I OSK 571/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Kamińska, Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz (spr.), Sędzia del. WSA Marian Wolanin, Protokolant starszy sekretarz sądowy Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 6 września 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 30 listopada 2010 r. sygn. akt II SA/Łd 962/10 w sprawie ze skargi R.S. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] 2010 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 30 listopada 2010 r., sygn. akt II SA/Łd 962/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę R.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] 2010 r. [...] w przedmiocie zasiłku celowego. Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Pismem z dnia [...] 2009.r. R.S. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. z prośbą o udzielenie pomocy poprzez przyznanie mu zasiłku celowego. W dniu [...] 2009 r. decyzją nr [...] Prezydent Miasta P. odmówił przyznania wnioskodawcy pomocy w formie zasiłku celowego. W uzasadnieniu organ wskazał, że przyczyną odmowy przyznania zasiłku był brak współpracy R.S. z pracownikiem socjalnym polegający na kilkakrotnym uniemożliwianiu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Wskazano, iż pracownik socjalny próbował przeprowadzić wywiad środowiskowych w dniach [...] 2009 r. i [...] 2009 r., jednakże mimo wcześniejszych informacji o zaplanowanym na ten dzień wywiadzie, R.S. nie było pod wskazanym adresem zamieszkania. Przed zaplanowanym wywiadem, w dniu [...] 2009 r. o godz. 11:48 R.S. przesłał faks, z treści którego wynikało, że w dniach [...] 2009 r. pracownik socjalny może nie zastać go w domu z uwagi na uprzednio zaplanowane wizyty u lekarzy i niecierpiące zwłoki czynności urzędowe. Zdaniem organu notoryczny brak współpracy z pracownikiem socjalnym, zgodnie z treścią art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.) daje podstawę do odmowy przyznania pomocy. Dlatego odmówiono R.S. przyznania zasiłku celowego. Na skutek wniesionego przez R.S. odwołania decyzją z dnia [...] 2010 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy zakwestionowaną decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] 2009 r. nr [...]. W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że w jego ocenie zachowanie R.S. można określić jako notoryczny brak współpracy z pracownikiem socjalnym. Dowodem mogą być również trudności czynione przez niego w sierpniu i wrześniu 2009 r., kiedy to także ubiegał się o pomoc finansową, a wywiady były przeprowadzane w dniach przez niego wyznaczonych. Organ odwoławczy wskazał, że – jak wynika z akt sprawy – działania R.S. ograniczały się jedynie do wyznaczania konkretnych dni i godzin spotkania z pracownikiem socjalnym, po czym w ostatniej chwili informował on, że wywiad nie może się odbyć i wyznaczał kolejny termin wywiadu. Tymczasem skoro w dniu wywiadu miał zaplanowane wizyty u lekarzy, to winien o tym poinformować wcześniej. Wskazano również, że R.S. nie wywiązał się z podpisanego kontraktu, albowiem wprawdzie trzykrotnie stawił się w Klubie Integracji Społecznej, ale nie podjął prac społecznie użytecznych, co było warunkiem kontraktu. Mając na uwadze powyższe organ odwoławczy wskazał, że swoich zachowaniem strona uniemożliwiła obiektywną ocenę swojej sytuacji, a w konsekwencji uniemożliwiła przyznanie jej świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniósł R.S. zaskarżając ją w całości i wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi skarżący podtrzymał argumentację zawartą w odwołaniu i wyjaśnił, że nie mógł oczekiwać na pracownika socjalnego w dniu [...] 2009 r., gdyż nie został o tym powiadomiony w sposób prawem przewidziany, ani w żaden inny. Organ nie wskazał dowodów, iż prawidłowo go o tym zawiadomił. Zaś swoją nieobecność w dniu [...] 