IV SA/Po 197/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska WSA Anna Jarosz ( spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Hołyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 09 maja 2012 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego, specjalnego zasiłku celowego, zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty oddala skargę Dnia (...) r. M. P. złożył do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. wniosek o przyznanie pomocy finansowej. W trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego w dniu (...) r. oraz w dniu (...) r. wpłynęły kolejne wnioski strony dotyczące opłacenia zaległego i bieżącego rachunku za energię elektryczną. Decyzją z dnia (...) r., nr (...) Prezydent Miasta P. (dalej Prezydent albo organ I instancji) działając na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3, art. 4, art. 7 pkt 2-15, art. 8 ust. 1 pkt 2, ust. 3 i ust. 4, art. 12, art. 14, art. 36 pkt 1 lit c, art. 39 ust. 1 i 2, art. 41, art. 106 ust. 4, art. 107 ust.4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. 2009 r., nr 175, poz. 1362 ze zm., dalej ups), § 1 pkt 1 ppkt b Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. 2009 r., nr 127, poz. 1055), § 6 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 2006 r. w sprawie realizacji programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. 2006 r., nr 25, poz. 186 ze zm.), art. 3 pkt 1 lit. c, art. 5 ust. 1, art. 7 ustawy z dnia 29 grudnia 2005r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. 2005 r., nr 267, poz. 2259 ze zm., dalej ustawa z 2005 r.) i art. 104 kpa ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kpa) odmówił przyznania wnioskodawcy pomocy finansowej w formie zasiłku celowego, specjalnego zasiłku celowego, zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku z przeznaczeniem na zakup żywności w wysokości (...) zł w miesiącu sierpniu (...) r., na opłacenie zaległego rachunku za prąd w wysokości (...) zł, opłacenie bieżącego rachunku za prąd w wysokości (...) zł w miesiącu sierpniu (...) r., na zakup przyborów szkolnych oraz podręczników w wysokości (...) zł w miesiącu sierpniu (...) r. W uzasadnieniu organ I instancji opierając się na przeprowadzonym dnia (...) r. wywiadzie środowiskowym w miejscu zamieszkania strony ustalił, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z (...)-letnią małżonką H.P. oraz (...)-letnią wnuczką M. P. Wnioskodawca jest osobą nie pracującą zarobkowo i nie posiadającą własnych dochodów. Małżonka wnioskodawcy posiada uprawnienia do świadczenia emerytalnego z ZUS w wysokości (...) zł. Dochód umniejszony jest o kwotę (...) zł z powodu egzekucji (potracenia niealimentacyjne). Wnuczka, nad którą wnioskodawca wraz z małżonką sprawują opiekę jest uczennicą I klasy Liceum Ogólnokształcącego nr (...) w P. Na dochód rodziny, w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku tj. w lipcu (...) r. składały się: świadczenie emerytalne z ZUS w wysokości (...) zł, dodatek mieszkaniowy w wysokości (...) zł, pomoc na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka przebywającego w rodzinie zastępczej w wysokości (...) zł. Organ nadmienił, iż decyzja dotycząca dodatku mieszkaniowego jest decyzja imienną i świadczenie przyznane jest personalnie na wnioskodawcę, stad też należy kwotę dodatku mieszkaniowego uznać za dochód wnioskodawcy. Tym samym nie ma możliwości rozliczenia kwoty dodatku mieszkaniowego na wszystkie osoby zamieszkujące w lokalu przy ul. R. (...), co sugerował wnioskodawca podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego, a co ponadto pozostawałoby w sprzeczności z deklaracją wnioskodawcy o