IV SA/Po 223/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska Sędziowie sędzia NSA Paweł Miładowski sędzia WSA Maciej Dybowski (spr.) Protokolant: sekretarz sądowy Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2006 r. sprawy ze skargi J. G. na orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia [...] stycznia 2004 r. nr [...] w przedmiocie kary dyscyplinarnej 1. uchyla zaskarżone orzeczenie i poprzedzające je orzeczenie nr [...] Komendanta Miejskiego Policji w K. z dnia [...] grudnia 2003 r., 2. określa, że zaskarżone orzeczenie nie może być wykonane w całości. /-/M. Dybowski /-/E.Kręcichwost-Durchowska /-/P.Miładowski MB Pismem z dnia 28 lipca 2003 r. sierżant sztabowy J. G. i trzej inni dzielnicowi Rewiru I i II Sekcji Prewencji Komendy Miejskiej Policji w K. zwrócili się do "Komendanta Wojewódzkiego Policji" z raportem dotyczącym nieprzyznania im nagród z okazji Święta Policji w 2003 r. Raport przesłany został za pośrednictwem poczty, z pominięciem drogi służbowej. W notatce z dnia 29 lipca 2003 r. (k. 10) J. G. oświadczył, że po złożeniu raportu został mu on zwrócony z odmową przyjęcia, by "Panu Komendantowi nie zawracał głowy" i z zastrzeżeniem, że w wypadku pominięcia drogi służbowej prowadzone będzie postępowanie dyscyplinarne. Zastępca Naczelnika Sekcji Prewencji KPM, podinspektor J. K. w notatce z dnia 7 sierpnia 2003 r. wyjaśnił, że powodem zwrotu raportu było jego błędne zaadresowanie. Podkreślił, że J. G. zalecił drogę służbową (k.11). Podobne informacje zamieszczone zostały w notatce sporządzonej dnia 29 lipca 2003 r. przez Kierownika Rewiru I Dzielnicowych KMP, aspiranta sztabowego J. P. (k. 12). Komendant Miejski Policji w K. (dalej: Komendant Miejski) postanowieniem z dnia 15 września 2003 r. wszczął postępowanie dyscyplinarne przeciwko sierżantowi sztabowemu J.G., w sprawie naruszenia dyscypliny służbowej. Przewinienie polegało na tym, że Obwiniony- pomijając drogę służbową- przesłał Komendantowi Wojewódzkiemu Policji raport zawierający prośbę o wyjaśnienie przyczyn i okoliczności nieotrzymania nagrody pieniężnej od Komendanta Miejskiego przydzielonej policjantom z okazji Święta Policji w 2003 r. Działając w ten sposób uniemożliwił Komendantowi Miejskiemu zajęcie stanowiska w tej sprawie, czym naruszył § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 września 2002 r. w sprawie szczegółowych praw i obowiązków oraz przebiegu służby policjantów (Dz.U. 151/02/1261- dalej rozporządzenie z 2.9.2002) i § 4 ust. 2 zarządzenia nr 21 Komendanta Głównego Policji z dnia 20 maja 1993 r. w sprawie funkcjonowania organizacji hierarchicznej w Policji. Dnia 19 września 2003 r. Obwiniony udzielił pełnomocnictwa do obrony w postępowaniu dyscyplinarnym podinspektorowi J. H. z Komendy Wojewódzkiej Policji (k.14). W trakcie postępowania przeprowadzono szereg czynności dowodowych, w szczególności przesłuchań świadków (k. 15-21v, 25-26v). Dnia 26 września 2003 r. przesłuchano Obwinionego, który stwierdził, że nie czuje się winny (k. 27-28v). Pismem z dnia 26 września 2003 r. poinformowano obrońcę Obwinionego o dotychczasowym przebiegu postępowania, ze wskazaniem, iż z uwagi na brak odpowiednich przepisów regulujących przebieg postępowania dyscyplinarnego, zostanie ono zawieszone. Stosowne postanowienie o zawieszeniu postępowania dyscyplinarnego Komendant Miejski Policji w K. wydał dnia 29 września 2003 r. W związku z wejściem w życie ustawy z dnia 29 października 2003 r. o zmianie ustawy o Policji (Dz.U. 192/03/1873- dalej ustawa zmieniająca), postępowanie podjęto dnia 8 grudnia 2003 r. Pismem z dnia 9 grudnia 2003 r. poinformowano obrońcę Obwinionego o podjęciu zawieszonego postępowania i o sporządzeniu sprawozdania z wnioskiem o wydanie orzeczenia o odstąpieniu od ukarania (k. 42). Orzeczeniem nr [...] z dnia [...] grudnia 2003 r. Komendant Miejski Policji w K. na podstawie art. 135j ust. 1 pkt "2" ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (j.t. Dz.U. 7/02/56 ze zm.