2009 r. usprawiedliwił przesłanym do urzędu faksem, który – jego zdaniem – został nadany wcześniej niż o podanej przez organ godzinie 11:48. Skarżący powołał się również na okoliczność bezskutecznego oczekiwania na pracownika socjalnego w dniu [...] 2009 r., pomimo iż był to jeden z terminów wyznaczony przez organ. Ponadto skarżący podniósł, że w dniu [...] 2009 r. przystąpił do kontraktu socjalnego, a termin oceny działań ustalonych w kontrakcie socjalnym został określony na dzień 28 grudnia 2009 r., a więc po dniu wydania decyzji przez organ I instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wniosło o jej oddalenie. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniesiona skarga jako niezasadna nie zasługiwała na uwzględnienie. W uzasadnieniu Sąd I instancji podniósł, że kontrolując zaskarżone decyzje i poprzedzające je postępowanie nie dopatrzył się uchybień, które powodowałyby konieczność wyeliminowania zaskarżonych rozstrzygnięć z obrotu prawnego. Wyjaśnił, że podstawę prawną procedowania i rozstrzygania przez organy stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zgodnie z jej art. 39 zasiłek celowy przyznaje się w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, a w szczególności na pokrycie kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. W przypadku zgłoszenia wniosku o takie świadczenie z pomocy społecznej konieczne jest ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej wnioskodawcy lub jego rodziny. Cel ten zostaje osiągnięty w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania lub miejscu pobytu strony, który jest obligatoryjnym środkiem dowodowym (art. 106 ust. 4 i 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Zaś sposób przeprowadzenia wywiadu określają przepisy rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2005 r. Nr 77, poz. 672). Zdaniem Sądu trafnie zauważa skarżący, że regulują one jedynie bardzo ramowo kwestie związane z wywiadem środowiskowym, nie precyzując zasad jego przeprowadzania, w szczególności powinności organu i wnioskodawców w zakresie terminu, poza ogólnym zobowiązaniem organu do przeprowadzenia wywiadu w terminie 14 dni, albo w ściśle określonych sytuacjach w ciągu 2 dni. W ocenie Sądu obowiązki organu i wnioskującego o świadczenie wynikają z istoty wywiadu. Skoro celem wywiadu jest wszechstronne ustalenie sytuacji wnioskodawcy (§ 7 ust. 1 rozporządzenia w sprawie wywiadu środowiskowego), to rzetelne przeprowadzenie rozeznania sytuacji strony i jej potrzeb wymaga współdziałania z pracownikiem socjalnym, w tym poinformowania go o rzeczywistych dochodach i sytuacji majątkowej osoby ubiegającej się o świadczenie lub jej wspólnie gospodarującej rodziny. Powyższe pozwala na ustalenie, czy faktycznie istnieje rzeczywista potrzeba wsparcia materialnego przez ośrodek pomocy społecznej i czy zgodnie z przepisami osoba ubiegająca się o pomoc kwalifikuje się do udzielenia takiej pomocy. Rolą wywiadu jest bowiem również weryfikacja danych podawanych przez ubiegającego się o świadczenie. Obowiązkowi organu zebrania informacji odpowiada obowiązek występującego o świadczenie udzielenia wyczerpujących informacji o sytuacji osobistej, rodzinnej i materialnej. W tym zawiera się m.in. obowiązek współdziałania z organem (art. 11 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Sąd wyjaśnił także, iż stosownie do art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Zdaniem Sądu każda z wymienionych okoliczności stanowi samodzielną podstawę odmowy przyznania prawa, ustawodawca zróżnicował też stopień ich negatywnego nasycenia. W dalszej części uzasadnienia wskazano, że Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie podziela poglądu wyrażonego w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 kwietnia 2008 r. w sprawie o sygn. akt IV SA/Po 442/07, że brak współdziałania z pracownikiem socjalnym winien być obarczony podobnym nasyceniem negatywnym, jak pozostałe przesłanki wymienione w art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Wręcz przeciwnie, z porównania przesłanek odmowy świadczenia, wymienionych