prowadzeniu odrębnego gospodarstwa domowego z A. i D. P.. W trakcie wywiadu środowiskowego wnioskodawca poinformował, że wszystkie opłaty stałe związane z zamieszkiwaniem są obecnie dzielone na wszystkie osoby zamieszkujące w przedmiotowym lokalu i obowiązek regulowania opłat rozkłada się następująco: prowadzący jednoosobowe gospodarstwa domowe A.P. i D.P. zobowiązani są do regulowania 1/5 wartości wszystkich opłat stałych, prowadzący wspólne gospodarstwo domowe M.P. wraz z małżonką i wnuczką zobowiązani są do regulowania 3/5 wartości wszystkich opłat stałych. Zgodnie z tak przyjętym podziałem gospodarstwo domowe wnioskodawcy zobowiązane jest do wniesienia opłaty z tytułu czynszu w wysokości (...) zł, należności za energię elektryczną w wysokości (...) zł miesięcznie, należności za gaz w wysokości (...) zł miesięcznie. Wnioskodawca poinformował także, iż do stałych miesięcznych wydatków rodziny należy oplata za Internet, którą jest zobowiązany pokryć w wysokości (...) zł i za abonament RTV w wysokości (...) zł. Poinformował także o konieczności regularnego zażywania leków przez niego i małżonkę oświadczając jednocześnie, iż nie przedstawi rachunków za lekarstwa. Szacunkowy koszt wydatków na leki wynosi według strony (...) zł. Z udzielonych podczas wywiadu środowiskowego informacji wynika także, iż strona zakupuje bilety MPK na łączną kwotę (...) zł miesięcznie, ponadto do stałych wydatków trzyosobowego gospodarstwa domowego należą wydatki na środki czystości w kwocie (...) zł miesięcznie oraz na telefonię komórkową w kwocie około (...) zł. Wnioskodawca poinformował także o nie regularnym uiszczaniu kwoty (...) zł na poczet zaległości alimentacyjnych. Powyższe zobowiązanie jest zobowiązaniem D. P., syna wnioskodawcy, który nie pozostaje wspólnie z wnioskodawcą w gospodarstwie domowym. Według wnioskodawcy łączne, miesięczne wydatki jego gospodarstwa domowego wynoszą w sumie (...) zł. Wydatki gospodarstwa domowego wnioskodawcy, które można uznać za niezbędne, w ujęciu miesięcznym (tj. opłata czynszowa, oplata za energię elektryczną oraz gaz, abonament RTV, nieudokumentowane wydatki na leki, środki czystości) wynoszą łącznie (...) zł. Biorąc pod uwagę dochód gospodarstwa domowego strony organ I instancji uznał, iż wnioskodawca jest w stanie w oparciu o posiadane środki finansowe zaspokoić niezbędne potrzeby życiowe własne oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Przywołując treść art. 8 ups oraz biorąc pod uwagę strukturę rodziny wyliczono kryterium dochodowe dla wnioskodawcy i osób wspólnie z nim gospodarujących, które wynosi (...) zł. Dochód osiągnięty przez gospodarstwo domowe wnioskodawcy w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku tj. w miesiącu lipcu (...) r. był wyższy od kwoty (...) zł i wyniósł (...) zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje kwotę (...) zł. Dochód ten zatem przekracza kryterium dochodowe wskazane w ustawie o pomocy społecznej i nie kwalifikuje się do objęcia pomocą społeczną w formie zasiłku celowego zgodnie z art. 39 ups. Organ I instancji rozważył nadto możliwość przyznania stronie pomocy na podstawie ustawy z 2005 r. Zgodnie art. 5 ustawy z 2005 r., pomoc w zakresie dożywiania może być przyznana nieodpłatnie osobom i rodzinom, o których mowa w art. 3 pkt. 1, jeżeli dochód na osobę lub w rodzinie nie przekracza 150% kryterium dochodowego, o którym mowa odpowiednio w art. 8 ust. 1 pkt. 1 i 2 ups". Biorąc to kryterium pod uwagę, wysokość dochodu uprawniającego stronę do powyższej pomocy nie powinna przekraczać kwoty (...) zł. Dochód rodziny strony wynosi (...) zł (co na jedną osobę daje (...) zł, czyli również przekracza wskazane kryterium