- dalej ustawa o Policji) orzekł o ukaraniu J. G. karą upomnienia. Orzeczenie to doręczono Obwinionemu, natomiast Jego obrońcy przesłano informację o treści rozstrzygnięcia (k. 44-47). Pismem z dnia 15 grudnia 2003 r. Obwiniony odwołał się od decyzji Komendanta Miejskiego do Komendanta Wojewódzkiego Policji (dalej- Komendant Wojewódzki). Obwiniony wskazał, że wydane orzeczenie narusza Jego uprawnienie do składania skarg na niewłaściwe działanie organów. Nadto, w Jego ocenie, w przedmiotowej sprawie nie zachodziła konieczność zachowania drogi służbowej, gdyż nie była to sprawa osobowa. Podniósł, że przełożony zastrzegł, że pomimo dokonania korekty w zaadresowaniu raportu i tak nie zostanie on przyjęty. Komendant Wojewódzki Policji orzeczeniem nr [...] z dnia [...] stycznia 2004 r. na podstawie art. 135n ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (j.t. Dz.U. 7/02/56 ze zm.) utrzymał w mocy orzeczenie o wymierzeniu kary upomnienia. Obwiniony wniósł na orzeczenia obu instancji skargę do sądu administracyjnego, wnosząc o ich uchylenie. Skarżący w istocie rozwinął zarzuty, uprzednio podniesione w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę Komendant Wojewódzki wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, lecz z przyczyn innych, niż w niej podniesione. 1. Jednym z uprawnień przysługujących obwinionemu o popełnienie przewinienia służbowego jest możliwość wyznaczenia obrońcy. Z możliwości tej skorzystał Skarżący dnia 18 września 2003 r. (k. 14). Konsekwencją wyznaczenia obrońcy winno być uwzględnienie tej okoliczności przez organy obu instancji w toku postępowania. Z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8.X.2002 r.- K 36/00 - OTK A 5/02/63, niniejsze postępowanie należy podzielić na trzy etapy: pierwszy- od jego wszczęcia postanowieniem z dnia 15 września 2003 r. do dnia 30 września 2003 r. (utraty mocy rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu udzielania wyróżnień oraz przeprowadzania postępowania dyscyplinarnego w stosunku do policjantów- Dz.U. 4/98/14, dalej: rozporządzenie, w części dotyczącej postępowania dyscyplinarnego); drugi- od dnia 1 października 2003 do 28 listopada 2003 r. (gdy obowiązywała ustawa o Policji w brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawy zmieniającej i nie obowiązywało rozporządzenie) i trzeci- od dnia 29 listopada 2003 r. do dnia wydania decyzji ostatecznej. 2. W rozporządzeniu, poza wskazaniem na możliwość ustanowienia obrońcy i podkreśleniem, że może działać on wyłącznie na korzyść obwinionego (§ 17 pkt 3), brak szczegółowej regulacji dotyczącej zakresu jego udziału w postępowaniu. W takim stanie rzeczy na podstawie § 45 rozporządzenia zakres dopuszczenia obrońcy do czynności postępowania winno się ustalać na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: kpa). W orzecznictwie na gruncie przepisów kpa można znaleźć jednoznaczne stwierdzenia ( wyrok NSA z dnia 31 maja 2000 r., I SA/Wr 2034/97, LEX 43050), że pominięcie pełnomocnika jest jednoznaczne z pominięciem strony, a zgodnie z art. 10 kpa strona ma prawo czynnego