w powołanym przepisie można wnioskować, że ustawodawca przewidział sytuacje o różnym stopniu natężenia negatywnego elementu zachowania świadczeniobiorcy (osoby ubiegającej się o świadczenie). W ocenie Sądu obowiązek współdziałania osoby z organem dotyczy również sporządzenia wywiadu środowiskowego i powinien on polegać na umożliwieniu przeprowadzenia wywiadu w wyznaczonym terminie oraz udzieleniu organowi niezbędnych informacji, wskazywaniu i precyzowaniu zgłaszanych potrzeb. Konieczność wyznaczania kilku terminów przez pracownika socjalnego, permanentna nieobecność wnioskodawcy w miejscu zamieszkania w okresie, w którym ubiega się on o przyznanie świadczenia, gołosłowne powoływanie się ex post na różne przeszkody upoważniały organ do oceny zachowania skarżącego jako odmowy współdziałania i w związku z tym do odmowy przyznania świadczenia w trybie art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Nadto w rozpoznawanej sprawie w ocenie Sądu organy trafnie przypisały skarżącemu brak współdziałania z organem. Organ kilkakrotnie podejmował próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, dokładając starań, aby zachować czternastodniowy termin wskazany w § 2 rozporządzenia w sprawie wywiadu środowiskowego. W ocenie Sądu, wbrew swoim twierdzeniom skarżący nie usprawiedliwił przekonująco nieobecności w miejscu zamieszkania we wszystkich wskazywanych terminach. Nie wykazał, aby w tych dniach miał wyznaczone terminy rozpraw sądowych czy wizyty u lekarza. Ponadto mógł powiadomić organ o tych przeszkodach już w dacie wyznaczania wywiadu, zwłaszcza, że o terminach rozpraw sądowych uczestnicy postępowań są powiadamiani na 7 dni przed rozprawą. Nie było zatem przeszkód, aby w dniu [...] 2010 r., kiedy pracownik socjalny ustalał kolejny terminu wywiadu, wybrać inny termin, o ile istniały rzeczywiste przeszkody w dniach wskazanych przez pracownika. Zdaniem Sądu nie było też uchybieniem ze strony organu dokonanie oceny zachowania skarżącego co do wypełniania zobowiązań kontraktu socjalnego. Fakt, że termin oceny działań podjętych w ramach kontraktu ustalony został na koniec roku nie stanowił przeszkody do oceny zachowania skarżącego w trakcie jego trwania. Ocena bowiem dotyczy całego okresu trwania kontraktu, a nie rezultatu końcowego. Okoliczność ta jednak ma jak wykazano znaczenie drugorzędne, bowiem negatywna ocena wypełniania kontraktu, wyrażona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie stanowiła podstawowej przesłanki odmowy przyznania zasiłku. Z tych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Sąd skargę oddalił. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wywiódł R.S. zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie: 1. prawa materialnego, poprzez błędne zastosowanie art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej polegające na zakwalifikowaniu działań skarżącego jako braku współdziałania z pracownikiem socjalnym; 2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez niewłaściwą kontrolę legalności decyzji administracyjnej i nieuchylenie zaskarżonej decyzji w całości w sytuacji, gdy była ona dotknięta istotnym naruszeniem przepisów procedury administracyjnej, tj. art. 7, art. 10 § 1, art. 77 oraz art. 80 k.p.a. Jednocześnie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że istotą sporu nie jest odmowa współdziałania w tej sprawie przez skarżącego czy odmowa przeprowadzenia wywiadu w miejscu jego zamieszkania. Bowiem skarżący oczekiwał od organu ustalenia terminu wywiadu w porozumieniu z nim i doprecyzowania tego terminu poprzez ustalenie konkretnej daty zamierzonej czynności. Jednakże organ nie podzielił takiego stanowiska skarżącego. Skarżący kasacyjnie podkreślił, że w dniu [...] stawił się w Wydziale Pomocy Środowiskowej, a spotkanie to było poprzedzone wnioskiem o wyznaczenie terminu wywiadu na dzień [...]