dochodowe. W dalszej części uzasadnienia organ I instancji wskazał, że w sprawie nie zaistniały przesłanki do przyznania stronie specjalnego zasiłku celowego o którym stanowi art. 41 ups, bowiem organ nie stwierdził zaistnienia szczególnie uzasadnionego przypadku uniemożliwiającego udzielenie specjalnego zasiłku celowego. Z oświadczenia majątkowego złożonego podczas wywiadu środowiskowego wynika, iż wnioskodawca odziedziczył po zmarłej matce nieruchomość położoną w P. o powierzchni (...) m². W tej sytuacji istnieją możliwości pomocne w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej poprzez wykorzystanie własnych zasobów majątkowych. Decyzją strony jest czy skorzysta z możliwości jakie stwarza dla niej posiadanie nieruchomości. Zwracając się o udzielenie pomocy finansowej w pierwszej kolejności strona winna podjąć starania wykorzystując dostępne zasoby na rzecz poprawienia własnej sytuacji życiowej. Natomiast ze złożonego oświadczenia wynika, że strona użyczyła powyższy lokal nieodpłatnie. Ponadto na skutek dziedziczenia po zmarłej matce przysługuje stronie współwłasność samochodu marki (...), rocznik (...). Wskazano także, iż rodzina strony regularnie wnioskuje o pomoc finansową na zakup żywności. Odwołanie od powyższej decyzji pismem z dnia (...) r. złożył wnioskodawca wskazując, iż od kwietnia występuje do MOPR o pomoc celową na żywność. Za opiekę nad matką otrzymywał świadczenie pielęgnacyjne. Po śmierci matki świadczenie to zostało zabrane odwołującemu i w związku z tym domaga się wyrównania dochodu do sumy przedmiotowego świadczenia. Według odwołującego świadczenie pielęgnacyjne nie stanowi źródła dochodu, lecz jest uzupełnieniem utraconych dochodów. Ponadto organ I instancji nieprawidłowo wliczył do dochodu rodziny otrzymywany przez odwołującego dodatek mieszkaniowy. Decyzją z dnia (...) r., nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. (dalej SKO bądź Kolegium) na podstawie art. 138 § 1 pk 1 kpa oraz art. 8 ust. 1 pkt 2, art. 39 ust. 1 i 2, art. 41 pkt 1 i 2 ups utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium podzielając ustalenia faktyczne i prawne poczynione przez organ I instancji wskazało, że miesięczny dochód 3-osobowej rodziny odwołującego w kwocie (...) zł przekroczył kryterium dochodowe, warunkujące przyznanie zasiłku celowego na podstawie powołanych przepisów, o kwotę (...) zł. Dochód rodziny przekraczał ponadto kryterium uprawniające do otrzymania pomocy w zakresie dożywiania na podstawie ustawy z 2005 r., które zgodnie z art. 5 tej ustawy wynosi 150% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, określonego w art. 8 ust. 1 pkt 2 ups. Organ I instancji rozważył także możliwość udzielenia pomocy rodzinie odwołującego w oparciu o art. 41 pkt 1 ups. Jak jednak słusznie wskazał organ I instancji, rodzina odwołującego jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową wykorzystując własne zasoby majątkowe. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu (dalej WSA) M.P. podtrzymał stanowisko wyrażone w odwołaniu, a ponadto wskazał na swoją trudną sytuację życiową i materialną oraz wyraził swoje niezadowolenie z pracy urzędników MOPR. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. 