IV SA/Po 189/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Damian Mataczyński po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2010r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R.M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] grudnia 2010r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania postanawia odmówić prawa pomocy R.M. w terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 maja 2010r. wniósł o przyznanie prawa pomocy w całości. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że gospodarstwo domowe prowadzi z synem a ich jedyne źródło utrzymania stanowi wynagrodzenie z pracy na część etatu w kwocie [...] zł. brutto. Skarżący poinformował, iż nie ma żadnego majątku, jego konto bankowe zajęte jest przez komornika oraz ma zaległości wobec ZUS i US. Sąd celem doprecyzowania sytuacji majątkowej wnioskodawcy, pismem z dnia 23 czerwca 2010r. (odebranym w dniu 29 czerwca 2010r. – k.83 akt) wezwał go do przedłożenia wyciągów z posiadanych kont bankowych oraz lokat i kart kredytowych należących do skarżącego i jego żony za okres ostatnich 6 miesięcy, określenia kwoty stałych wydatków miesięcznych (np. prąd, gaz, leki itp.), określenie dochodu żony oraz stałych wydatków miesięcznych . W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący wyjaśnił, iż nie posiada kart kredytowych i kont bankowych, przed kilkoma laty jego konto bankowe w WBK zajął komornik i do dziś nie zostało odblokowane, nie posiada żadnego pojazdu mechanicznego a z żoną posiada rozdzielność majątkową. W załączeniu wnioskodawca przesłał kopię aktu notarialnego o rozdzielności majątkowej. W związku z powyższym stwierdzić należy, iż na podstawie art. 245 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej ppsa) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 1 i 2 ppsa, zgodnie z którymi przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 ppsa, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 2 ppsa spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Mając na względzie fakt, iż prawo pomocy jest formą dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w procesie, uwzględniając nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 pps. - konieczne jest dokładne ustalenie faktycznej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 12 czerwca 2007 r., sygn. akt II FZ 214/07, niepubl.), celem stwierdzenia, czy rzeczywiście potrzebuje on wsparcia ze strony Państwa, bez którego nie mógłby korzystać ze swojego konstytucyjnego prawa do sądu. Uwzględniając wyjątkowy charakter instytucji przyznania prawa pomocy oczywistym jest, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy możliwa jest weryfikacja danych przedstawionych przez wnioskodawcę. Stąd też - w przypadku gdy oświadczenia zawarte we wniosku budzą wątpliwości lub okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony oraz jej stanu rodzinnego - stosownie do art. 255 ppsa., Strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Powołany przepis wprost upoważnia do żądania dokumentów lub oświadczeń, pozwalających na zbadanie oświadczeń strony w zakresie jej sytuacji materialnej. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż z oświadczenia skarżącego złożonego w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wynikają w sposób niewątpliwy przesłanki zwolnienia od kosztów sądowych. Ich treść nie świadczy, że sytuacja majątkowa skarżącego oraz jego rodziny jest tego rodzaju, iż poniesienie przez skarżącego kosztów sądowych czy też wynagrodzenia adwokata mogło narazić jego najbliższych na niebezpieczeństwo niemożności zaspokojenia podstawowych - koniecznych wydatków. Skarżący nie przedstawił również wbrew wezwaniu dokumentu potwierdzającego wysokość dochodów żony. Nie złożył również oświadczenia o wysokości stałych wydatków jego rodziny. Uniemożliwił tym samym weryfikację twierdzeń wniosku co do jego sytuacji majątkowej. Odnosząc się do faktu obowiązywania w małżeństwie wnioskodawcy ustroju rozdzielności majątkowej, należy wskazać, że przy ocenie przesłanek przyznania prawa pomocy bierze się pod uwagę dochody uzyskiwane przez członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie ze stroną. Zgodnie natomiast z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z 19 czerwca 2008 r. I OZ 393/08 LEX 493832 oraz cyt. wcześniej z postanowienie NSA 6 października 2004 r. GZ 71/04). Mając powyższe na uwadze, zasadnym było ustalenie dochodu żony, czego skarżący wbrew wezwaniu Sądu nie uczynił. W związku z czym stwierdzić należy, iż nie zachodzi obowiązek uznania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ppsa za uprawdopodobnione. W orzecznictwie nie budzi bowiem wątpliwości, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt 7, art. 245 §1 - §3, art. 246 §1 pkt 1 i 2 ppsa, postanowiono jak w sentencji.