. Nadto zwrócono również uwagę, że decyzja nie wyjaśnia dlaczego nie można było wyznaczyć terminu wywiadu w sposób precyzyjny, skoro w dniach [...] zaplanowano czynności w terenie. Zdaniem autora skargi kasacyjnej brak było podstaw do nieuwzględnienia wniosku skarżącego kasacyjnie i niewyznaczenia terminu wywiadu zgodnie z jego oczekiwaniami, albowiem pracuje on w stowarzyszeniu utworzonym na potrzeby mieszkańców C. i w dni powszechne pełni dyżury. A nadto w dniach [...] miał zaplanowane wizyty u lekarzy. Dlatego też jego wniosek o zmianę terminu przeprowadzenia wywiadu w sposób nie kolidujący z tymi obowiązkami był usprawiedliwiony. Konkludując skarżący kasacyjnie podniósł, że istniała możliwość uzgodnienia terminu spotkania w sposób uwzględniający interesy obu stron, a działania podejmowane przez skarżącego wskazują, że dążył on do takiego spotkania, co wyklucza ich zakwalifikowanie jako braku współdziałania skarżącego z pracownikiem socjalnym. Wskazał również, że arbitralność sposobu ustalenia terminu wywiadu środowiskowego przez organ, lekceważenie interesów i potrzeb skarżącego wskazuje na ignorowanie zasad wynikających z art. 7 i 10 k.p.a. Z tych względów, zdaniem jej autora, skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany był rozpoznać skargę kasacyjną przez pryzmat podniesionych w jej treści zarzutów. Zaś skarga kasacyjna rozpoznawana w granicach zakreślonych podniesionymi w niej zarzutami nie zasługuje na uwzględnienie. W związku z tym, że w niniejszej sprawie skarżący kasacyjnie oparł zarzuty skargi kasacyjnej zarówno na naruszeniu przez Sąd I instancji przepisów postępowania jak i przepisów prawa materialnego, w pierwszej kolejności należało się odnieść do zarzutów naruszenia przepisów postępowania, albowiem dopiero wówczas gdy nie zostanie stwierdzone naruszenie tego typu przepisów, możliwa będzie kontrola prawidłowości zastosowania przez Sąd I instancji przepisu prawa materialnego. Zarzut naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. - który stanowi iż sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy - poprzez niewłaściwą kontrolę legalności decyzji administracyjnej i nieuchylenie zaskarżonej decyzji w całości w sytuacji, gdy była ona dotknięta istotnym naruszeniem przepisów procedury administracyjnej, tj. art. 7, art. 10 § 1, art. 77 oraz art. 80 k.p.a. sprowadza się w istocie do zakwestionowania ustaleń faktycznych dokonanych przez organy obu instancji i podzielonych przez Sąd, a dotyczących przyjęcia, że swoim zachowaniem skarżący kasacyjnie uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, co stało się przyczyną odmowy przyznania mu zasiłku celowego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem stanowisko Sądu I instancji, iż skarżący kasacyjnie nie wykonał ciążącego na nim z mocy ustawy obowiązku współdziałania z organami administracji i w efekcie uniemożliwił ustalenie swojej sytuacji bytowej jest prawidłowe. Przepis art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) stanowi, iż decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznanie biletu kredytowego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wywiad ten przeprowadzany jest m. in. w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób o których mowa w art. 103 (art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Na jego podstawie pracownik socjalny dokonuje analizy oceny sytuacji majątkowej i rodzinnej osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia oraz formułuje wnioski dotyczące planowania pomocy. Zatem z treści powyższych przepisów wynika, iż nieodzownym elementem postępowania w sprawie o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej jest rodzinny wywiad środowiskowy. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż pracownicy Miejskiego Centrum Pomocy Społecznej w P. podejmowali próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w dniach [...] 2009 r. i [...] 2009 r. w godz. od 12:00 do 16:00. O każdym z tych terminów skarżący kasacyjnie został poinformowany przez pracownika socjalnego odpowiednio w dniu [...] 