udziału w każdym stadium postępowania. Z dniem 29 listopada 2003 r. regulacja dotycząca uprawnień obrońcy wprowadzona została do ustawy o Policji. Zgodnie z art. 135 f ust. 3 ustawy, ustanowienie obrońcy uprawnia go do działania w całym postępowaniu dyscyplinarnym, nie wyłączając czynności po uprawomocnieniu się orzeczenia, jeśli nie zawiera ograniczeń, a ust. 6 tego artykułu nakazuje, by orzeczenia, postanowienia, zawiadomienia i inne pisma, wydane w toku postępowania dyscyplinarnego, doręczać obwinionemu oraz obrońcy, jeśli został ustanowiony. Wykładni przepisów ustawy ( w brzmieniu obowiązującym w dacie wszczęcia postępowania, jak i w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą) jak i rozporządzenia (obowiązującego w znacznej części postępowania pierwszoinstancyjnego, należało dokonywać z uwzględnieniem przepisów Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r.- Dz.U. 78/97/483 sprost. 28/01/319. W rozpatrywanej sprawie dotyczyło to w szczególności prawa do obrony, którego gwarancyjny charakter podkreśla doktryna ( K. Marszał "Proces karny" Volumen 1998 s. 82 nb. 167). Część doktryny uważa prawo dyscyplinarne za szczególną gałąź czy rodzajową odmianę prawa karnego ( pogląd M. Cieślaka "Polskie prawo karne. Zarys systemowego ujęcia" W-wa 1994 s. 22-23, akceptowany w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8.12.1998- K 41/97- OTK 7/98/117). W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że nie tylko czyn będący przestępstwem czy wykroczeniem, określonym z zachowaniem zasad: nullum crimen sine lege, nulla poena sine lege, lex retro non agit, nulla poena lege stricta, rodzi odpowiedzialność dyscyplinarną (J.Paśnik "Prawo dyscyplinarne w Polsce" Muza 2000 s. 174 t. 2,3). Przeciwnie- we wszystkich systemach odpowiedzialności dyscyplinarnej w Polsce, ustawodawca wprost przewidział odpowiedzialność dyscyplinarną za naruszenie zasad etyki oraz obowiązków zawodowych, które to naruszenia ze swej istoty nie mogą być w dostatecznym stopniu stypizowane. Przykładowo: w art. 80 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. (Dz.U. 16/82/124 ze zm.) przewidziano odpowiedzialność dyscyplinarną adwokata za postępowanie sprzeczne z prawem ( nie tylko karnym), zasadami etyki lub godności zawodu, bądź za naruszenie swych obowiązków zawodowych; w art. 41 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o izbach lekarskich (Dz.U. 30/89/158 ze zm.) przewidziano odpowiedzialność dyscyplinarną lekarza za postępowanie sprzeczne z zasadami deontologii zawodowej oraz za naruszenie przepisów ( nie tylko karnych) o wykonywaniu zawodu lekarza; w art. 50 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. prawo o notariacie (Dz.U. 22/91/91 ze zm.) przewidziano odpowiedzialność dyscyplinarną notariusza za przewinienia zawodowe albo uchybienia powadze lub godności zawodu; w art. 71 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. 133/97/882) przewidziano odpowiedzialność dyscyplinarną komornika w szczególności za naruszenie powagi i godności urzędu, za rażącą obrazę przepisów prawa. Analizując owe regulacje postępowań dyscyplinarnych w uzasadnieniu wyroku z dnia 8.12.1998 (OTK 7/98/117), Trybunał Konstytucyjny stwierdził zgodność art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. 133/97/882) z art. 176 ust. 1 Konstytucji RP i nie podniósł żadnych zastrzeżeń co do podstaw odpowiedzialności dyscyplinarnej w żadnych z tych przypadków. Standard odpowiedzialności karnej, określony w art. 42 ust. 1 Konstytucji RP, dotyczy wyłącznie odpowiedzialności karnej, a postępowań dyscyplinarnych tylko w takim zakresie, w którym podstawą odpowiedzialności dyscyplinarnej jest czyn, zabroniony ustawą karną. 