IV SA/Po 174/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski Sędziowie WSA Maciej Dybowski as. sąd. Izabela Kucznerowicz (spr.) Protokolant sekr.sąd. Justyna Frankowska po rozpoznaniu w Poznaniu na rozprawie w dniu 13 września 2006 r. sprawy ze skargi J. F. R. na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie opłaty za studia 1. oddala skargę, 2. zasądza od Skarbu Państwa – Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na rzecz Kancelarii Adwokackiej adw. [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) zł podwyższoną o stawkę VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu /-/I.Kucznerowicz /-/P.Miładowski /-/M.Dybowski Decyzją z dnia [...]r Rektor Uniwersytetu, na podstawie art. 161 ustawy z dnia 12.09.1990r o szkolnictwie wyższym ( Dz. U. nr 65, poz. 385 ze zm. ), art. 16 § 1 i 2 oraz art. 104 kpa, § 11 Rozporządzenia Rady 1 Ministrów z dnia 27.08.1991r w sprawie zasad gospodarki finansowej uczelni postanowił nie zwolnić studenta J.F. R. z obowiązku uiszczenia opłaty za I rok studiów eksternistycznych na kierunku prawo w roku akademickim 2004/2005. W uzasadnieniu wskazano, że uwzględniając negatywną opinię Wydziału Prawa i Administracji oraz Samorządu Studenckiego po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego argument w postaci trudnej sytuacji materialnej nie upoważnia do przyznania zwolnienia z opłaty. Podejmując decyzję o rozpoczęciu edukacji na studiach eksternistycznych Skarżący wiedział o konieczności wnoszenia opłat za każdy semestr nauki. Zgodnie z art. 161 ustawy o szkolnictwie wyższym do decyzji podjętych przez organ uczelni w indywidualnych sprawach nadzoru nad działalnością uczelnianych organizacji studenckich oraz samorządu studenckiego stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. J.R. wniósł odwołanie od tej decyzji, zarzucając jej naruszenie art. 7, 8, 10 § 1, 11 i 77 § 1 kpa. Nadto podniósł brak opinii samorządu studenckiego Decyzją z dnia [...]Rektor Uniwersytetu podtrzymał zaskarżoną decyzję przytaczając argumenty w niej zawarte. J. R. wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając jej rażące naruszenie prawa. Zdaniem Skarżącego organ nie dążył do właściwego i dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu studenta. Przy wydawaniu decyzji nie kierowano się zasadami zawartymi w kodeksie postępowania administracyjnego a wobec tego rażąco naruszono prawo w szczególności przepisy art. 7, 8 , 10 § 1, 11 i 77 § 1 kpa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe argumenty. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W ramach tej kontroli Sąd ocenia czy organ administracyjny prawidłowo ustalił stan faktyczny, w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy i czy prawidłowo zastosował właściwe normy prawne. Skarżący pismem z dnia [...] września 2004r wniósł o zwolnienie go z opłaty za studia wyższe. W piśmie tym wskazał, że nie posiada środków finansowych a utrzymuje się z zasiłku i ma umiarkowany stopień niepełnosprawności. W myśl art. 30 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz.U. nr 65, poz. 385 ze zm.) zasady gospodarki finansowej uczelni oraz zasady i tryb uzyskiwania przez uczelnię państwową wpływów, o których mowa w art. 23 ust. 2 pkt 2 wyżej cytowanej ustawy określa Rada Ministrów w drodze rozporządzenia. Na podstawie tej ustawowej delegacji wydano rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 sierpnia 1991 r. w sprawie zasad gospodarki finansowej uczelni (Dz.U. z dnia 26 września 1991 r. zwanego dalej rozporządzeniem). Rozporządzenie to określa zasady gospodarki finansowej uczelni i tryb uzyskiwania przez uczelnie państwowe wpływów z opłat za zajęcia dydaktyczne. Zgodnie z § 8 pkt 2 rozporządzenia opłaty za zajęcia dydaktyczne, o których mowa w art. 23 ust. 2 pkt 2 ustawy mogą być pobierane za studia zaoczne, wieczorowe i eksternistyczne. Materialno prawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowi przepis § 11 rozporządzenia, w myśl którego, w uzasadnionych przypadkach rektor, na wniosek studenta zaopiniowany przez uczelniany organ samorządu studenckiego, może zwolnić studenta z obowiązku uiszczania opłaty w całości lub w części. Rektor wydając decyzję w niniejszej sprawie nie dopatrzył się istnienia sytuacji uzasadniającej zwolnienie studenta od opłat. Wniosek Skarżącego został negatywnie zaopiniowany przez samorząd studencki, który nie znalazł merytorycznych przesłanek do zwolnienia z opłaty za studia. Opinia ta nie jest wprawdzie dla Rektora wiążąca, lecz również w Jego ocenie wniosek ten nie zasługuje na pozytywne rozstrzygnięcie. Organ nie negował trudnej sytuacji materialnej Skarżącego. Bezsporne jest bowiem, że na dzień wydania decyzji Skarżący został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności i ustalono, że niepełnosprawność ta ma charakter okresowy – do [...]r. Z tego też tytułu otrzymywał zasiłek stały w wysokości 418zł miesięcznie. Nadto korzystał także z pomocy w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu opału na okres jesienno-zimowy w kwocie 150zł. Trudna sytuacja materialna Skarżącego nie upoważnia organu do przyznania zwolnienia z opłaty. Jak słusznie wskazuje Rektor, podejmując decyzję o rozpoczęciu studiów eksternistycznych Skarżący wiedział o konieczności wnoszenia opłat za każdy semestr nauki. Znał również wysokość obowiązujących opłat. A zatem mając na względzie własne możliwości finansowe winien się liczyć z konsekwencjami wynikającymi z podjętej decyzji. Wybór systemu studiów należy wyłącznie do osoby podejmującej naukę. Rozpoczęcie studiów płatnych obliguje zatem do ponoszenia opłat za każdy rok akademicki. Zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłat może nastąpić tylko w szczególnych i uzasadnionych przypadkach. Organ zasadnie uznał, iż sytuacja Skarżącego do takich nie należy. Skarżący nie wykazał bowiem, że jego sytuacja materialna nie pozwala mu na ponoszenie opłat za studia. Wniosek o zwolnienie z opłat Skarżący złożył w dniu [...] września 2004 r. W tym samym czasie otrzymywał on z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. zasiłek stały w kwocie 418 zł. Studia rozpoczął w dniu [...]października 2004 r. Pierwsza decyzja Rektora w przedmiocie zwolnienia została wydana w dniu [...] października 2004 r. Sytuacja materialna Skarżącego w okresie pomiędzy datą podjęcia studiów a datą rozpoznania wniosku o zwolnienie z opłat, nie uległa zmianie. Studia eksternistyczne są co do zasady, studiami odpłatnymi. Prowadzenie studiów eksternistycznych przez jakąkolwiek uczelnię państwową opiera się na założeniu, że koszt tego rodzaju zajęć dydaktycznych ponosi student w formie pobieranej od niego opłaty. Przepis § 11 rozporządzenia pozwala jedynie w uzasadnionych przypadkach na zwolnienie studenta z obowiązku uiszczenia opłaty w całości lub w części. Przepisy te mają charakter uznaniowy i pozostawiają w gestii Rektora ocenę zasadności takiego wniosku. Słusznie Rektor przyjął, że każda osoba już na etapie podejmowania decyzji o rozpoczęciu tego rodzaju studiów powinna we własnym zakresie rozstrzygnięć również sprawę ich finansowania. Przepisy dotyczące pobierania opłat za studia eksternistyczne są przepisami powszechnie obowiązującymi. Osoba podejmująca decyzję o wyborze takich studiów winna mieć świadomość skutków finansowych takiej decyzji. Skarżący zatem mógł i powinien liczyć się z konsekwencjami wynikającymi z decyzji o podjęciu studiów eksternistycznych. Odnosząc się do zarzutów Skarżącego zawartych w skardze brak jest uzasadnionych podstaw do uznania, że doszło do naruszenia przepisów art. 7, 8, 11 i art. 77 § 1 kpa. W myśl art. 7 kpa organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zawarta w art. 8 kpa zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa określa wyraźnie to, co implicite jest zawarte w zasadzie praworządności. Z zasady wyrażonej w art. 8 wynika bowiem przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej, co jest zasadniczą treścią zasady praworządności. Z kolei art. 77 § 1 kpa nakłada na organ obowiązek zebrania w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego i jego rozpatrzenia. Podstawowym celem zasady wyrażonej w art. 11 kpa jest wyjaśnienie stronie przesłanek, jakimi organ się kierował przy załatwianiu sprawy. Zdaniem Sądu organ orzekający dokonał wszechstronnej oceny okoliczności tej sprawy na podstawie analizy całego materiału dowodowego a swoje stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnił w sposób wymagany przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Art. 10 § 1 kpa nakłada na organ administracji publicznej obowiązek zapewnienia stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz obowiązek umożliwienia stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Istotnie w niniejszej sprawie organ naruszył przepisy cytowanego przepisu ale nie miało to istotnego wpływu na treść rozstrzygnięcia. Skarżący niezasadnie twierdzi, iż Jego wniosek nie został zaopiniowany przez uczelniany organ samorządu studenckiego. Na wniosku Skarżącego z dnia [...] września 2004r istnieje adnotacja samorządu studenckiego z dnia [...] września 2004r, z której wynika, że w ocenie Komisji brak jest merytorycznych przesłanek do zwolnienia z opłaty za studia. W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę. O kosztach Sąd orzekł na podstawie na podstawie art. 250 wyżej cytowanej ustawy oraz § 2 ust. 3 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz. U nr 163, poz. 1348 ze zm. ). /-/I.Kucznerowicz /-/P.Miładowski /-/M.Dybowski KP