decyzje odpowiadają prawu. Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji I instancji, Sąd nie dopatrzył się przy ich wydaniu naruszeń prawa skutkujących koniecznością wyeliminowania ich z obrotu prawnego. Ustalony stan faktyczny sprawy jest wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy i Sąd przyjmuje go za podstawę do dalszych swoich rozważań. Pomoc społeczna ma za zadanie przejściowo pomagać osobom i rodzinom w przezwyciężeniu ich trudnej sytuacji. Świadczą o tym wprost przepisy art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1508), które stanowią, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Natomiast zgodnie z art. 3 ust. 1 powyższej ustawy pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Z treści wyżej przytoczonych przepisów wynika więc, że pomoc społeczna umożliwia "osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych" i jedynie "wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb". Wynika z tego, że pomoc społeczna ma jedynie na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej, a udzielane świadczenia mają być jedynie chwilowo odpowiednie do sytuacji osób i rodzin korzystających z pomocy, od których z kolei wymaga się współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Tak więc pomoc społeczna spełnia jedynie funkcję subsydiarną, wymagając współdziałania adresata i beneficjenta udzielanej pomocy. Skoro, zdaniem Sądu, ustawa o pomocy społecznej formułuje zasadę, zgodnie z którą każda osoba ma obowiązek pełnego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej, to oznacza to, że jeśli osoba ta nie wykonuje takiego obowiązku, to nie występuje podstawowa przesłanka udzielenia takiej osobie pomocy ze środków publicznych. Jednym z podstawowych celów określonych w omawianej ustawie jest aktywizacja świadczeniobiorców. Sąd podkreśla, że pomoc przyznawana na podstawie omawianej ustawy – bez względu na jej rodzaj – ma charakter jedynie przejściowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności. Pomoc ta nie może w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących. Zatem obowiązek współdziałania świadczeniobiorców z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej jest na tyle istotny, że został wielokrotnie zaakcentowany w ustawie, jak choćby w art. 4 ustawy, który stanowi, że osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Należy podkreślić, że przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z jego uzasadnionych i rozsądnych propozycji pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe, w jakich się znalazła, w celu "wyjścia" z systemu pomocy społecznej i umożliwienia samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie. Egzekwowanie od podopiecznych pomocy społecznej obowiązku współdziałania z organem pomocowym jest istotne również z tego powodu, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń i tym samym wykształcania nieprawidłowych nawyków. W związku z powyższym uzasadnione jest stwierdzenie, że bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą społeczną może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia, o czym mowa w art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych (...) mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W przedmiotowej sprawie w świetle zebranego materiału dowodowego prawidłowo ustaliły organy, że wprawdzie wnioskodawca nie uzyskuje dochodów i spełnia kryterium dochodowe do ubiegania się o pomoc finansową ze środków publicznych, to jednak nie spełnia pozostałych przesłanek, które warunkują przyznanie takiej pomocy. Pomimo zobowiązania do przedłożenia dokumentów istotnych do rozpoznania wniosku, uchylił się od ich złożenia. Dopiero jego matka wypełniła obowiązek nałożony na wnioskodawcę i przedłożyła wymagane dokumenty. Nadto zgodnie z art. 108 ust. 1 ustawy o pomocy społeczne organ zmierzał do zawarcia z wnioskodawcą kontraktu socjalnego w celu określenia sposobu współdziałania w rozwiązywaniu problemów wnioskodawcy znajdującego się trudnej sytuacji życiowej. Istotą takiego kontraktu jest bowiem wzmocnienie aktywności i samodzielności życiowej oraz zawodowej wnioskodawcy, co stanowi instrument przezwyciężania trudnych życiowych sytuacji, w myśl zasady wynikającej z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Wnioskodawca pomimo pouczenia, że brak kontaktu z jego strony będzie potraktowany jako brak współpracy z pracownikiem socjalnym w zakresie rozwiązywania deklarowanej trudnej sytuacji zawodowej oraz materialnej, uchylił się od osobistego kontaktu i zawarcia powyższego kontraktu. Nadto pisemnie oświadczył, że swoje stanowisko wyraził zwracając się o pomoc