IV SA/Po 230/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Dybowski Sędziowie WSA Bożena Popowska WSA Donata Starosta (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2012 r. sprawy ze skargi W. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umieszczenia w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] Decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] Prezydent Miasta [...], działając na podstawie art. 2-3, art. 7, art. 54 ust. 1-2, art. 54 ust. 2a, art. 55-56, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175 poz. 1362 z późn. zm., dalej ustawa o pomocy społecznej) odmówił W. P. wydania skierowania do Domu Pomocy Społecznej (dalej DPS). Uzasadniając podniósł, że wniosek o skierowanie do DPS wpłynął, za pośrednictwem Wojewody Wielkopolskiego, w dniu [...] czerwca 2011 r. W dniu 02 lipca 2011 r. wnioskodawca osobiście odebrał zawiadomienie o terminie przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego: 05 lipca 2011 r. godz. 12-15. W wyznaczonym terminie pracownik socjalny nie zastał wnioskodawcy pod podanym adresem. Od tego momentu wnioskodawca w żaden sposób nie skontaktował się z pracownikami socjalnymi celem uzgodnienia dogodnego terminu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego i skompletowania niezbędnych dokumentów, koniecznych do umieszczenia w DPS. Wnioskodawca nie usprawiedliwił też swojej nieobecności podczas wyznaczonego terminu wywiadu. Organ I instancji wskazał, że warunkiem wydania decyzji o przyznaniu lub odmownie przyznania świadczenia jest przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej). Od opisanej decyzji odwołanie złożył wnioskodawca. W. P. podniósł, że Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie swoim dotychczasowym postępowaniem doprowadził do wymeldowania go "na bruk". Odwołujący się podkreślił, że nie może dotrzeć na piętra z uwagi na ograniczone zdolności do poruszania się i poprosił o pilne rozwiązanie jego sytuacji. Decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 z późn. zm., dalej kpa) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając organ odwoławczy napisał, że warunkiem wydania decyzji o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia jest przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej). Celem wywiadu jest ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby ubiegającej się o świadczenie. Wnioskodawca, pomimo skutecznego doręczenia zawiadomienia o terminie przeprowadzenia wywiadu, z niewiadomych przyczyn uniemożliwił jego przeprowadzenie. Ustawa o pomocy społecznej nakłada określone obowiązki na klientów pomocy społecznej. Wśród nich jest obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Brak takiego współdziałania może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia (art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej). Na opisaną decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł W. P., domagają się uchylenia zaskarżonej decyzji i przyznania miejsca w DPS. Napisał, że stan jego zdrowia uległ dalszemu pogorszeniu i nie jest w stanie funkcjonować bez możliwości mieszkania i opieki. Skarżący ocenił, że ze względu na stan zdrowia nie wie jak ma umożliwić przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, skoro spotkanie na holu budynku zostało uznane za niewystarczające. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Obie wydane w sprawie decyzje nie mogą się ostać. Rodzaje świadczeń z pomocy społecznej wylicza art. 36 ustawy o pomocy społecznej. Są nimi również pobyt i usługi w domu pomocy społecznej (pkt 2 lit. "o" tegoż artykułu). Przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, następuje w formie decyzji administracyjnej, przy czym decyzję o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkami które nie mają w sprawie znaczenia, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 1 i ust 4 ustawy o pomocy społecznej). Jak wynika z art. 107 ust. 1 i ust. 3 tejże ustawy, rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby która ubiega się o przyznanie świadczenia, zaś wywiad przeprowadza pracownik socjalny. Z woli ustawodawcy sposób przeprowadzania rodzinnego wywiadu środowiskowego, dokumenty niezbędne do ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej, wzór kwestionariusza wywiadu, wzór legitymacji pracownika socjalnego oraz wzór oświadczenia o stanie majątkowym został uregulowany w rozporządzeniu ministra pracy i polityki socjalnej z dnia 25 stycznia 2011 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. Nr 27 poz. 138). Z powyższych przepisów wynika, że przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego jest istotnym obowiązkiem organu pomocy społecznej, bowiem uzyskane w jego trakcie informacje stanowić będą podstawę przyznania wnioskowanego świadczenia, lub odmowę jego przyznania. Mając to na uwadze ustawodawca zastrzegł, że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych lub prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej). Jest utrwalone w orzecznictwie sądów, że obowiązek współdziałania osoby z organem pomocy społecznej dotyczy także przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i powinien on polegać na umożliwieniu pracownikowi socjalnemu przeprowadzenia wywiadu w wyznaczonym terminie i udzieleniu wszystkich niezbędnych informacji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 06 września 2011 r. sygn. akt I OSK 571/11 i wskazane tam orzecznictwo, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl.). Sąd zaznacza, że przytoczony pogląd w pełni podziela. W niniejszej sprawie organy administracji odebrały zachowanie skarżącego właśnie jako brak chęci współpracy z pracownikiem socjalnym. W świetle akt administracyjnych sprawy była to konkluzja nieuzasadniona. Skarżący do odwołania dołączył kserokopię orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia[...] sierpnia 2011 r. nr akt [...] zgodnie z którym został uznany za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji (do dnia [...] sierpnia 2013 r.), oraz kserokopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...], zaliczającego skarżącego do znacznego stopnia niepełnosprawności (do dnia [...] czerwca 2013 r.). Lekarz orzecznik w uzasadnieniu orzeczenia wskazał, że zostało ono wydane między innymi wskutek analizy kart informacyjnych z leczenia szpitalnego w okresie 1-8 lipca 2011 r. oraz "zaświadczeń o stanie zdrowia wystawionych przez lekarzy leczących w dniach: 9 z dnia 5.7,2011". Z przytoczonych danych wynika zatem, że skarżący przebywał na leczeniu szpitalnym w wyznaczonym na dzień 05 lipca 2011 r. terminie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Skarżący przebywał zatem poza miejscem zamieszkania i nie mógł oczekiwać na pracownika socjalnego. Z naruszeniem przepisów postępowania Kolegium zignorowało ten fakt chociaż został on również zasygnalizowany w korespondencji od Departamentu Skarg, Wniosków i Obsługi Rady do Spraw Uchodźców Kancelarii Prezesa Rady Ministrów (pismo dosłane przez organ I instancji w ślad za odwołaniem, k. 18 akt Kolegium). Wskazane naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. We wniosku o wydanie skierowania do DPS skarżący napisał, że z uwagi na stan zdrowia nie może korzystać z dotychczasowego lokalu – nie może wejść na 3 piętro. Z tym oświadczeniem współbrzmią orzeczenia, których kserokopie skarżący załączył do odwołania. W świetle akt sprawy nie można zatem wykluczyć sytuacji, że skarżący z uwagi na stan swojego zdrowia nie może dostać się do lokalu, którego adres podaje dla potrzeb korespondencji i tylko wyjmuje korespondencję ze skrzynki pocztowej (odbiera od listonosza lub na poczcie). Nadto, w załączonych do skargi aktach są również akta dotyczące wcześniejszych wniosków skarżącego. Z oświadczenia zaprotokołowanego przez pracowników pomocy społecznej w dniu [...] listopada 2009 r. wynika, że miejscem pobytu skarżącego jest klatka schodowa, a śpi u znajomych. Ówczesny adres (tożsamy z adresem w niniejszej sprawie) został określony jako adresem zameldowania, ale nie pobytu. W notatce służbowej, sporządzonej po bezskutecznej próbie przeprowadzenia wywiadu, pracownik socjalny napisał, że na tabliczka na drzwiach lokalu informuje: "Geodezja W. P. przyjmowanie interesantów raz w miesiącu". Zatem na tabliczce jest wymieniona inna osoba niż skarżący. Tymczasem organ I instancji, rozpoznając wniosek o umieszczenie w DPS, zignorował wskazane rozbieżności, niejako od razu oceniając postępowanie skarżącego jako uniemożliwianie przeprowadzenia wywiadu. Według sądu, w takiej sytuacji zastosowanie art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej było przedwczesne na etapie postępowania przed organem I instancji. Pochopne działanie organu I instancji powinno zostać zakwestionowane przez organ odwoławczy. Tymczasem Kolegium, nie dość, że powtórzyło argumentację zaskarżonej decyzji, to jeszcze zignorowało informację o pobytu skarżącego w szpitalu, w okresie zaplanowanego wywiadu. Sąd stoi na stanowisku, że wskazane uchybienia uzasadniając uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji. Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji, w razie bezskutecznych prób kontaktu ze skarżącym na znany sobie adres, zwróci się do Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności , a w razie potrzeby również do ZUS-u, w celu ustalenia, gdzie skarżący przebywa oraz, czy skarżący korzysta z opieki lub pomocy innej osoby. Pomocne może okazać się również rozpytanie sąsiadów i właściciela (zarządcy) budynku. Organ I instancji winien dołożyć wszelkich starań aby ustalić stan faktyczny, przy czym starania organu powinny zostać utrwalone w aktach sprawy. Skarżący przy pierwszej okazji powinien zostać pouczony, że rodzinny wywiad środowiskowy należy przeprowadzić tam, gdzie skarżący rzeczywiście przebywa oraz, że czym innym jest adres wskazywany dla odbioru korespondencji, a czym innym jest miejsce rzeczywistego pobytu skarżącego. W związku z powyższym sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. Nr 270, dalej p.p.s.a.) orzekł jak w sentencji wyroku. Sąd nie orzekł w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji (art. 152 p.p.s.a.), ponieważ nie posiada ona przymiotu wykonalności.