IV SA/Po 236/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska Sędziowie WSA Anna Jarosz WSA Tomasz Grossmann (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 września 2015 r. sprawy ze skargi M. P. na postanowienie Wojewody W. z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Burmistrza Miasta W. z dnia (...) r. znak: (...) Pismem z (...) r. M. P. (dalej: "Wnioskodawca" lub "Skarżący") wystąpił do Burmistrza W. (dalej: "Burmistrz" lub "organ I instancji"), na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 k.p.a., o wznowienie postępowania w sprawie decyzji Burmistrza z (...) r., nr (...), orzekającej o wymeldowaniu Wnioskodawcy z pobytu stałego z mieszkania przy ul. J. (...) w W. W ocenie Wnioskodawcy ww. decyzja Burmistrza została wydana w wyniku przestępstwa, czego dowodzi m.in. zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa "włamania i zaboru mieszkania" złożone przez Wnioskodawcę do Prokuratury Rejonowej w W. (dalej: "Prokuratura") w dniu (...) r. Postanowieniem z (...) r., znak: (...), Burmistrz odmówił wznowienia postępowania w przedmiotowej sprawie. Na skutek zażalenia Wnioskodawcy, Wojewoda (...) (dalej: "Wojewoda" lub organ II instancji"), postanowieniem z (...) r. nr (...), uchylił zaskarżone postanowienie Burmistrza i przekazał sprawę temu organowi "do przeprowadzenia postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy". Po ponownym rozpatrzeniu wniosku Skarżącego, Burmistrz, postanowieniem z (...) r. znak: (...)– z powołaniem się na art. 145 § 1 pkt 2, art. 148 w zw. z art. 149 § 3 oraz art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267; dalej w skrócie: "k.p.a.") – powtórnie odmówił wznowienia postępowania w sprawie wydania decyzji o wymeldowanie Wnioskodawcy z pobytu stałego, z lokalu przy ul. J. (...) w W., zakończonego ostateczną decyzją Wojewody nr (...) z (...) r. W uzasadnieniu organ I instancji, relacjonując stan faktyczny sprawy, wskazał m.in., że w dniu (...) r. Burmistrz wydał decyzję o wymeldowaniu Wnioskodawcy z pobytu stałego z ww. lokalu. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Wojewody z (...) r. Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, postanowieniem z 04 marca 2014 r. sygn. akt IV SA/Po 1075/13, odrzucił skargę Wnioskodawcy na ww. decyzję Wojewody. W dniu (...)r. wpłynął wniosek M. P. o wznowienie postępowania w tej sprawie. Dalej organ I instancji, przywoławszy treść art. 145 i art. 148 k.p.a., stwierdził, że z materiału dowodowego załączonego przez Wnioskodawcę wynika, iż o popełnieniu przestępstwa dowiedział się on (...) r., kiedy złożył zawiadomienie o tym fakcie do Prokuratury. Natomiast wznowienia postępowania domaga się (...) r., tj. po upływie 16 miesięcy, co oznacza, że Wnioskodawca nie zachował ustawowego terminu do złożenia wniosku. W konkluzji organ I instancji stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiły przyczyny do wznowienia postępowania w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 2 ani art. 148 k.p.a. Na opisane postanowienie Burmistrza, Wnioskodawca złożył zażalenie, podkreślając, że decyzja Burmistrza z (...) r. w przedmiocie jego wymeldowania z przedmiotowego lokalu została wydana w wyniku przestępstwa w oparciu o dowody, które okazały się fałszywe, a także z naruszeniem przepisów postępowania, wobec czego Skarżący wniósł o uchylenie tej decyzji. Postanowieniem z (...) r., nr (...), Wojewoda, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Burmistrza. W uzasadnieniu Wojewoda przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie wskazał, że obowiązkiem organu było dokonanie kontroli wstępnej wniosku o wznowienie, co stanowi pierwszy etap postępowania wznowieniowego i polega na sprawdzeniu, czy wniosek o wznowienie oparty został na jednej z kodeksowych podstaw wymienionych w art. 145 § 1 i art. 145a k.p.a., czy pochodzi od podmiotu, któremu przysługuje status strony postępowania zakończonego decyzją ostateczną (art. 147 k.p.a.) oraz czy wniosek złożony został w terminie przewidzianym w art. 148 k.p.a. W przypadku nie spełnienia któregokolwiek z wyżej wymienionych warunków, organ zobowiązany jest na podstawie art. 149 § 3 k.p.a. do wydania postanowienia o odmowie wznowienia postępowania. W ocenie Wojewody taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie, bowiem nie stwierdzono, że zaskarżona decyzja została wydana w wyniku przestępstwa, co podnosi Skarżący. W skardze na opisane wyżej postanowienie Wojewody, Skarżący podniósł m.in., że w związku wydaniem decyzji o jego wymeldowaniu z pobytu stałego nie otrzymał on prawa jazdy, utracił pracę, a w konsekwencji został pozbawiony środków do życia i stał się osobą bezdomną. W konkluzji wniósł o "uchylenie decyzji ostatecznej na podstawie art. 154 § 1 k.p.a. na mocy, której żadna ze stron nie nabyła prawa." W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.; dalej w skrócie: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonego postanowienia Wojewody oraz poprzedzającego go postanowienia Burmistrza, Sąd doszedł do przekonania, że postanowienia