IV SA/Po 1667/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Sędzia WSA Tomasz Grossmann (spr.) Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 06 maja 2021 r. sprawy ze skargi M. N. na decyzję Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie nakazu doprowadzenia ściany szczytowej budynku do stanu zgodnego z prawem 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Wojewody W. na rzecz skarżącej M. N. kwotę [...]zł (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Prawomocnym wyrokiem z 15 stycznia 2020 r., sygn. akt IV SA/Po 557/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po rozpoznaniu skargi M. N., uchylił decyzję Inspektor Nadzoru Budowlanego z [...] kwietnia 2019 r. ([...]) w przedmiocie nakazu doprowadzenia lokalu do stanu zgodnego z prawem. Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. W dniu [...] marca 2018 r. P. I. N. B. w M. (dalej jako "PINB" lub "organ I instancji") przeprowadził kontrolę budynku zlokalizowanego w S. przy ul. [...] W jej trakcie ustalił, że w lokalu nr [...] na [...] piętrze, w ścianie wschodniej granicznej stycznej z działką nr [...] istnieje otwór okienny, usytuowany na poziomie [...] m (parapet) od podłogi. W toku postępowania do PINB wpłynęło pismo Burmistrza G. S. (zwanego dalej "Burmistrzem"), który poinformował, iż nie posiada żadnej dokumentacji dotyczącej zgód i pozwoleń na wykonanie otworu okiennego we wschodniej ścianie szczytowej i nie ma wiedzy, kiedy powstał przedmiotowy otwór okienny; niemniej jednak uwidoczniony jest on na projekcie wyodrębnienia lokalu z [...] czerwca 2004 r. Dnia [...] maja 2018 r. PINB wydał decyzję ([...]) nakazującą właścicielom doprowadzenie obiektu (ściany konstrukcyjnej nośnej granicznej) w ich lokalu mieszkalnym nr [...] do stanu poprzedniego, zgodnie z obowiązującymi zasadami i przepisami dotyczącymi sytuowania otworów okiennych i drzwiowych. Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej jako "WWINB" lub "organ II instancji") – decyzją z [...] lipca 2018 r. ([...]) – uchylił zaskarżoną decyzję PINB w całości i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Ponownie rozpatrzywszy sprawę PINB – decyzją z [...] lutego 2019 r. ([...]) – nakazał M. N. i M. N., jako właścicielom lokalu mieszkalnego nr [...], doprowadzenie ściany szczytowej budynku mieszkalnego wielorodzinnego, położonego przy ul. [...] w S., zlokalizowanego na dz. nr ewid.[...], obręb S., do stanu zgodnego z prawem przez trwałe zamurowanie otworu okiennego usytuowanego na granicy z dz. nr [...], w terminie 30 dni od daty uprawomocnienia się decyzji. Na skutek odwołań wniesionych przez M. N. oraz M. N., WWINB – przywołaną wyżej decyzją z [...] kwietnia 2019 r. – uchylił decyzję PINB z [...] lutego 2019 r. w części, w jakiej określono podstawę prawną wydanego rozstrzygnięcia, a w pozostałej części decyzję tę utrzymał w mocy. Skargę na ww. decyzję WWINB do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu złożyła M. N., która wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji PINB. Skarżąca zarzuciła, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem ustawy Prawo budowlane (dalej w skrócie "pr.bud."), a w szczególności jej art. 17, art. 48, art. 49, art. 49b, art. 50, art. 51, art. 52 i art. 66, a ponadto z naruszeniem przepisów postępowania, w szczególności art. 6, art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a. Uchylając decyzję WWINB z [...] kwietnia 2019 r. – przywołanym na wstępie wyrokiem z 15 stycznia 2020 r. o sygn. akt IV SA/Po 557/19 – Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej w skrócie "WSA") wyjaśnił w uzasadnieniu, że decyzja ta nie może się ostać, jako wydana co najmniej przedwcześnie, bo bez wnikliwego zweryfikowania oraz uzupełnienia w niezbędnym zakresie ustaleń poczynionych przez organ I instancji co do okoliczności mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Po pierwsze – zdaniem WSA – WWINB co najmniej przedwcześnie zaakceptował dość spekulatywne stanowisko PINB, że wykucie przedmiotowego otworu okiennego nastąpiło już po wybudowaniu budynku przy ul. [...] w S., bez uprzedniego, stanowczego wykluczenia ewentualności, że do wykonania spornego otworu okiennego doszło w czasie budowy ww. budynku i zgodnie z jego zatwierdzonym projektem; co też słusznie wytknięto w skardze. Dla wykluczenia takiej ewentualności niezbędne było zaś ustalenie, kiedy ów budynek powstał, oraz podjęcie przez organy próby pozyskania pierwotnej dokumentacji tego budynku. Gdyby zaś to ostatnie okazało się niemożliwe, to powinnością organów było przeanalizowanie przepisów budowlanych obowiązujących na obszarze inwestycji w czasie budowy przedmiotowego budynku, pod tym kątem, czy dopuszczały one umieszczanie otworów okiennych, o parametrach i charakterystyce spornego otworu, w granicznej ścianie szczytowej budynku. Nie można przy tym wykluczyć konieczności sięgnięcia