2012..270, dalej ppsa) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji z dnia (...) r. oraz poprzedzającego jej wydanie postępowania dotyczącego przyznania świadczeń z zakresu pomocy społecznej, Sąd podzielił ustalenia faktyczne poczynione przez organy obu instancji przyjmując je za własne oraz czyniąc podstawą poniższych rozważań. Wnioskiem z dnia (...) r. skarżący zwrócił się do organu pomocy społecznej o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego celem weryfikacji ponoszonych kosztów utrzymania rodziny zastępczej oraz o opłacenie zaległego rachunku za energię elektryczną. Z protokołu przeprowadzonego wywiadu środowiskowego z dnia (...) r. przez pracownika organu I instancji ze stroną wynika, że wniosła ona także o przyznanie pomocy finansowej na zakup żywności w wysokości (...) zł, zasiłku celowego na zakup przyborów szkolnych oraz podręczników w wysokości (...) zł, w miesiącu sierpniu. Z kolei wnioskiem z dnia (...) r. skarżący wniósł o opłacenie bieżącej zaległości za prąd Stosownie do art. 2 ust. 1 ups, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Uprawnienia wynikające z przepisów ups mają charakter subsydiarny, co oznacza, że uzupełniają środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej (wyrok NSA z dnia 04.11.2008 r., sygn. akt I OSK 1910/07, lex nr 569575). Podstawową przesłanką przyznania świadczenia z pomocy społecznej jest osiąganie dochodu nie przekraczającego kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, pomniejszoną o kwoty pieniężne wskazane w art. 8 ust. 3 ups. Zarówno w dniu rozpoznawania podania skarżącego przez organy obu instancji, jak i obecnie kryterium dochodowe stosownie do §1 ust. 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. 2009 r., nr 127, poz. 1055 ze zm.) wynosi 351,00 zł dla osoby w rodzinie. Organy obu instancji trafnie uznały, że rodzina skarżącego nie spełnia powyższego kryterium, dokonując w tym zakresie wykładni poszczególnych ustępów art. 8 ups oraz obliczenia dochodów osiąganych miesięcznie przez skarżącego oraz pozostałe osoby pozostające z nim w jednym gospodarstwie rodzinnym. Dochód rodziny skarżącego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, tj. w lipcu (...) r. był wyższy od kwoty (...) zł (powstałej z pomnożenia liczby członków rodziny przez kwotę (...) zł) i wyniósł (...) zł, co w przeliczeniu na jedną osobę w rodzinie dało (...) zł. Z tego powodu przyznanie zasiłków celowych było nieuzasadnione. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę, że organy obu instancji ustalając sytuację dochodową rodziny skarżącego zasadnie uwzględniły również dodatek mieszkaniowy otrzymany przez skarżącego w kwocie (...) zł. Tego rodzaju świadczenia nie zostały wyłączone przez ustawodawcę w art. 8 ust. 4 ups z dochodu stanowiącego podstawę obliczenia kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Katalog ten ma natomiast charakter zamknięty. Wobec tego nie można w sposób uznaniowy poszerzać jego zakresu o innego rodzaju otrzymywane świadczenia, które nie zostały w nim wyraźnie wymienione ( por. wyroki WSA w Kielcach z dnia 21 pażdzerinika.2010 r., sygn. akt II SA/Ke 595/10 i II SA/Ke 596/10 baza orzeczeń NSA, wyrok NSA w Warszawie z dnia 5 października 2011 r., sygn. akt I OSK 785/11, LEX nr 984387). Organy obu instancji nie znajdując podstaw do przyznania skarżącemu zasiłku celowego w sposób prawidłowy rozważyły możliwość przyznania pomocy na podstawie ustawy z 2005 r. oraz specjalnego zasiłku celowego, o którym stanowi art. 41 pkt 1 ups. Stosownie do art. 5 ust. 1 ustawy z 2005 r. pomoc w zakresie dożywiania może być przyznana nieodpłatnie osobom i rodzinom, o których mowa w art. 3 pkt 1, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150 % kryterium dochodowego, o którym mowa odpowiednio w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ups. Tymczasem dochód rodziny skarżącego przekracza wskazane kryterium dochodowe, co skutkowało niemożliwością przyznania świadczeń pomocowych na podstawie ustawy z 2005 r. Niezależnym od kryterium dochodowego rodziny świadczeniem z zakresu pomocy społecznej jest specjalny zasiłek