te nie mogą się ostać w obrocie prawnym, ponieważ wydane zostały z naruszeniem przepisów o właściwości – art. 150 § 1 w zw. z art. 19 k.p.a. – a zatem dotknięte są wadą nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Organy obu instancji orzekające w sprawie nie przywiązały bowiem należytej wagi do okoliczności, że kwestionowana w trybie wznowieniowym decyzja Burmistrza z (...) r. nr (...), orzekająca o wymeldowaniu Skarżącego z przedmiotowego lokalu, poddana była kontroli instancyjnej w następstwie odwołania złożonego przez Skarżącego. W wyniku tej kontroli Wojewoda, decyzją z (...) r., nr (...), orzekł o utrzymaniu w mocy ww. decyzji Burmistrza. Przypomnieć w tym miejscu należy, że wprawdzie zgodnie z art. 148 § 1 k.p.a. podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, to jednocześnie art. 150 § 1 k.p.a. stanowi, iż organem administracji publicznej właściwym w sprawach wymienionych w art. 149 k.p.a. – tj. w sprawie wznowienia postępowania oraz przeprowadzenia postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy – jest organ, który wydał w sprawie decyzję w ostatniej instancji. Jednocześnie z art. 149 § 1 i 3 wynika, że zarówno wznowienie postępowania, jak i odmowa wznowienia postępowania następuje w drodze postanowienia. Na postanowienie od odmowie wznowienia postępowania przysługuje zażalenie (art. 149 § 4 k.p.a.). W świetle powyższych regulacji oczywistym jest, że choć podanie o wznowienie postępowania wnosi się zawsze do organu, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, to organ ten jest organem właściwym do wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia tylko, o ile decyzja nie przechodziła trybu odwoławczego, tzn. stała się ostateczna po jej wydaniu przez ten organ. Jeżeli natomiast decyzja przeszła tok instancji, organ, do którego podanie wniesiono, winien jedynie uporządkować akta sprawy i przekazać je wraz z podaniem do organu odwoławczego (właściwego). Organem właściwym w sprawie wznowienia postępowania jest bowiem ten organ administracji, który wydał w sprawie decyzję w ostatniej instancji, a więc ten, który prowadził postępowanie i orzekał w danej sprawie jako ostatni. W myśl art. 19 k.p.a. organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Przepis ten ustanawia ogólny obowiązek organu administracji publicznej przestrzegania swojej właściwości z urzędu. W istocie treść tego obowiązku oznacza powinność organu administracji publicznej przestrzegania przepisów określających właściwość rzeczową i miejscową organu, co wynika także z zasady praworządności zawartej w art. 6 k.p.a. Przestrzeganie tego obowiązku "z urzędu" oznacza, że organ bada swoją właściwość bez oczekiwania na wniosek, zarzut, czy też stanowisko strony w tym przedmiocie. Podkreślić należy, że organ administracji publicznej jest obowiązany przestrzegać z urzędu swojej właściwości w całym toku postępowania administracyjnego. Powyższa zasada obowiązuje we wszystkich rodzajach postępowania administracyjnego, a zatem w szczególności w postępowaniu przed organem pierwszej instancji, postępowaniu odwoławczym oraz w postępowaniach nadzwyczajnych, a także na wszystkich etapach tych postępowań. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy zauważyć należy, iż organem właściwym do rozpoznania złożonego wniosku o wznowienie postępowania był nie Burmistrz, lecz Wojewoda, albowiem to ten organ orzekał w sprawie wymeldowania Skarżącego z przedmiotowego lokalu jako ostatni. Zarazem w twierdzeniach podnoszonych przez Skarżącego we wniosku o wznowienie postępowania, jak i w późniejszych jego pismach procesowych, Sąd nie dopatrzył się przesłanek do zastosowania w tym przypadku art. 150 § 2 k.p.a. Wydanie postanowienia o odmowie wznowienia postępowania z (...) r. przez Burmistrza nastąpiło zatem z naruszeniem przepisów o właściwości (art. 150 § 1 w zw. z art. 19 k.p.a.), a więc stanowiło istotną wadę, będącą przesłanką stwierdzenia nieważności tego postanowienia w myśl art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Utrzymanie zaś w mocy obarczonego wadą nieważności postanowienia Burmistrza zaskarżonym postanowieniem Wojewody spowodowało, że także to postanowienie organu II instancji dotknięte jest wadą nieważności, jako rażąco naruszające prawo w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. (por. wyroki NSA: z 28.06.1999 r., IV SA 1051/97, LEX nr 47905; z 12.04.2000 r., II SA/Gd 1089/98, CBOSA; z 18.04.2000 r., II SA/Gd 954/98, LEX nr 44072). Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. oraz w zw. z art. 135 p.p.s.a., stwierdził nieważność obu wydanych w sprawie postanowień. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Burmistrz winien przekazać złożone podanie o wznowienie postępowania wraz z aktami sprawy organowi właściwemu do ich rozpoznania, to jest Wojewodzie, który w pierwszym rzędzie winien dokonać oceny dopuszczalności wznowienia, zwłaszcza w kontekście wymogu dochowania przez wnioskodawcę terminu, o jakim mowa w art. 148 § 1 k.p.a., i orzec o wznowieniu postępowania bądź o odmowie jego wznowienia. MZ