do przepisów zaborcy pruskiego w celu wyjaśnienia ww. kwestii. W ocenie WSA z tych powinności organy obu instancji nie wywiązały się w sposób należyty. Po drugie, WWINB nie zweryfikował w sposób należyty prawidłowości określenia przez organ I instancji adresatów inkryminowanego nakazu zamurowania otworu okiennego. I to w sytuacji, gdy uzasadnienie decyzji PINB nie zawierało żadnych rozważań w tym zakresie. Zdaniem WSA najwyraźniej uszła uwagi organów obu instancji okoliczność, która wyłaniała się już z lektury akt administracyjnych sprawy, że w budynku obejmującym ww. lokal działa wspólnota mieszkaniowa (reprezentowana przez zarządcę). Okoliczność ta ma istotne znaczenie w sprawie już z tego względu, że zgodnie z podzielanym przez WSA, utrwalonym orzecznictwem sądowym, na gruncie art. 52 pr.bud. nakaz wykonania robót budowlanych dotyczących części wspólnej budynku obejmującego wyodrębnione lokale – a taki charakter ma nakaz zamurowania otworu okiennego w ścianie szczytowej budynku – winien być skierowany co do zasady do wspólnoty mieszkaniowej, a nie do indywidualnych właścicieli lokalu. Wszelkie zaś odstępstwa od tej zasady winny być przez organ wnikliwie rozważone i uzasadnione, jak tego wymaga art. 107 § 3 k.p.a., z uwzględnieniem wszystkich istotnych okoliczności danej sprawy. Tymczasem – jak wytknął WSA – pomimo braku jakichkolwiek rozważań w tym zakresie w uzasadnieniu decyzji PINB, organ II instancji, nie uzupełniwszy wskazanego braku, decyzję tę utrzymał w mocy, przez co również naruszył art. 107 § 3 k.p.a. (w zw. z art. 140 k.p.a.) w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż na istniejącym etapie wyjaśnienia sprawy nie sposób w szczególności wykluczyć, że adresatem inkryminowanego nakazu – o ile, jak zastrzegł WSA, zasadność jego wydania zostanie podtrzymana przez organ po ponownym rozpatrzeniu sprawy – powinni być nie współwłaściciele lokalu nr [...] (tudzież jego wyłączna właścicielka, jeżeli rzeczywiście doszło do sygnalizowanych przez stronę skarżącą zmian własnościowych przedmiotowego lokalu, polegających na wyzbyciu się przez M. N. udziału we współwłasności tego lokalu, co organ winien wyjaśnić), lecz wspólnota mieszkaniowa budynku, w którym ów lokal się znajduje. Niezależnie od powyższego, WWINB (a na wcześniejszym etapie postępowania: PINB) winien był zapewnić ww. wspólnocie mieszkaniowej (reprezentowanej przez zarząd albo zarządcę, o ile został ustanowiony) – a już nie właścicielom pozostałych wyodrębnionych lokali (chyba że wyjątkowo wykazaliby się oni własnym interesem prawnym w sprawie) – udział w toczącym się postępowaniu w charakterze strony. Po trzecie, organy obu instancji – uchybiwszy w istotnym stopniu wymogom z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., w kontekście przepisów ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. 2018 r. poz. 2067, z późn zm.) – w ogóle nie rozważyły, czy przed wydaniem inkryminowanego nakazu zamurowania otworu okiennego nie należało uzyskać stanowiska właściwego konserwatora zabytków w tym przedmiocie, skoro już z dokumentacji zgromadzonej dotychczas w aktach sprawy wynikało, że przedmiotowy budynek jest usytuowany na terenie zabytkowego układu urbanistycznego miasta wpisanego do rejestru zabytków na podstawie decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z 14 stycznia 1993 r, pod numerem rejestru [...] (samej decyzji o wpisie brak w aktach sprawy). Tymczasem – jak podkreślił WSA, z powołaniem się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 kwietnia 2018 r., sygn. akt II OSK [...] – jest zasadą, że przed wydaniem decyzji co do nałożenia obowiązków na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 pr.bud. w odniesieniu do budynku mającego charakter zabytkowy należy uzyskać opinię (a precyzyjniej: stanowisko wyrażone we właściwej formie) konserwatora zabytków w tym zakresie, i to także w sytuacji, gdy ów zabytkowy charakter budynku wynika z takiego tzw. wpisu obszarowego, a same roboty mają dotyczyć wykucia, zmiany wymiarów lub położenia (układu), bądź zamurowania otworu okiennego. Mając wszystko to na uwadze, WSA w referowanym wyroku o sygn. akt IV SA/Po 557/19 wskazał, że WWINB – ponownie rozpoznając sprawę – winien uwzględnić przedstawione wskazania i oceny prawne Sądu, a w szczególności, zweryfikowawszy uprzednio krąg stron postępowania, w trybie art. 136 § 1 k.p.a. wyjaśnić, kiedy powstał budynek, w którym znajduje się sporny otwór okienny, oraz poczynić starania o pozyskanie pierwotnej dokumentacji budowlanej tego budynku celem ustalenia (ew. wykluczenia), czy do wykonania ww. otworu nie doszło już w czasie wznoszenia tego budynku, w sposób zgodny z jego dokumentacją. Gdyby zaś pozyskanie tej dokumentacji okazało się niemożliwe, to WWINB winien przeanalizować odnośne przepisy prawa budowlanego, które obowiązywały na obszarze inwestycji w czasie budowy przedmiotowego budynku, pod kątem ustalenia, czy dopuszczały one umieszczanie tego rodzaju otworów okiennych, jak sporny otwór, w ścianie szczytowej budynku posadowionego na działce o takim przeznaczeniu, jakie ówcześnie miała działka nr ewid.