3. Konstytucyjne pojęcie odpowiedzialność karna ma szersze znaczenie, niż przyjęte w kodyfikacjach karnych- z tej przyczyny prawo do obrony ( art. 42 ust. 2 Konstytucji; art. 14 ust. 3 lit. b,d,e,f,g Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych- Dz.U. 38/77/167 ; art. 6 ust. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka- Dz.U. 61/93/284, zm. 36/95/175-177) i zasada domniemania niewinności ( art. 42 ust. 3 Konstytucji) obejmują różnego rodzaju postępowania represyjne- w tym dyscyplinarne ( wyrok TK z 27.2.2001- K 22/00- OTK 3/01/48; T.Oklejak "Zachwiane prawo do obrony. Postępowania dyscyplinarne w służbach mundurowych" Rp 7.12.05 C2). W doktrynie trafnie zwraca się uwagę na fundamentalne znaczenie prawa do obrony z uwagi na ochronę uprawnień oskarżonego (T. Grzegorczyk, J.Tylman "Polskie postępowanie karne" PWN 1998 s. 135- 138; K. Marszał- op.cit. s. 82- 84); wymóg realizacji tego prawa odnosić należy także do obwinionego. Mimo, że Obwiniony- ustanawiając dnia 18 września 2003 r.- skorzystał z obrony formalnej, to nie mógł skorzystać w dostatecznym stopniu z obrony materialnej. W szczególności zatem ani Obwiniony, ani Jego obrońca, nie uczestniczyli w przesłuchaniu świadków; Obwiniony nie został przesłuchany z udziałem ustanowionego obrońcy ani nie został pouczony o takiej możliwości ( analogia z art. 301 kpk). Zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 29 października 2003 r. o zmianie ustawy o Policji (Dz.U. 192/03/1873), czynności dokonane w postępowaniach dyscyplinarnych niezakończonych prawomocnym orzeczeniem do dnia 30 września 2003 r. są skuteczne, jeśli ich dokonano z zachowaniem przepisów dotychczasowych. Ponieważ przedmiotowe postępowanie nie zakończyło się prawomocnym orzeczeniem do dnia 29 listopada 2003 r., przeto przepisy ustawy nowelizującej stosować należało do owego postępowania dyscyplinarnego ( art. 2 ust. 1 i art. 5 ustawy zmieniającej). Nie ulega wątpliwości, że ustanowionemu dnia 18 września 2003 r. obrońcy Obwinionego (k. 14 akt administracyjnych; która to czynność była skuteczna w dalszej części postępowania- art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej), Komendant Miejski obowiązany był doręczyć odpis postanowienia nr [...] z dnia [...] grudnia 2003 r. o podjęciu postępowania dyscyplinarnego (k. 35), odpis postanowienia rzecznika dyscyplinarnego z dnia [...] grudnia 2003 r. o zakończeniu czynności dowodowych w postępowaniu dyscyplinarnym (k. 37) i odpis sprawozdania z dnia [...] grudnia 2003 r. z przeprowadzonego postępowania dyscyplinarnego (k. 38-41), lecz żadnego z tych dokumentów obrońcy nie doręczono. Wobec powyższego w postępowaniu pierwszoinstancyjnym doszło do naruszenia art. 135f ust. 6 ustawy o Policji, czym uniemożliwiono obrońcy zaprezentowanie swego stanowiska w sprawie, a zwłaszcza ewentualnego zgłoszenia wniosku o uzupełnienie postępowania, bowiem trzydniowy termin z art. 135i ust. 5 ustawy o Policji rzecznik dyscyplinarny liczył od dnia 26 września 2003 r. (k. 29- z uwzględnieniem okresu zawieszenia postępowania postanowieniem z dnia 29 września 2003 r.