IV SA/Po 177/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak ( spr. ) Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Donata Starosta Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Hołyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lipca 2010 r. sprawy ze skargi H.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie świadczeń rodzinnych, I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P z dnia [...] września 2009r. nr [...] II. uchyla postanowienie Prezydenta Miasta P z dnia [...] maja 2009r. nr [...] o wznowieniu postępowania administracyjnego, III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu na rzecz skarżącej kwotę [...],- zł tytułem zwrotu kosztów sądowych. Decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu w wyniku rozpatrzenia odwołania H.P. uchyliło w całości decyzję Prezydenta Miasta P Nr [...] z dnia [...] września 2009 r. oraz stwierdziło, iż decyzja ostateczna Prezydenta Miasta P Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2004 r. została wydana z naruszeniem prawa. Powyższa decyzja została wydana w oparciu o następujące okoliczności sprawy. W dniu 26 lipca 2004 r. H.P. zwróciła się z wnioskiem o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego na J. i H.D., dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka na rzecz w/wym. dzieci, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na rzecz H.D. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na rzecz w/wym. dzieci. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r. nr [...] przyznano H.P. zasiłek rodzinny w wysokości po [...] zł miesięcznie na okres od 01-07-2004 do 31-08-2005, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka w wysokości po [...] zł miesięcznie na okres od 01-07-2004 do 31-08-2005 na rzecz J.D. , dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka w wysokości po [...] zł miesięcznie na okres od 01-07-2004 do 31-08-2005 na rzecz H.D., dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego w wysokości po [...] zł miesięcznie na okres od 01-07-2004 do 30-06-2005 na rzecz H.D. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości po [...] zł jednorazowo na okres od 01-09-2004 do 30-09-2004 na rzecz w/wym. dzieci. Postanowieniem Nr [...] z dnia [...] maja 2009 r. Prezydent Miasta P - działając w związku z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu o sygn. akt IV SA/Po 437/08 z dnia 21 stycznia 2009 r. -po raz kolejny wznowił postępowanie administracyjne w sprawie zakończonej decyzją 1 ostateczną Prezydenta Miasta P Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2004 r. o przyznaniu H.P. na rzecz małoletnich J. i H. D. świadczeń rodzinnych na okres od 1 lipca 2004 r. do dnia 31 sierpnia 2005 r. Organ I instancji prowadząc rzeczone postępowanie ustalił, iż w sprawie zachodzi przesłanka wskazana w treści art. 145 § 1 pkt. 5 kodeksu postępowania administracyjnego, co uzasadniało wydanie rozstrzygnięcia przez organ I instancji w oparciu o uregulowanie wskazane w treści art. 151 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego. Prezydent Miasta P mając na uwadze powyższe ustalenia decyzją Nr [...] z dnia [...] maja 2009 r. postanowił uchylić w całości decyzję ostateczną Prezydenta Miasta P. Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2004 r., oraz odmówić przyznania na rzecz J. H.D. świadczeń rodzinnych, o które złożyła w dniu 26 lipca 2004 r. wniosek H.P. Odwołanie od decyzji z dnia [...] maja 2009 r. oraz zażalenie na postanowienie z dnia [...] maja 2009 r. o wznowieniu postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną Prezydenta Miasta P z dnia [...] sierpnia 2004 r. złożyła H.P. Strona wniosła o uchylenie w całości postanowienia organu I instancji z dnia [...] maja 2009 r. i decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] maja 2009 r. oraz umorzenie postępowania wznowionego na podstawie powyższego postanowienia, a także alternatywnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. Nr [...] postanowiło uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Odnośnie wniesionego zażalenia organ odwoławczy wskazał, iż wbrew twierdzeniom radcy prawnego reprezentującego H.P. w sprawie zachodzą okoliczności-wynikające z przepisu art. 145 § 1 pkt. 5 kpa, które zgodnie z treścią art. 149 kpa uzasadniają wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną Prezydenta Miasta P z dnia [...] sierpnia 2004 r. Podniesiony bowiem przez pełnomocnika zarzut braku staranności w działaniu przez organ I instancji przy przyjmowaniu wniosku H.P. z dnia [...] lipca 2004 r. nie uzasadnia bowiem braku 2 możliwości podjęcia przez organ I instancji postępowania wznowieńiowego w dniu [...] maja 2009 r. Organ II instancji nie uchylił zatem- przedmiotowego postanowienia, ani nie umorzył postępowania wznowionego w dniu [...] maja 2009 r. W