[...], w granicy z działką o takim przeznaczeniu, jakie ówcześnie miała działka nr ewid.[...] Dopiero ewentualne ustalenie, że pierwotna dokumentacja budynku nie przewidywała wykonania spornego okna, względnie stwierdzenie – w razie niemożności pozyskania ww. dokumentacji – że odnośne, ówcześnie obowiązujące przepisy wykluczały dopuszczalność wykonania takiego okna w rozpatrywanej lokalizacji, pozwoli na zaakceptowanie dotychczasowego stanowiska organu I instancji (wykazującego cechy rozumowania opartego na domniemaniach faktycznych, których stosowanie w postępowaniu administracyjnym, jak zaznaczył WSA, nie jest generalnie wykluczone) co do "wtórnego" charakteru powstania, w orientacyjnie wskazanym czasie, spornego otworu okiennego oraz braku legalności wykonania tegoż. Jeśli zaś WWINB na powyższej drodze dojdzie do przekonania o zasadności podtrzymania nakazu zamurowania spornego okna, wówczas dodatkowo wnikliwie rozważy: - kto w świetle unormowania art. 52 pr.bud. winien być adresatem owego nakazu, a w szczególności – czy nie powinna nim być wspólnota mieszkaniowa ukonstytuowana w przedmiotowym budynku. W tym kontekście nie bez znaczenia może okazać się okoliczność, niesporna w kontrolowanej sprawie, że obecni właściciele (ew. właścicielka – do wyjaśnienia przez organ) lokalu nr [...] nie byli inwestorami inkryminowanych robót, tj. nie wykonali spornego otworu okiennego (faktyczny inwestor pozostał w tej sprawie nieustalony); - konieczność uzyskania uprzedniego stanowiska właściwego konserwatora zabytków w przedmiocie orzekanego nakazu. Jednocześnie WSA zaznaczył, że nałożenie na organ nadzoru budowlanego powinności poczynienia wskazanych wyżej ustaleń, nie zwalnia stron postępowania administracyjnego, w tym zwłaszcza skarżącej, od aktywnego udziału w dalszym wyjaśnianiu istotnych okoliczności sprawy. Ponownie prowadząc postępowanie wyjaśniające po ww. wyroku WSA, organ II instancji w dniu [...] czerwca 2020 r. zlecił PINB niezwłoczne przeprowadzenie dodatkowego postępowania wyjaśniającego w celu uzyskania dowodów i materiałów w sprawie, poprzez: 1. ustalenie roku budowy budynku mieszkalnego wielorodzinnego, położonego przy ul. [...] w S., zlokalizowanego na dz. nr [...], obręb S., 2. uzyskanie projektu pierwotnego przedmiotowego obiektu (w szczególności poddasza) lub uzyskanie dokumentu potwierdzającego (lub niepotwierdzającego) powstanie przedmiotowego okna w ścianie szczytowej budynku, 3. uzyskanie informacji, jakie dokładnie przepisy obowiązywały w dacie budowy budynku i czy przewidywały możliwość realizacji okna na granicy z działką sąsiednią, 4. czy konserwator zabytków wydawał zezwolenie lub opinię w sprawie przedmiotowego okna, jeśli tak, to jaką, 5. kto jest obecnie właścicielem lokalu nr [...], 6. kto jest współwłaścicielem budynku (proszę podać dane tych osób, jak i adres do korespondencji), w którym znajduje się ww. lokal i czy współwłaściciele ustalili zarząd (adres do korespondencji), 7. kto jest obecnie właścicielem działki sąsiedniej, dz. nr [...]. W dniu [...] czerwca 2020 r. wpłynęły do organu II instancji uzupełnione przez PINB akta sprawy. Decyzją z [...] sierpnia 2020 r. ([...]) WWINB, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., uchylił decyzję PINB z [...] lutego 2019 r. ([...]) w całości i – orzekając co do istoty sprawy – na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 w zw. z ust. 7 ustawy z dnia 07 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2019 r. poz. 1186 ze zm.) nakazał właścicielce lokalu mieszkalnego nr [...] M. N. doprowadzenie ściany szczytowej budynku mieszkalnego wielorodzinnego, położonego przy ul. [...] w S., zlokalizowanego na dz. nr [...], obręb S., do stanu zgodnego z prawem, poprzez trwałe zamurowanie otworu okiennego znajdującego się w lokalu nr [...] w ścianie usytuowanej w granicy z dz. nr [...], w terminie do [...] listopada 2020 r. W uzasadnieniu decyzji, WWINB wyjaśnił w pierwszej kolejności, że co prawda obecnie M. N. nie jest współwłaścicielem przedmiotowego lokalu nr [...], niemniej jednak z uwagi na fakt, iż był on jednym ze zobowiązanych do wykonania określonych robót (wskazanych w zaskarżonej decyzji PINB), pozostaje on stroną niniejszego postępowania. Następnie WWINB wskazał, że organowi I instancji we wcześniejszym postępowaniu, jak i obecnym, nie udało się pozyskać projektu pierwotnego budynku ani dokumentacji potwierdzającej legalne powstanie przedmiotowego okna. PINB w tej sprawie zwracał się z zapytaniem do W. U. O. Z. w P., zarządcy budynku czy organów architektoniczno-budowlanych. W prowadzonym ponownie postępowaniu wyjaśniającym PINB natomiast ustalił, że budynek mieszkalny