2009 r. i w dniu [...] 2009 r. ustnie przez pracownika socjalnego, co znalazło odzwierciedlenie w sporządzonych w tych dniach protokołach. Nadto w dniu [...] 2009 r. skarżący kasacyjnie został pouczony, że jego nieobecność pod wskazanym adresem potraktowana będzie jako odmowa współpracy z pracownikiem socjalnym w celu rozwiązania trudnej sytuacji życiowej i skutkować będzie odmową udzielenia świadczenia. Podkreślić w tym miejscu należy, że pomimo krótkiego upływu czasu pomiędzy osobistym poinformowaniem skarżącego kasacyjnie o planowanych terminach, a nadejściem tych terminów (w pierwszym przypadku – dwa dni, w drugim cztery dni), skarżący kasacyjnie nie wskazywał na żadne przeszkody, które uniemożliwiłyby w tych datach przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Zatem wyjaśnienia skarżącego kasacyjnie co do powodów jego nieobecności nie mogą zostać uznane za usprawiedliwione. Skoro, jak twierdził skarżący w przesłanym w dniu [...] 2009 r. do Miejskiego Centrum Pomocy Społecznej faksie, w dniach [...] 2009 r. "z uwagi na uprzednio zaplanowane wizyty u lekarzy, których nie można odwołać" pracownik socjalny może nie zostać go pod podanym adresem, to o tym fakcie mógł poinformować pracownika socjalnego w momencie wyznaczenia tego terminu. Nadto okoliczności te nie zostały w żaden sposób uprawdopodobnione. Również wyjaśnienia skarżącego kasacyjnie co do jego nieobecności pod wskazanym adresem w dniu [...] 2009 r. z uwagi na konieczność pilnego załatwiania swoich życiowych spraw poza domem, nie mogą stanowić okoliczności usprawiedliwiającej tę nieobecność. Działania takie, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, bez wątpienia można potraktować jako brak chęci współpracy z organem opieki społecznej. Dlatego też słusznie Sąd I instancji, wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej, przyjął, że takie zachowanie skarżącego kasacyjnie organ prawidłowo uznał za działanie mające na celu uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu i w konsekwencji ustalenie jego sytuacji majątkowej i osobistej. W całości należy podzielić pogląd Sądu I instancji, że obowiązek współdziałania osoby z organem dotyczy także przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i powinien on polegać na umożliwieniu pracownikowi socjalnemu przeprowadzenia wywiadu w wyznaczonym terminie i udzieleniu mu wszystkich niezbędnych informacji. Rację ma również Sąd I instancji, w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, iż permanentna nieobecność skarżącego kasacyjnie w miejscu zamieszkania, konieczność wyznaczania przez pracownika socjalnego kilku terminów celem przeprowadzenia wywiadu, powoływanie się na niczym nie uprawdopodobnione przeszkody uniemożliwiające mu w wyznaczonych terminach przebywanie w podanym przez niego miejscu uzasadniają przyjęcie przez organ, że skarżący nie przejawia woli współpracy z organem. Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił stanowiska skarżącego kasacyjnie, że dążył on do spotkania z pracownikiem socjalnym, co wyklucza zakwalifikowanie tych działań jako braku współdziałania. W związku z tym, że Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził, by zaskarżona decyzja dotknięta była istotnym naruszeniem przepisów procedury administracyjnej,tj. art. 7, art. 10 § 1, art. 77 oraz art. 80 k.p.a., brak jest podstaw do czynienia Sądowi I instancji zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przepisów prawa materialnego, poprzez błędne zastosowanie art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej polegające na zakwalifikowaniu działań skarżącego jako braku współdziałania z pracownikiem socjalnym stwierdzić należy, że zarzut ten także nie zasługuje na uwzględnienie. Z treści przepisu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej wynika, iż brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień i inne okoliczności w nim wskazane mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Zatem