IV SA/Po 226/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Damian Mataczyński po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Ł.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata lub radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] lutego 2015r. nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Ł.S. wraz ze skargą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] lutego 2015r. nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podał, że prowadzi gospodarstwo wraz z mężem a ich dochód stanowią należne im emerytury w kwocie [...] zł. i [...] zł. brutto i dochód z działalności gospodarczej wynosząc po [...] zł. netto dla każdego małżonka. Opisując swą sytuację materialną wnioskodawczyni ujawniła, iż jedynym majątkiem jest nieruchomość zabudowana domem mieszkalnym. Celem doprecyzowania sytuacji materialnej wnioskodawczyni pismem z dnia 6 maja 2015r. wezwano ją do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie wyciągów z kont bankowych oraz lokat i kart kredytowych należących do skarżącej i osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe za okres ostatnich 6 miesięcy, wykazanie za pomocą kserokopii dokumentów jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przedłożenie kopi zeznania podatkowego za 2014r. (własnego i męża), przedłożenie zestawienia pojazdów mechanicznych użytkowanych w gospodarstwie domowym z podaniem marki pojazdu, pojemności silnika i szacunkowej wartości, przedłożenie odpisów dokumentów prowadzonych w celu rozliczenia się w podatku dochodowym za ostatnie sześć miesięcy z działalności prowadzonej przez skarżącą i jej męża (np. odpis książki przychodów i rozchodów), deklaracji VAT-7 za ostatnie sześć miesięcy, oraz podanie przedmiotu prowadzonej działalności gospodarczej, przedłożenie ewidencji środków trwałych oraz wyciągów z firmowych rachunków bankowych za ostatnie sześć miesięcy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca przesłała własne zeznanie roczne PIT 36 za 2014r. wraz z informacją PIT B za 2014r., zeznanie roczne męża PIT 40a za 2014r., wyciąg bankowy za okres 14.04 – 11.05.2015r. oraz rachunki za wodę, energię elektryczną, telefon, gaz i węgiel. Skarżąca podała również, iż posługuje się samochodem Volkswagen Sharan o wartości ok. [...] zł. Mając powyższe na uwadze wskazać należy, iż na podstawie art. 245 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., zgodnie z którymi przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005r., sygn. akt I GZ 107/05 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), a zatem np. osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jak wskazuje się w orzecznictwie, przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 (dostępne j.w.) wskazał, że prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Nie każdy więc wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w utrzymaniu koniecznym skarżącego i jego rodziny. Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. oznacza, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09 – dostępne j.w.). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania. Dopełnieniem powyższych przepisów jest art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Ponadto, zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że przedstawiona sytuacja finansowa nie pozwala na przyjęcie, że skarżąca należy do osób znajdujących się w sytuacji materialnej uniemożliwiającej opłacenie jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżąca wraz z mężem posiada bowiem stałe źródło utrzymania z należnych im emerytur wynoszących [...] zł. Ponadto wskazać należy, iż skarżąca zadeklarowała dochód z działalności gospodarczej wynoszący po [...] zł. na każdego małżonka. W tym miejscu należy wskazać, iż w wezwaniu do uzupełnienia dokumentów dotyczących sytuacji materialnej wnioskodawczyni została wezwana do przedłożenia szczegółowych informacji dotyczących bieżących danych związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą obrazujących przebieg operacji gospodarczych za okres ostatnich 6 miesięcy. Skarżąca uchyliła się od powyższego obowiązku, poprzestając na przedstawieniu danych za 2014r. wykazanych w rocznych zeznaniach podatkowych. Ponadto skarżąca nie przestawiła pełnego wyciągu z konta bankowego za okres ostatnich 6 miesięcy poprzestając na ujawnieniu wyciągu z konta bankowego męża za okres 14.04.2015 do 11.05.2015r. Brak odpowiedzi na wezwanie do wyjaśnienia sytuacji finansowej, oznacza zatem że wnioskodawca nie wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku, w związku z czym stwierdzić należy, iż nie zachodzi obowiązek uznania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. za uprawdopodobnione. W orzecznictwie nie budzi bowiem wątpliwości, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Wobec powyższego, na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt 7 oraz art. 245 §1 - §3, art. 246 §1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.