wielorodzinny, położony przy ul. [...] w S., powstał w [...] r. (dz. nr [...]); na działce sąsiedniej (dz. nr [...]) budynek mieszkalny powstał w [...] r. Zatem, zdaniem WWINB, oświadczenie M. N., że przedmiotowe okno powstało w okresie od [...] do [...] w trakcie budowy obiektu, jest niezrozumiałe – budynek nie istniał przed [...] r. Ponadto budynek mieszkalny na działce sąsiedniej powstał dopiero w [...] r., co oznacza, że gdyby przedmiotowe okno rzeczywiście powstało w trakcie realizacji budynku, jego wykonanie zapewniałoby bardziej komfortowe korzystanie z niego, czyli parapet umieszczono by na odpowiedniej wysokości, a nie na poziomie [...] m (parapet) od podłogi w miejscu umożliwiającym ominięcie konstrukcji dachu w budynku sąsiednim, a jak sugeruje to skarżący dostosowane do budynku jeszcze nie istniejącego. W ocenie WWINB przedmiotowe okno nie zostało wykonane w trakcie budowy budynku mieszkalnego na dz. nr [...], ale dopiero po powstaniu budynku na dz. nr [...], tj. po roku [...]. Niezależnie od tego WWINB, analizując "zgodnie z sugestią Sądu" stan prawny w dacie powstania samego budynku, stwierdził, z powołaniem się na piśmiennictwo, że ówcześnie obowiązywało na tym terenie pruskie prawodawstwo urbanistyczne, zgodnie z którym, w trosce o bezpieczeństwo przeciwpożarowe, właściwy inspektor budowlany nie wydawałby zgody na wykonanie okien w ścianie w granicy z działką sąsiednią. Żadne przepisy z tego okresu nie dopuszczały takiego odstępstwa. W związku z poczynionymi ustaleniami organ II instancji stwierdził, iż niespornym i podstawowym faktem w przedmiotowej sprawie jest wykonanie w ścianie granicznej budynku położonego na dz. nr [...] przy ul. [...] w S. otworu okiennego w pomieszczeniu nr [...] (według inwentaryzacji lokalu nr [...]). Otwór ten został wykonany przed rokiem [...] r. Z oświadczenia lokatora pomieszczenie, w którym znajduje się okno, było kiedyś kuchnią. Brak jest jakichkolwiek dokumentów potwierdzających legalność tego otworu. WWINB uznał, że ocena organu I instancji, iż otwór powstał po [...] r., kiedy budynek był dostosowywany dla wykonania większej ilości odrębnych lokali, w celu zabezpieczenia powojennych potrzeb lokatorskich, jest poprawna. Potwierdza to Ł. K. (najstarszy najemca, do którego dotarł PINB), który oświadczył, iż w pomieszczeniu tym była kuchnia. Późniejsi lokatorzy musieli przekształcać te pomieszczenia do swoich potrzeb, o czym świadczy opis inwentaryzacji, z którego wynika, iż na tym piętrze obecnie w lokalu nie ma kuchni, a w pomieszczeniu dawnej kuchni jest pokój. Zatem należy przyjąć, że okno zostało wykonane w latach od [...] r. do [...] r., ale nie później niż przed [...] r., bez zgody odpowiedniego organu i niezgodnie z obowiązującymi wtedy przepisami. Dalej WWINB wyjaśnił, że skoro przedmiotowy budynek jest budynkiem wielorodzinnym, to wykonanie okien w ścianie zewnętrznej wymagało pozwolenia na budowę, gdyż stanowi ono przebudowę. W niniejszej sprawie inwestor nie uzyskał decyzji pozwolenia na wykonanie robót budowlanych polegających na przebudowie przegrody zewnętrznej (wstawieniu w ścianę szczytową okna). W sprawach dotyczących robót budowlanych wykonywanych bez wymaganego uzyskania pozwolenia na budowę albo zgłoszenia (sytuacja z art. 50 ust. 1 pkt 1 pr.bud.) w postępowaniu legalizacyjnym znajduje zastosowanie art. 51 ust. 1 pkt 1 lub 2 oraz ust. 3 pr.bud. Konieczne zatem jest ustalenie, czy samowolnie wykonane roboty mogą być doprowadzone do stanu zgodnego z prawem. W tym kontekście WWINB – przywoławszy treść § 12 ust. 1 pkt 1 i § 232 ust. 6 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1422 ze zm.) – stwierdził, że przepisy obecnie obowiązujące nie przewidują możliwości sytuowania w ścianie oddzielenia przeciwpożarowego otworów okiennych, a jedynie otwory wypełnione materiałem przepuszczających światło, i to tylko po spełnieniu określonych warunków. Zatem pozostawienie w ścianie granicznej otworów okiennych (z zamontowaną konstrukcją okna otwieralnego) jest niemożliwe z ww. przyczyn, jak również z uwagi na naruszenie interesów osób trzecich (tj. właściciela działki sąsiedniej, który z uwagi na usytuowanie otworów okiennych nie może w pełni korzystać z nieruchomości). Zatem, w ocenie WWINB, w tym zakresie organ I instancji wydał decyzję prawidłowo nakazując doprowadzenie ściany szczytowej budynku mieszkalnego wielorodzinnego, położonego przy ul. [...] w S., zlokalizowanego na dz. nr [...], obręb S. do stanu zgodnego z prawem, poprzez trwałe zamurowanie otworu okiennego usytuowanego na granicy z dz. nr [...]