- k. 34) mimo, że o czynności zapoznania Obwinionego z aktami postępowania prowadzący postępowanie nie zawiadomił obrońcy i nie mógł on rozważyć możliwości zgłoszenia wniosku o uzupełnienie akt (§ 22 ust. 1 w zw. z § 17 pkt 3 i § 45 rozporządzenia w zw. z art. 40 § 2 i art. 33 § 2 kpa). Uchybień tych nie sanowało ewentualne doręczenie obrońcy pism prowadzącego postępowanie z dnia 26 września 2003 i 9 grudnia 2003 r. (k. 30-31, 42), jedynie sprawozdających przebieg czynności- tym bardziej, że prowadzący postępowanie wnosił o wydanie orzeczenia o odstąpieniu od ukarania (art. 135i ust.7 pkt 3 ustawy o Policji), co mogło skłonić obrońcę do niezgłaszania wniosku o uzupełnienie akt w oczekiwaniu na decyzję opartą na dyspozycji art. 135j ust.1 pkt 2 ustawy o Policji. Z uwagi na charakter i znaczenia prawa do obrony organ I instancji winien był uznać ową czynność opartą na § 22 ust. 1 rozporządzenia za nieskuteczną w rozumieniu art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej i stworzyć rzeczywiste możliwości do zapoznania się obrońcy Obwinionego z aktami postępowania w warunkach art. 135i ust. 2 ustawy o Policji. Takie uchybienia procesowe godziły w prawo Obwinionego do obrony i mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy ( art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. 153/02/1270 ze zm.- dalej upsa). Orzeczenia nr [...] Komendanta Miejskiego Policji w K. z dnia [...] grudnia 2003 r. z naruszeniem art. 135f ust. 6 w zw. z art. 135p ust. 1 ustawy o Policji nie doręczono obrońcy Obwinionego, a krótkie pismo rzecznika dyscyplinarnego z dnia10 grudnia 2003 r. wady tej nie naprawiło. Organ odwoławczy nie sanował owych uchybień. 4. Zgodnie z art. 135j ust. 2 pkt 6 ustawy o Policji, orzeczenie winno zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne. Nie ulega wątpliwości, że w szczególności winno zawierać ocenę każdego z dowodów; zestawienie treści zeznań poszczególnych świadków i Obwinionego z pozostałymi dowodami naświetlającymi sporne okoliczności w sposób odmienny, a następnie dokonanie p r a w i d ł o w e g o wyboru, po rozważeniu wynikłych sprzeczności, w świetle zasad logiki i doświadczenia życiowego ( orzeczenie SN z 8.8.1967- I CR PUG 1/68/22, akceptowane przez J. Gudowskiego "Kpc tekst, orzecznictwo, piśmiennictwo" W.Pr. 1998 t. 1 s. 485 uw. 25). W uzasadnieniach orzeczeń obu instancji brak takowego zestawienia treści poszczególnych dowodów ( choć treść zeznań Obwinionego w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy różni się od zeznań świadków: J. K., J. P.; zeznania świadków: R. S., A. C., D. T. są wyjątkowo lakoniczne i niemal jednobrzmiące; zeznania świadka K. O. w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy wskazują, że Świadek "nie pamięta" o czym Obwiniony i świadek J.P. długo dyskutowali- k. 15- 21v, 25- 28v). Organy obu instancji nie wskazały dowodów, na których się oparły, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówiły wiarygodności i mocy dowodowej. W przesłuchaniu żadnego ze świadków nie uczestniczył Obwiniony; o terminie przesłuchania świadków i Obwinionego nie powiadomiono obrońcy Obwinionego, choć charakter zarzucanego Obwinionemu czynu nie przemawiał za przesłuchaniem świadków pod nieobecność Obwinionego. Za udziałem Obwinionego lub Jego obrońcy w przesłuchaniu świadków przemawiało i to, że w postępowaniu dyscyplinarnym nie przesłuchuje się świadków na rozprawie i Obwiniony nie miał możliwości zadawania świadkom pytań. Przy uzasadnieniu prawnym organy nie rozważyły, czy wobec jasności w opisie Adresata raportu z dnia 28 lipca 2003 r., w którym Obwiniony i trzej inni funkcjonariusze wskazali, że chcieli go przekazać drogą służbową (k. 9- przez użycie zwrotu "(droga służbowa)"), bezpośredni przełożeni nie przyczynili się do zaistnienia zdarzenia przez odmowę nadania biegu raportowi. Skoro bowiem ustawodawca nakazuje nawet niewłaściwemu organowi administracji publicznej niezwłocznie przekazanie pisma do organu właściwego ( art. 65 § 1 kpa), a § 2 ust. 2 rozporządzenia z 2.9.2002 r. nakazuje przekazać raport niezwłocznie, to brak było podstaw do odmowy nadania biegu raportowi drogą służbową, jeśli wiadomym było, że adresatem pisma był Komendant Wojewódzki Policji. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego utrwalonym jest pogląd, że przy wykładni pisma nieistotna jest jego nazwa, lecz treść, przy uwzględnieniu kryterium racjonalności autora wypowiedzi (przykładowo, odpowiednio- orzeczenie SN z 15.6.1934 r. C III Z 200/34; uzasadnienie uchwały SN z 11.9.1997- III CZP 39/97- OSNC 12/97/191 z akceptującą glosą A. Szpunara- PS 6/98/100). Przy akcie subsumcji postawa bezpośrednich przełożonych, którzy nie nadali biegu raportowi, nie może pozostać obojętną. Komendant Miejski nie utraciłby możliwości odniesienia się do raportu, gdyby Komendant Wojewódzki Policji zwrócił się do Komendanta Miejskiego o ustosunkowanie się do raportu. Pomyłka w określeniu Adresata raportu nie świadczy najlepiej o staranności Autora raportu, lecz nie przekracza granic doświadczenia życiowego, którego odzwierciedleniem jest paremia errare humanum est. W orzeczeniu nr 1 z dnia 10 grudnia 2003 r. Komendant Miejski omyłkowo jako podstawę prawną powołał art. 135j ust. 1 pkt "2" (odstąpienie od ukarania), choć z sentencji i uzasadnienia orzeczenia jednoznacznie wynika, że pragnął powołać art. 135j ust. 1 pkt 3 ustawy o policji (ukaranie). W notatce służbowej z dnia 29 lipca 2003 r. świadek J. P. błędnie przytoczył nazwę zarządzenia nr 21 Komendanta Głównego Policji z dnia 20 maja 1993 r. w sprawie funkcjonowania organizacji hierarchicznej w Policji (k. 12); Sądowi z urzędu ze sprawy 4/II SA/Po 768/03 wiadomym jest, że organ I instancji kilkakrotnie przytoczył omyłkowo tytuł ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rybactwie śródlądowym- j.t. Dz.U. 66/99/750 ze zm. Uchybienia tego rodzaju nie mają wpływu na wynik sprawy, nie powinny także stanowić przeszkody dla nadania biegu raportowi. 5. Nietrafnie Skarżący podnosi, że sprawa, w której złożył raport, nie ma charakteru sprawy osobowej. Przywołane w skardze źródła prawa nie definiują pojęcia "sprawa osobowa", przeto należy sięgnąć do literackiego języka polskiego. W tym języku osobowy to dotyczący osoby lub osób ( red. S.Dubisz "Uniwersalny słownik języka polskiego" PWN 2003 t. 2 s. 1317). Sprawa to z kolei postępowanie toczące się przed sądem (bądź innym organem- red. W.Doroszewski "Słownik języka polskiego" PWN 1966 t. VIII s. 621 znaczenie 4; red. S.Dubisz- op. cit. t. 2 s. 1348). Sprawa przyznania nagrody jest w istocie sprawą osobową, co do której Skarżący obowiązany był zachować drogę służbową. W związku z tym, jako chybioną uznać należy również argumentację związaną z ewentualnym naruszeniem konstytucyjnego prawa wnoszenia skarg i petycji. W niniejszej sprawie Obwiniony na skutek błędnej praktyki organów obu instancji w stopniu niedostatecznym korzystał z prawa do obrony ( art. 42 ust. 2 Konstytucji RP), co mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania ( art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153/02/1270 ze zm.). Z tego powodu orzeczono jak w punkcie 1 (pierwszym) sentencji. O braku możliwości wykonania zaskarżonego orzeczenia Sąd orzekł na podstawie art. 152 upsa. /-/M. Dybowski /-/E.Kręcichwost-Durchowska /-/P.Miładowski MB