przepis ten określa między innymi skutki braku chęci współpracy osoby ubiegającej się o świadczenie w ramach pomocy społecznej. Skutkiem takim jest odmowa przyznania świadczenia. Zaś jedną z postaci braku takiej współpracy, co nie budzi wątpliwości w świetle ugruntowanego już orzecznictwa sądów administracyjnych, jest uniemożliwienie przeprowadzenia organowi pomocy społecznej rodzinnego wywiadu środowiskowego (porównaj: np. wyroki NSA z dn. 2.10.2008 r., sygn. akt I OSK 37/08, z dn. 19.03.2009 r., sygn. akt I OSK 561/08 czy z dn. 17.11.2009 r., sygn. akt I OSK 554/09 i z dn. 19.04.2011 r., sygn. akt I OSK 59/11). Zwrócić bowiem należy uwagę, iż rodzinny wywiad środowiskowy jest obligatoryjnym elementem postępowania prowadzącego do wydania decyzji przyznającej świadczenie z pomocy społecznej, oczywiście po spełnieniu innych niezbędnych ku temu warunków, lub odmowie przyznania tego świadczenia. Powyższe wynika z kategorycznego brzmienia przepisu art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, iż decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia z wyjątkiem decyzji o przyznaniu biletu kredytowego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wywiad ten jest istotnym elementem postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia, albowiem służy on ustaleniu rzeczywistej sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby ubiegającej się o to świadczenie (art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). A z uwagi na charakter ustaleń odnoszących się do sfery ściśle osobistej wymaga on od strony szczególnej aktywności, której nie można zastąpić innymi środkami dowodowymi. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, co już wyżej szczegółowo omówiono, Sąd I instancji prawidłowo uznał, że zachowanie skarżącego kasacyjnie można było uznać za brak współdziałania z pracownikiem socjalnym. Oczywiście, co do zasady możliwe jest uzgodnienie terminu spotkania w taki sposób, by uwzględnić interesy obu stron, jednakże w niniejszej sprawie nie było to możliwe z uwagi na zachowanie skarżącego kasacyjnie. Z akt administracyjnych wynika, że skarżący kasacyjnie nie uzgadniał terminu z pracownikiem socjalnym, ale go wyznaczał nie bacząc na inne zaplanowane przez placówkę działania w terenie. Zaś w momencie zaproponowania przez pracownika socjalnego innego terminu, nie wskazywał na żadne okoliczności, które uniemożliwiają przeprowadzenie wywiadu w tym terminie, ale w dniu zaplanowanego wywiadu bądź przebywał w tym czasie poza domem, co stwierdzał pracownik socjalny udając się w wyznaczonym terminie pod wskazany przez niego adres, bądź w ostatniej chwili przesyłał informację, że z uwagi na podane w sposób ogólny okoliczności, w tym czasie nie będzie przebywał w miejscu zamieszkania. Przy czym w żaden sposób tych okoliczności nie uprawdopodabniał. Ponadto podkreślić należy, że obowiązkiem skarżącego kasacyjnie jest umożliwienie pracownikowi socjalnemu przeprowadzenie czynności niezbędnych do oceny jego sytuacji, w tym przeprowadzenie wywiadu środowiskowego z jego udziałem, tym bardziej, że osoby mieszkające pod wskazanym przez skarżącego kasacyjnie adresem, tj. J.S. i T.S. odmówili podpisywania wywiadów środowiskowych i protokołów dotyczących skarżącego kasacyjnie. Nadto przyznanie świadczeń z pomocy społecznej leży w interesie skarżącego kasacyjnie, zatem winien on dołożyć należytej staranności i podjąć starania w celu uzgodnienia najbardziej optymalnego terminu dla obu stron, oczywiście mając na uwadze obowiązujące w tym zakresie przepisy prawa. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że również zarzut naruszenia art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej nie zasługuje na uwzględnienie. W związku z powyższym na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a. Stosownie zaś do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) pełnomocnik skarżącego powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.