. Ponadto WWINB wyjaśnił, iż nakaz trwałego zamurowania otworu okiennego bez wskazania konkretnego materiału jest w pełni uzasadniony. Zamurowanie to może zostać wykonane za pomocą cegły, jak i pustaków szklanych, ale materiały te mają mieć odpowiednią klasę odporności ogniowej. Jednak wskazania przez organy nadzoru budowlanego np. na luksfery jest nieuzasadnione z przyczyn ekonomicznych (luksfer jest alternatywą droższą) ale także z uwagi na fakt, iż właścicielka działki sąsiedniej pragnie rozbudować (podwyższyć) budynek na swojej nieruchomości, co może spowodować zasłonięcie otworu okiennego, a zatem likwidację doświetlenia zapewnionego przez cegłę szklaną. Na marginesie organ II instancji podał przyczyny, z jakich w niniejszej sprawie nie mogą mieć zastosowania przepisy rozporządzenia Ministra Budownictwa z dnia 17 stycznia 1950 r. w sprawie tymczasowych ulgowych przepisów budowlanych (Dz. U. Nr 53 poz. 486, 487). Z kolei ustosunkowując się do argumentów skarżących, organ II instancji wyjaśnił, "iż przyjęcie, że roboty budowlane polegające na przebudowie lokalu i wykonaniu otworu w ścianie szczytowej budynku, wykonano przed zakupem lokalu przez obecnego właściciela to, nabywając lokal nowy właściciel wchodzi w prawa i obowiązki poprzednika, zatem to on odpowiada za nieprawidłowości zaistniałe w lokalu". W niniejszej sprawie niewątpliwie doszło do przebudowy lokalu nr [...], w przedmiotowym budynku, a wykonana przebudowa narusza przepisy. Organy nadzoru budowlanego nie są odpowiedzialne za sprzedaż i kupno lokalu z ukrytą wadą. Na zakończenie WWINB wyjaśnił, że z uwagi na to, iż obecnie właścicielką przedmiotowego lokalu jest M. N., organ skorzystał z kompetencji reformacyjnych i orzekł na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., doprecyzowując, kto jest zobowiązanym do wykonania określonych obowiązków. Ponadto z uwagi na to, iż sprawa dotyczy okna w ścianie szczytowej budynku, stronami postępowania winni być współwłaściciele budynku, jak i właścicielka działki sąsiedniej. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na opisaną decyzję WWINB z [...] sierpnia 2020 r. złożyła M. N., wnosząc o uchylenie tej decyzji oraz zwrot kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi jej autorka podniosła, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów ustawy Prawo budowlane, w szczególności art. 17, art. 48, art. 49, art. 49b, art. 50, art. 51, art. 52 i art. 66, oraz przepisów postępowania, w szczególności art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 136 § 1 w zw. z art. 140 k.p.a., a także z pominięciem lub niewłaściwym zastosowaniem wskazań zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 15 stycznia 2020 r., sygn. akt: IV SA/Po 557/19. Skarżąca w szczególności wytknęła, że organ wydający zaskarżoną decyzję ponownie przyjął, iż sporny otwór doświetlający jest otworem wtórnym, bez uprzedniego, stanowczego wykluczenia ewentualności, że do wykonania spornego otworu doświetlającego doszło w czasie budowy budynku i zgodnie z jego zatwierdzonym projektem. Organ ten uwzględnił jako dowód w sprawie informację od PINB, którą ten uzyskał od zarządcy budynku, iż budowa budynku została zakończona w [...] r., co ma wynikać z dziennika obiektu. Zarówno PINB, jak i WWINB poprzestali w tej kwestii na informacji od zarządcy, nie weryfikując jej, w szczególności poprzez żądanie przedstawienia dziennika obiektu lub jego odpisu. To zaniechanie organów doprowadziło również do nieustalenia, czy projekt budowlany obejmował sporny otwór doświetlający, i czy w związku z tym powstał on w czasie budowy. Poza tym WWINB, wbrew wskazaniom WSA, nie przywołał konkretnych przepisów prawa pruskiego, które w sposób nie budzący wątpliwości zakazywały sytuowania otworów okiennych (doświetlających) w ścianie szczytowej budynku, szczególnie w sytuacji, gdy sąsiednia nieruchomość nie jest zabudowana lub nie ma przeznaczenia budowlanego. Podobnie jak w przypadku ustalenia czasu powstania spornego otworu doświetlającego, WWINB nie powołuje się na dowody (przepisy), a jedynie snuje rozważania na temat wybranych możliwości zdarzeń, do których ma przekonanie. Takie spekulacje jednak nie mogą, zdaniem skarżącej, zastąpić prawidłowego postępowania dowodowego, które jest kluczowe dla podjęcia właściwej decyzji. Organ wydający zaskarżoną decyzję, odwracając jakoby uwagę od swoich zaniedbań, wskazuje na konieczność aktywnego udziału w sprawie przez stronę postępowania. Jednakże to wskazanie WWINB, w zestawieniu z przedstawionymi przez skarżącą dowodami, w szczególności zdjęciami innego porównywalnego budynku z widocznymi oknami (otworami doświetlającymi) w ścianach szczytowych, nie idzie w parze z działaniami WWINB, polegającymi na wyjaśnieniu, kiedy powstał przedstawiony na zdjęciach budynek, gdzie się znajduje oraz kiedy powstały znajdujące się w ścianach szczytowych okna (otwory doświetlające), w szczególności, czy powstały wraz z budową budynku, zgodnie z projektem. Brak takich działań nasuwa przypuszczenie, że organ obawia się, iż wyniki tych działań mogą być sprzeczne z przyjętymi przez organ założeniami. Ponadto skarżąca podniosła, że również niezgodnie ze wskazaniami WSA, WWINB nie rozważył, kto winien być adresatem obowiązku zamurowania okna – w szczególności, czy nie powinna nim być wspólnota mieszkaniowa ukonstytuowana w przedmiotowym budynku – ani nie wykonał obowiązku uzyskania uprzedniego stanowiska właściwego konserwatora zabytków w przedmiocie orzekanego zakazu. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z [...] kwietnia 2021 r. skarżąca podtrzymała w pełni swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz wniosła o przeprowadzenie dowodu z akt sprawy, w szczególności pisma skarżącej z [...] lipca 2020 r. skierowanego do WWINB oraz zdjęć złożonych do akt sprawy o sygn. IV SA/Po 557/19 na rozprawie przed WSA. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842, z późn. zm.). Przystępując do rozpoznania sprawy w tym trybie, Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.; w skrócie "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze, w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim określonym w skardze przedmiotem zaskarżenia oraz rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji Inspektor Nadzoru Budowlanego z [...] sierpnia 2020 r. ([...]) stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2020 r. poz. 1333; w skrócie "pr.bud."), w brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawy z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 471, z późn. zm.), co nastąpiło 19 września 2020 r. Oceniając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji trzeba w pierwsze kolejności uwzględnić fakt, że została ona wydana w następstwie zapadłego uprzednio w tej sprawie, prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 15 stycznia 2020 r. o sygn. akt IV SA/Po 557/19 (zwanego też dalej "Wyrokiem WSA"), zawierającego w swym uzasadnieniu określone oceny prawne oraz wskazania co do dalszego postępowania. Jest to o tyle istotne, że w myśl art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przy tym przez "ocenę prawną" rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w rozpoznanej sprawie. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał dany akt, zostało uznane za błędne, bądź za prawidłowe. Natomiast "wskazania co do dalszego postępowania" dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (zob. A. Kabat [w:] B. Dauter i in., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX/el. 2019, uw. 3 i 5 do art. 153). W świetle cytowanego art. 153 p.p.s.a. zarówno organ administracji publicznej ponownie rozpoznający sprawę, jak i wojewódzki sąd administracyjny, są co do zasady związani oceną prawną i wskazaniami wyrażonymi we wcześniejszym, prawomocnym wyroku. Utrata mocy wiążącej takich ocen i wytycznych następuje jedynie wyjątkowo: przede wszystkim w razie wzmiankowanej w art. 153 p.p.s.a. zmiany stanu prawnego powodującej, że pogląd sądu stanie się nieaktualny, a ponadto w razie zmiany, po wydaniu orzeczenia sądowego, istotnych okoliczności faktycznych, bądź też na skutek wzruszenia orzeczenia zawierającego ocenę prawną w przewidzianym do tego trybie (por. A. Kabat [w:] B. Dauter i in., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX/el. 2019, uw. 9 do art. 153). W ocenie Sądu taka sytuacja wystąpiła częściowo w niniejszej sprawie, gdyż na skutek nowych ustaleń faktycznych doszło do dezaktualizacji jednej z alternatywnych wytycznych zamieszczonych w Wyroku WSA, w myśl której: "WWINB winien przeanalizować odnośne przepisy prawa budowlanego, które obowiązywały na obszarze inwestycji w czasie budowy przedmiotowego budynku, pod kątem ustalenia, czy dopuszczały one umieszczanie tego rodzaju otworów okiennych, jak sporny otwór, w ścianie szczytowej budynku posadowionego na działce o takim przeznaczeniu, jakie ówcześnie miała działka nr ewid.[...], w granicy z działką o takim przeznaczeniu, jakie ówcześnie miała działka nr ewid.[...]". Wskazanie to zostało sformułowane na wypadek, gdyby – jak to wyraźnie przewidziano i dopuszczono w Wyroku WSA – niemożliwe okazało się pozyskanie przez organ pierwotnej dokumentacji budowlanej przedmiotowego budynku umożliwiającej ustalenie (ewentualnie wykluczenie), że do wykonania spornego otworu okiennego doszło w czasie wznoszenia tego budynku, w sposób zgodny z ww. dokumentacją. Dokumentacji tej rzeczywiście nie udało się organowi pozyskać przy ponownym rozpoznaniu sprawy, pomimo podjętych starań, opisanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Co tu szczególnie istotne, owo wskazanie dotyczące ewentualnej potrzeby przeanalizowania odnośnych przepisów prawnobudowlanych z daty powstania budynku było formułowane w sytuacji, gdy nieznaną pozostawała data wybudowania przedmiotowego budynku na działce nr [...], a także kolejność chronologiczna, w jakiej powstał ten budynek oraz budynek na działce sąsiedniej nr [...], w granicy z którą usytuowana jest ściana z inkryminowanym otworem okiennym. Tymczasem w toku ponownego rozpoznania sprawy po Wyroku