konkluzji pomimo uchylenia przez organ odwoławczy decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] maja 2009r. w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, organ wyższego stopnia uznał za zgodne z prawem i zasadne wznowienie postępowania administracyjnego postanowieniem Prezydenta Miasta P Nr [...] z dnia [...] maja 2009 r. Decyzją Prezydenta Miasta P z dnia [...] września 2009 r. Nr [...] uchylono decyzję ostateczną Prezydenta Miasta P Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2004 r. w przedmiocie przyznania dla H.P. na rzecz J. i H.D. świadczeń rodzinnych na okres od dnia 1 lipca 2004 r. do dnia 31 sierpnia 2005 r. oraz odmówiono przyznania dla H.P. na rzecz J i H.D. świadczeń rodzinnych na okres od dnia 1 lipca 2004r. do dnia 31 sierpnia 2005 r. Odwołanie w imieniu H.P. złożył jej pełnomocnik zarzucając rozstrzygnięciu organu I instancji niezgodność z prawem. Pełnomocnik wskazał, iż zgodnie z postanowieniami art. 146 § 1 kpa uchylenie decyzji ostatecznej w trybie wznowienia z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt.5 kpa, nie jest możliwe jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło pięć lat. Pełnomocnik podniósł, iż decyzję ostateczną Prezydenta Miasta P z dnia [...] sierpnia 2004 r. doręczono H.P. w dniu 11 sierpnia 2004 r., a zatem termin do uchylenia decyzji ostatecznej w trybie wznowienia minął w dniu 12 sierpnia 2009 r. W tym stanie Prezydent Miasta P. wydając w trybie wznowienia decyzję z dnia [...] września 2009r. - uchylającą własną decyzję ostateczną z dnia [...] sierpnia 2004r. z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt. 5 kodeksu postępowania administracyjnego - uczynił to po upływie pięcioletniego terminu przewidzianego w treści art. 146 § 1 kpa. W decyzji z dnia [...] grudnia 2009 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu wskazało, iż w niniejszej sprawie wystąpiła przesłanka negatywna wskazana w treści art. 146 § 1 kpa, do uchylenia decyzji z dnia [...] sierpnia 2004 r. w trybie wznowienia. Organ II instancji - przy braku możliwości uchylenia przedmiotowej decyzji na podstawie art. 151 § 1 kpa - postanowił stwierdzić, iż decyzja ostateczna Prezydenta 3 Miasta P Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2004 r. o przyznaniu H.P. świadczeń rodzinnych na okres od dnia 1 lipca 2004r. do dnia 31 sierpnia 2005r. została wydana z naruszeniem prawa. W ocenie organu nie ulega wątpliwości, iż pomimo zaniedbań ze strony organu I instancji H.P. -zgodnie z treścią art. 7 pkt. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (zgodnie z brzmieniem obowiązującym w dniu złożenia wniosku oraz wydania decyzji) -jako osoba stanowiąca rodzinę zastępczą dla J. i H.D. - nie była uprawniona do przyznania świadczeń rodzinnych, o które złożyła wniosek w dniu 26 lipca 2004 r. Pomimo tego Prezydent Miasta P. decyzją ostateczną z dnia [...] sierpnia 2004 r. przyznał dla H.P. na J, i H.D świadczenia rodzinne na okres od dnia 1 lipca 2004r. do dnia 31 sierpnia 2005r. Ponadto organ wskazał, iż skarżąca składając wniosek z dnia 26 lipca 2004 r. o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych -przy ustalaniu dochodu rodziny przedłożyła tylko i wyłącznie zaświadczenie Naczelnika Skarbowego [...] z dnia 12 maja 2004 r. Nie ulega zaś wątpliwości, iż w roku 2002 H.P. osiągała także inne dochody - świadczenia przyznane jej na utrzymanie J. i H.D. w rodzinie zastępczej. Zgodnie z wyliczeniami przekazanym organowi odwoławczemu przez organ I instancji rzeczywisty dochód 2002 r. łącznie z dochodem wskazanym już przez H.P. we wniosku z dnia 26 lipca 2004 r. wynosi za 2002 r. nie [...] zł na osobę w rodzinie (ogółem 3 osoby), lecz [...] zł na osobę w rodzinie H.P.. Jest to zatem kwota dochodu, która ani w świetle art. 5 ust. 1, ani w świetle art. 5 ust. 2 oraz 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie kwalifikowała stronę postępowania do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych przyznanych decyzją z dnia 3 sierpnia 2004 r. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu złożył w imieniu H.P. radca prawny T.B.. Pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie pkt 2 decyzji SKO w Poznaniu z dnia [...] grudnia 2009 r. Decyzji zarzucono błędne zastosowanie art. 151 § 2 kpa poprzez błędne uznanie, że zachodzi przesłanka wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 5, co spowodowało naruszenie art. 139 kpa- zakaz reformationis in peius. W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie, powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. 