finansową. Przyznał zatem, że nie jest zainteresowany zawarciem kontraktu i podjęciem działań aktywizujących, które miały zmierzać do przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej, zawodowej i materialnej w której się znalazł. Z akt sprawy wynika, że w istocie pisma w sprawie sporządzała i składała matka wnioskodawcy, a jego aktywność sprowadzała się tylko do osobistego złożenia wniosku o pomoc finansową i własnoręcznego podpisywania pism składanych w toku sprawy. Powyższe dodatkowo wskazuje na bierną postawę wnioskodawcy w rozwiązywaniu jego trudnej sytuacji materialnej i zawodowej. Podkreślić bowiem należy, że rolą organów pomocy społecznej jest nie tylko przyznanie środków finansowych, ale przede wszystkim podejmowanie działań, aktywizowanie wnioskodawcy i angażowanie go w różnego rodzaju programy i szkolenia celem rozwiązania trudnej sytuacji, w której się znalazł. Do tego jednak wymagana jest czynna postawa wnioskodawcy i podjęcie współpracy, której jednak w przypadku skarżącego zabrakło. Skutkować to musiało odmową przyznania pomocy finansowej. Zgodnie z intencją ustawodawcy wyrażoną w zasadach ogólnych ustawy o pomocy społecznej niewystarczające jest bowiem samo zawnioskowanie o przyznanie takiej pomocy finansowej ze środków publicznych. Pomoc społeczna powinna być udzielana dopiero w sytuacji, gdy dana osoba wykorzysta własne zasoby i możliwości, przez które należy rozumieć nie tylko sytuację materialną, ale i właściwości psychofizyczne, kwalifikacje zawodowe, aktywność jednostki w rozwiązywaniu własnych i rodzinnych problemów oraz gotowość współdziałania w tym celu (por. wyr. NSA z 8 lutego 2017r., sygn. akt I OSK 1767/15, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nadto nie odniósł skutku zarzut skargi dotyczący nienależytego zbadania okoliczności związanych ze stanem zdrowia skarżącego. Z akt sprawy wynika, że poza oświadczeniem o przewlekłej chorobie zawartym w wywiadzie środowiskowym (k. 38 i 41 akt adm. I inst.) brak jest innych informacji, czy jakiejkolwiek dokumentacji lekarskiej pozwalającej na stwierdzenie, że schorzenia te ograniczają aktywność wnioskodawcy, w tym zawodową. Wnioskodawca miał także zapewnioną możliwość składania wszelkich dokumentów i oświadczeń dotyczących stanu zdrowia, wpływających na jego pozycję w niniejszej sprawie, z której nie skorzystał. Nadto wnioskodawca oświadczył, że nie dysponuje orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Przy tym, w aktach sprawy (k. 6, 15 akt adm. I inst.) znajduje się decyzja o uznaniu wnioskodawcy za osobę bezrobotną, co wiąże się z gotowością do podjęcia pracy, zatem odpowiednim stanem zdrowia pozwalającym na podjęcie pracy chociażby w ograniczonym zakresie. Zauważyć przy tym należy, że skarżący wykonuje prace na cel społeczny, do których został zobowiązany z tytułu wymierzenia mu kary ograniczenia wolności. Wobec powyższego, słusznie przyjął organ administracji, że stan zdrowia wnioskodawcy nie stoi na przeszkodzie do podjęcia przez wnioskodawcę działań aktywizujących, o jakich mowa w ustawie o pomocy społecznej, warunkujących podjęcie wystarczającej współpracy w celu poprawy sytuacji życiowej wnioskodawcy. W ocenie Sądu stan zdrowia wnioskodawcy wynikający z zebranego materiału dowodowego w niniejszej sprawie nie może być uznany za wystarczająca przesłankę przyznania pomocy finansowej o jakiej mowa w art. 7 pkt 5 i 6 oraz art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Mając powyższe ustalenia i rozważania na względzie Sąd stwierdza, iż nie dostrzega uchybień w przeprowadzonych postępowaniach organów I i II instancji, które miałyby lub mogłyby mieć wpływ na wydane rozstrzygnięcia i jednocześnie stwierdza, że skarga A. V. nie zawiera żadnego zarzutu skutkującego uwzględnieniem skargi. Sąd nie dostrzegł także z urzędu uchybień, które powodowałyby konieczność uchylenia zaskarżonej lub poprzedzającej ją decyzji. Stan faktyczny sprawy został wyjaśniony przez organy administracji w stopniu wystarczającym do podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie, które Sąd w całości akceptuje. Reasumując dotychczasowe rozważania, wskazać należy, że organy administracji publicznej, prowadząc postępowanie na zasadach określonych w art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a., art. 80 K.p.a. oraz art. 107 § 3 K.p.a. prawidłowo orzekły, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie A. V. pomocy finansowej. Na podstawie powołanych wyżej przepisów art. 2 ust. 1 i 2, art. 3 ust. 1, art. 4, art. 11 ust. 2 i art. 108 ust. 1 ustawy o prawo pomocy oraz art. 151 P.p.s.a., skargę należało oddalić, jak Sąd orzekł w wyroku.