WSA obie okoliczności zostały wyjaśnione przez WWINB, który w sposób uprawniony, na podstawie art. 136 § 1 k.p.a., zlecił przeprowadzenie w wyznaczonym zakresie dodatkowego postępowania wyjaśniającego organowi I instancji (pismo WWINB z [...] czerwca 2020 r.; k. 30 akt adm. II inst.). Przede wszystkim ustalono w sposób wiarygodny, że przedmiotowy budynek powstał w [...] r. Wbrew zarzutom skargi, w tej mierze organy nie oparły się wyłącznie na informacjach pozyskanych od zarządcy budynku, lecz także na danych ewidencyjnych utrwalonych w aktach sprawy ("Informacja o działce" nr [...] i posadowionych na niej budynkach; k. 102 akt adm. I inst.). Poza tym ustalenie to pozostaje, co do istoty, zbieżne z twierdzeniami M. N., który w odwołaniu od decyzji PINB z [...] maja 2018 r. podniósł, że: "Budynek powstał na początku lat XX (okres między [...])" (k. 28 akt adm. I inst.). Poza tym organy ustaliły datę powstania budynku na działce nr [...] – rok budowy: [...] ("Informacja o działce" nr [...] i posadowionych na niej budynkach; k. 103 akt adm. I inst.) – i również to ustalenie nie zostało skutecznie podważone przez żadną ze stron postępowania administracyjnego. Powyższe, nowo poczynione ustalenia co do kolejności (chronologii) powstania obu sąsiadujących ze sobą budynków, w powiązaniu z akcentowanym już wcześniej, specyficznym usytuowaniem spornego otworu okiennego w lokalu nr [...] – od zewnątrz: tuż nad połacią dachową budynku usytuowanego na działce nr [...] (k. 67 akt adm. I inst.); od wewnątrz: parapet na poziomie [...] m od podłogi (k. 16 akt adm. I inst.) – uprawniają do wniosku, że okno to nie powstało w trakcie budowy przedmiotowego budynku na działce nr [...], lecz dopiero później ("wtórnie"), i to już po wybudowaniu w roku [...] budynku na sąsiedniej działce nr [...]. W tym kontekście należało uznać, że przywołane wyżej wskazania z Wyroku WSA, poruczające (ewentualną) analizę odnośnych przepisów budowlanych z daty powstania przedmiotowego budynku w zakresie (nie)dopuszczalności wykonania tego rodzaju otworu okiennego w ścianie szczytowej, uległy dezaktualizacji i że względy ekonomiki procesowej (art. 12 §1 k.p.a.) przemawiały przeciwko celowości dalszego analizowania tej kwestii, w sposób bardziej pogłębiony, niż uczyniły to dotąd organy. W tej mierze odmienne stanowiska pełnomocników stron postępowania administracyjnego: J. W. H. (pismo procesowe z [...] lipca 2020 r.; k. 50 akt adm. II inst.) oraz M. N. (pismo procesowe z [...] lipca 2020 r.; k. 63 akt adm. II inst.), nie zasługiwały, zdaniem Sądu, na uwzględnienie. Ponadto, w ocenie Sądu, na akceptację nie zasługiwały także wywody pełnomocnika skarżącej, który w ww. piśmie procesowym sugerował odwrotną kolejność powstania otworu okiennego (wcześniej) oraz budynku na działce sąsiedniej (później), twierdząc, że: "W. budynku na działce nr [...], świadczy o tym, że została dostosowana do możliwości i ograniczeń, jakie dawał sąsiedni budynek na dz. nr [...], w którym w ścianie granicznej znajdowało się okno (okna)". Twierdzenie to, nie dość, że gołosłowne, to jeszcze w żadne sposób nie wyjaśnia owego specyficznego usytuowania okna w pomieszczeniu, względem poziomu podłogi. W tym kontekście przekonująco brzmią natomiast wyjaśnienia WWINB, że gdyby przedmiotowe okno rzeczywiście powstało w trakcie realizacji budynku w [...] r. – ewentualnie, dodajmy, później, ale przed wybudowaniem budynku na sąsiedniej działce, w [...] r. – to z pewnością zostałoby ono wykonane w sposób zapewniający bardziej komfortowe korzystanie z niego, czyli parapet umieszczono by na odpowiedniej wysokości, a nie na poziomie [...] m od podłogi, w miejscu umożliwiającym ominięcie konstrukcji dachu w budynku sąsiednim. W tym kontekście nie może zostać uznany za istotny w sprawie, wniosek dowodowy zgłoszony przez pełnomocnika skarżącej w ww. piśmie procesowym, mający za przedmiot wydruk zdjęcia budynku wzniesionego, jak twierdzi strona skarżąca, na początku ubiegłego wieku, z widocznym pojedynczym oknem w każdej z jego ścian szczytowych. Tym bardziej, że – jak trafnie zauważył WWINB w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji – brak danych ("brak dowodu"), kiedy powstały te otwory i czy wykonano je legalnie. Mając wszystko to na uwadze, Sąd uznał za uprawnione twierdzenia i argumentację WWINB zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji co do "wtórnego" charakteru powstania, w orientacyjnie tam wskazanym czasie, spornego otworu okiennego oraz co do braku legalności wykonania tegoż – uzasadniające sięgnięcie po mechanizm naprawczy z art. 51 ust. 1 pkt 2 w zw. z ust. 7 pr.bud. Należy przy tym podkreślić, że wbrew zarzutom skargi wnioskowania organu co do "wtórnego" charakteru, przyczyn oraz orientacyjnego czasu wykonania spornego okna ("w latach od [...] r. do [...] r., ale nie później niż przed [...] r.") na obecnym etapie wyjaśnienia sprawy