4 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę uznać należy za uzasadnioną, aczkolwiek z innych powodów niż w niej wskazane. Oceniając legalność zaskarżonej decyzji wskazać należy, że stosownie do przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. W świetle powołanego przepisu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, inny akt lub czynność z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania. Sąd nie bada więc celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu. Z treści powołanych przepisów wynika bowiem, iż sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz ma jedynie ocenić działalność organu orzekającego - bada z urzędu zgodność zaskarżonego aktu lub czynności z prawem materialnym i przepisami normującymi postępowanie przed organami administracji. Ponadto w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności mająca umocowanie i określone granice w przepisach art.134 ppsa. Zgodnie z tą zasadą sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz zawartą w niej argumentacją. Granice rozpoznania skargi są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów w konkretnej i zaskarżonej sprawie, z drugiej strony przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego. Należy wskazać, że Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeśli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art.135ppsa). Z tego wynika m.in., że kontrola decyzji wykonawczej (zależnej), będącej koniecznym następstwem innej decyzji, może prowadzić do wzruszenia tej ostatniej jako leżącej u źródła decyzji kontrolowanej. Nie ulega wątpliwości w ocenie Sądu, iż decyzja MOPR z dnia [...] sierpnia 2004r. o przyznaniu zasiłku rodzinnego, dodatków z tytułu samotnego wychowania dziecka, dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji, dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego dla J. i H.D. na rzecz H.P. dotknięta jest kwalifikowaną wadą. Bowiem zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli dziecko zostało umieszczone w 5 instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w rodzinie zastępczej (art.7 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych). H.P. została ustanowiona rodzinną zastępczą na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w P z dnia [...] maja 1994r. sygn.akt [...]. (Data wpływu postanowienia do organu 18.01.2005r). A zatem decyzja z dnia [...] sierpnia 2004r., choć ostateczna została bowiem wydana z rażącym naruszeniem prawa, co stanowi naruszenie określone w art.156 par 1 pkt 2 kpa. W związku z czym organ winien był rozważyć możliwość zastosowania instytucji stwierdzenia jej nieważności. Brak natomiast było przesłanek do zastosowania przez organ I instancji instytucji wznowienia postępowania na podstawie art.145 par 1 pkt 5 kpa i wydania z urzędu postanowienia z dnia 4 maja 2009r. o wznowieniu postępowania administracyjnego w sprawie decyzji z dnia [...] sierpnia 2004r. Zgodnie bowiem z dyspozycją przepisu art.145 par 1 pkt 5 kpa w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję. W toku wznowionego postępowania organ administracji publicznej, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej (art.7), obowiązany jest ustalić, czy ta nowa okoliczność faktyczna występowała, prowadząc w tym celu postępowanie wyjaśniające (takie stanowisko przyjął SA w wyroku z 6.03.2002r. III RN 75/01, OSN 2002, nr 17, poz.401). Tak więc błędna ocena stanu faktycznego pod względem prawnym nie stanowi podstawy wznowienia postępowania. Trudno w niniejszej sprawie stwierdzić jakoby organ nie wiedział o fakcie, iż H.P. została ustanowiona rodziną zastępczą. Przyczyna określona w art.145 par 1 kpa należy bowiem do grupy przyczyn, które istniały przed wydaniem decyzji, a mianowicie ujawnienie nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nie znanych organowi, który wydał decyzję. Jeżeli organ administracji publicznej wznowił postępowanie na podstawie okoliczności mu znanych w dniu wydania decyzji bądź też okoliczności, które miały miejsce po wydaniu decyzji, to takie przekroczenie prawa, wbrew jasnym i określonym w sposób niedwuznaczny przesłankom tego przepisu, stanowi rażące naruszenie prawa, w rozumieniu art.156 par 1 pkt 2 kpa, w wyniku czego powstały skutki, które nie powinny być tolerowane z punktu widzenia wymogu praworządności (tak wyrok NSA z 29 marca 1985r. MISA 1051/84). Z uwagi więc na błąd organu, zasadę trwałości decyzji ostatecznej i nieprawidłowe zastosowanie nadzwyczajnego trybu postępowania, Sąd uchylił postanowienie z dnia [...] maja 2009r. Dalszą konsekwencją było uchylenie decyzji organu I i II instancji wydanych już po wznowionym postępowaniu, albowiem skoro nie było podstaw do 6 zastosowania postępowania wznowieniowego, nie mogą zostać w obiegu prawnym decyzje wydane po wszczęciu tego postępowania. Dlatego też Sąd wyeliminował jednocześnie zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z dnia [...] września 2009r., na podstawie art.145 par 1 pkt 1 ppkt a ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). O kosztach Sąd orzekł na podstawie art.200 ppsa. 7