celowy, o którym stanowi art. 41 pkt 1 ups. Może on zostać przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Jego uznaniowy charakter powoduje, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek organ pomocy społecznej może orzec o odmowie jego przyznania, bądź przyznać go w wysokości, jaką uzna za zasadną (wyrok NSA z dnia 11.02.2011 r., sygn. akt I OSK 1789/10, lex nr 950874). Szczególne przypadki muszą być wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnianiu kryterium dochodowego z art. 8 ust. 1 ups. W każdym przypadku organ zobligowany jest do wnikliwej oceny stanu faktycznego z perspektywy określonej w przepisie przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku. Ocena taka, przeprowadzona z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 04.11.2009 r., sygn. akt IV SA/Po 470/09, Lex nr 589416). Organy obu instancji trafnie uznały, że w odniesieniu do skarżącego nie zachodzi tego rodzaju sytuacja przemawiająca za przyznaniem zasiłku o charakterze specjalnym. Charakteru takiego nie miał wniosek o pokrycie kosztów zakupu żywności, opłacenia zaległego i bieżącego rachunku za prąd oraz zakupu przyborów szkolnych i podręczników. Organy obu instancji prawidłowo ustaliły, iż prowadzący wspólne gospodarstwo domowe skarżący wraz z małżonką i wnuczką zobowiązani są do regulowania 3/5 wartości stałych opłat, skoro w zamieszkiwanym przez nich lokalu zamieszkuje także A. P. i D. P., którzy prowadzą jednoosobowe gospodarstwa domowe. Zgodnie z tak przyjętym podziałem skarżący wraz z żona i wnuczką, na podstawie przedstawionych podczas wywiadu środowiskowego rachunków, zobowiązani są do wniesienia opłaty za czynsz w wysokości (...) zł miesięcznie, należności za energię elektryczną w wysokość (...) zł miesięcznie, należności za gaz w wysokości (...) zł miesięcznie. Pozostałe wydatki rodziny wynoszą (...) zł ( Internet (...) zł, abonament RTV (...) zł, zakup leków (...) zł, bilety MPK (...) zł, środki czystości (...) zł, karty telefonii komórkowej (...) zł, alimenty płacone w imieniu syna (...)zł). Skoro dochód trzyosobowej rodziny skarżącego wynosi (...) zł, co wskazano wyżej, to po odjęciu wydatków w wysokości (...) zł pozostaje rodzinie jeszcze kwota (...) zł. Powyższe wydatki przy jednoczesnym uwzględnieniu dochodu rodziny wskazują, co słusznie podkreśliły organy I i II instancji iż rodzina jest w stanie w oparciu o posiadane środki finansowe zaspokoić niezbędnie potrzeby finansowe. Zarówno Prezydent, jak i SKO ustaliły ponadto, że skarżący odziedziczył po zmarłej matce, nieruchomość położoną w P. przy ul. S. (...)(...) o powierzchni (...) m² oraz samochód marki P., rok produkcji (...) (jest jego współwłaścicielem). Rodzina skarżącego może zatem poprawić sytuację życiową, w jakiej się znalazła, wykorzystując własne zasoby majątkowe. Sąd miał również na względzie, co przyznał nawet sam skarżący, że jego syn jest użytkownikiem samochodu marki Fiat P., zakupionego przez matkę skarżącego. Oprócz kosztu nabycia samochodu należy mieć również na względzie, że rodzina skarżącego musi ponosić koszty jego eksploatacji. Dowodzi to pośrednio tego, że prawidłowo ustalona przez organy obu instancji sytuacja majątkowa rodziny skarżącego nie jest na tyle skomplikowana, aby nie stać go było na ponoszenie kosztów utrzymania pojazdu mechanicznego, które to koszty nie należą do podstawowych wydatków związanych z zapewnieniem egzystencji całej rodziny. Reasumując, organy obu instancji w sposób prawidłowy ustaliły stan faktyczny oraz prawny sprawy odmawiając przyznania skarżącemu wnioskowanych świadczeń. Mając powyższe na uwadze Sąd działając na podstawie art. 151 ppsa orzekł jak w sentencji.