nie opierają się już w części na "spekulacjach", lecz na domniemaniach faktycznych, wyraźnie uznanych w Wyroku WSA za dopuszczalny środek dowodzenia. W świetle powyższych uwag Sąd uznał, że WWINB wykonał te spośród wytycznych zawartych w Wyroku WSA, które warunkowały uznanie za w pełni uprawnione stanowisko WWINB o zasadności podtrzymania w niniejszej sprawie nakazu zamurowania spornego okna. Mimo to zaskarżona decyzja nie mogła się ostać w obrocie prawnym, gdyż, w ocenie Sądu, WWINB nie wykonał dalszych wskazań zamieszczonych w Wyroku WSA. I tak, wbrew tym wskazaniom, WWINB nie wyjaśnił (nie potwierdził), czy w przedmiotowym budynku zlokalizowanym na działce nr [...] działa wspólnota mieszkaniowa i czy wyłoniła ona zarząd lub ustanowiła zarządcę – w szczególności, czy jest nim, określona w piśmie PINB z [...] czerwca 2020 r. jako "zarządca budynku", A. R. z WPK Spółka z o.o. w S. (k. 31 akt adm. II inst.) – a jeśli tak, to ponadto nie zapewnił owej wspólnocie mieszkaniowej, właściwie reprezentowanej, udziału w postępowaniu administracyjnym w charakterze strony (nie jest równoznaczne ze spełnieniem tego wymogu, uznanie za strony postępowania wszystkich członków wspólnoty mieszkaniowej). W konsekwencji organ nie rozważył należycie, kto winien być adresatem orzeczonego nakazu – skarżąca, jako właścicielka lokalu nr [...], czy wspólnota mieszkaniowa przedmiotowego budynku (o ile takowa działa). Powinności przeprowadzenia takich rozważań bynajmniej nie wyczerpuje passus zamieszczony w końcowym fragmencie uzasadnienia zaskarżonej decyzji – w brzmieniu: Ustosunkowując się do argumentów skarżących należy wyjaśnić, iż przyjęcie, że roboty budowlane polegające na przebudowie lokalu i wykonaniu otworu w ścianie szczytowej budynku, wykonano przed zakupem lokalu przez obecnego właściciela to, nabywając lokal nowy właściciel wchodzi w prawa i obowiązki poprzednika, zatem to on odpowiada za nieprawidłowości zaistniałe w lokalu. W niniejszej sprawie niewątpliwie doszło do przebudowy lokalu nr [...], w przedmiotowym budynku, a wykonana przebudowa lokalu narusza przepisy. Organy nadzoru budowlanego nie są odpowiedzialne za sprzedaż i kupno lokalu z ukrytą wadą" – już z tego względu, że stanowi on dosłowne powtórzenie rozważań zamieszczonych wcześnie w decyzji WWINB z [...] kwietnia 2019 r., które w uchylającym ją Wyroku WSA zostały uznane za niewystarczające. Poza tym WWINB, pomimo wytycznych WSA, nadal nie rozważył konieczności uzyskania uprzedniego stanowiska właściwego konserwatora zabytków w przedmiocie orzekanego nakazu. Niewykluczone, że wskazania w tej materii zawarte w Wyroku WSA zostały przez WWINB opacznie zrozumiane, skoro w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ ten, w kwestiach konserwatorskich, poprzestał na stwierdzeniu, że: "W. K. Z. w P. w sprawie przedmiotowego okna udzielił jedynie pozwolenia na wymianę okna na nowe plastikowe (pozwolenie nr [...] z dnia [...].02.20061'.), nie wypowiadał się natomiast w strawie [oczywista omyłka – powinno być "sprawie" – uw. Sądu] jego legalności". W związku z tym należy podkreślić, że analizowane tu wskazanie z Wyroku WSA – bazujące na stanowisku wyrażonym w przywołanym tam wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 kwietnia 2018 r., sygn. akt II OSK 1404/16 – nie dotyczyło konieczności uzyskania przez organ nadzoru budowlanego stanowiska właściwego konserwatora zabytków w kwestii legalności ówczesnego wykonania inkryminowanego otworu okiennego, lecz w kwestii zasadności nakazania obecnie jego zamurowania w celu doprowadzenia do stanu zgodnego z prawem. Jak bowiem wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 14 stycznia 2016 r., sygn. akt II OSK 1157/14 (CBOSA): "Istota postępowania naprawczego, prowadzonego na podstawie art. 51 Prawa budowlanego, w sytuacji gdy inwestor wykonał roboty budowlane w obiekcie budowlanym wpisanym do rejestru zabytków bez wymaganego pozwolenia, polega na dokonaniu ocen obiektu budowlanego i wykonanych robót budowlanych w celu ustalenia, jakie działania trzeba wykonać w celu doprowadzenia do stanu zgodnego z prawem. Te oceny i ustalenia odnoszą się do robót budowlanych, które zostały już wykonane samowolnie, ale także do robót budowlanych, których wykonanie może być nakazane w postępowaniu naprawczym." W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję (pkt 1 sentencji wyroku), jako wydaną z istotnym naruszeniem art. 153 p.p.s.a. O kosztach postępowania (pkt 2 sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a., uwzględniając poniesiony przez skarżącą koszt wpisu w części nie objętej zwolnieniem przyznanym jej w ramach prawa pomocy ([...] zł). Ponownie rozpoznając sprawę, organ II instancji uwzględni uwagi, wskazania i oceny prawne Sądu wyrażone w niniejszym wyroku, a w szczególności zastosuje się do tych ocen i wskazań zamieszczonych w Wyroku WSA, którym dotychczas uchybił.