IV SA/Po 246/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Jarosz po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku C.W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie warunków zabudowy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Pismem z dnia (...) r. C.W. wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie warunków zabudowy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, ze prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe (córka wraz z zięciem zajmują piętro wspólnego domu i prowadzą odrębne gospodarstwo domowe), a źródłem jej utrzymania jest emerytura i wynagrodzenie za pracę w łącznej wysokości (...) zł. Skarżąca posiada dom o powierzchni (...) m² na działce (...) m² , spłaca ratę kredytu w wysokości (...) zł i opłaca rachunki miesięczne na kwotę (...) zł. Pismem z dnia (...) r. celem doprecyzowania sytuacji majątkowej wnioskodawczyni wezwano skarżącą do przedłożenia wyciągów z kont bankowych oraz lokat i kart kredytowych należących do skarżącej za okres ostatnich 6 miesięcy, wykazania za pomocą kserokopii dokumentów ( np. rachunków, faktur za media, w tym gaz, energię elektryczną , wodę, telefon; dokumentów potwierdzających wysokość: podatku od nieruchomości, opłat czynszowych, ubezpieczenia itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy w tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; przedłożenia zestawienia pojazdów mechanicznych użytkowanych w gospodarstwie domowym z podaniem marki pojazdu, pojemności silnika i szacunkowej wartości, nadesłania kopii zeznań podatkowych podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2010-2011, przedłożenia zaświadczenia z miejsca pracy o wysokości uzyskiwanych dochodów i przedłożenie kopii umowy kredytowej wskazanej w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca pismem z dnia (...) r. przesłała oświadczenie o posiadaniu samochodu osobowego (...), oświadczenie o nieposiadaniu lokat ani aktywnych kart kredytowych, kopie rachunków za gaz za okres od (...) r. do (...) r., kopie rachunków za energię elektryczną za okres od (...) r. do (...) r., kopie faktur za wiodę i ścieki za okres od (...) r. do (...) r., kopie faktur za telefon za okres (...) r. – (...) r., kopie zeznań podatkowych za lata 2010, 2011, zaświadczeni o wysokości dochodu na (...) etatu za okres od (...) r. do (...) r., kopie umowy kredytowej na cele mieszkaniowe dotyczącej udzielania kredytu mieszkaniowego w kwocie (...) zł, kopię decyzji w sprawie wymiary podatku od nieruchomości za rok 2012., kopię polisy ubezpieczenia budynku mieszkalnego i zaświadczenia o wpływie na rachunek bankowy posiadany w Banku S.A., świadczeń z ZUS w okresie od (...) r. do (...) r. Postanowieniem z dnia (...) r. Referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W ustawowo przewidzianym terminie skarżąca poprzez swojego pełnomocnika złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia, wskutek czego orzeczenie to utraciło moc. Mając zatem na względzie treść art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej ppsa) sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd. W sprzeciwie skarżąca podniosła, ponad to, co oświadczyła wcześniej, że uiszczenie (...) zł w sytuacji udokumentowanych wydatków na poziomie przekraczającym (...) zł przy łącznym dochodzie około (...) zł jest w zasadzie nie możliwe bez udziału osób trzecich w formie pożyczki lub darowizny. Ponadto skarżąca wskazała, iż nie przedłożyła wyciągu z kontra bankowego, ponieważ wobec określonej wysokości wpływów i wypływów przedmiotowy wyciąg wykazywałby jedynie daty uiszczonych poszczególnych wypłat, ale tylko przy założeniu – z uwagi na wiek skarżącej dość nie częstym w praktyce, zatem mało prawdopodobnym – iż poszczególne płatności dokonywane są wprost z konta bankowego nie zaś za pośrednictwem obrotu gotówkowego. Wnioskodawczyni podniosła także, iż nawet przy założeniu pominięcia wydatków związanych z obsługą zadłużenia hipotecznego w dalszym ciągu wykazana kwota jej dochodu upoważnia do stwierdzenia, iż nie jest to kwota bezspornie uzasadniająca stwierdzenie braku uszczerbku dla siebie oraz też dla współtworzącej z nią gospodarstwo domowe najbliższej rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd stwierdza, iż zgodnie z art. 246 § 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, zaś prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 i 3 ppsa). A zatem prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sadowych przyznaje się, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nie można zapominać, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 ppsa, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 2 ppsa spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Ponadto należy podkreślić, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest także formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W ocenie Sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Mający zastosowanie w sprawie art. 246 § 1 pkt 2 ppsa nakłada na osobę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek w tym przepisie określonych. Z omawianej regulacji wynika bowiem wprost, że prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, "gdy osoba ta wykaże", iż w jej przypadku partycypowanie w kosztach procesu wiązałoby się z ryzykiem wystąpienia negatywnych konsekwencji, o których mowa w tym przepisie - uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (por. post. NSA z dnia 21 kwietnia 2006 r., sygn. akt II FZ 240/06, niepubl.). Z uwagi na to, że w/w przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 14 września 2006 r., sygn. akt. II FZ 574/06, niepubl.). Argumentacja służąca uprawdopodobnieniu, że poniesienie pełnych kosztów postępowania nie byłoby możliwe bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżących i ich rodziny, musi być dokładna i wyczerpująca. Skoro bowiem podstawą ustaleń faktycznych, pozwalających Sądowi na podjęcie rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy są zawsze okoliczności wskazane przez wnioskodawców, to powinna być to informacja kompletna, pozwalająca na zobrazowanie realnej sytuacji majątkowej strony (por. post. NSA z dnia 12 czerwca 2007 r., sygn. akt II FZ 214/07, niepubl.). W toku rozpoznawania wniosku o przyznane prawa pomocy możliwa jest weryfikacja danych przedstawionych przez wnioskodawcę. Z tego względu, gdy oświadczenia zawarte we wniosku budzą wątpliwości lub okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony oraz jej stanu rodzinnego, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego - (art. 255 ppsa). W niniejszej sprawie skarżąca nie wyjaśniła w pełni swojej sytuacji finansowej, ponieważ nie przedłożyła wszystkich żądanych dokumentów, w tym w szczególności wyciągu z posiadanego konta bankowego. Zaświadczenie przedłożone z banku PKO S.A. zaświadcza jedynie o wpływie na konto świadczeń z ZUS. Powyższe nie może być uznane za wyciąg z konta bankowego obrazujący operacje na posiadanym koncie bankowym za określony okres, w tym wpływy inne niż ZUS i wydatki z konta. Natomiast argumentacja skarżącej, iż nie przedłożyła wyciągu z konta bankowego, ponieważ wyciąg ten wykazywałby jedynie daty poszczególnych wypłat jest nie do przyjęcia. Przedłożenie przez skarżącą wyciągu z rachunku bankowego jest konieczne, aby móc prawidłowo ustalić jej sytuację finansową. Nie wyjaśnienie przez skarżącą swojej sytuacji finansowej, oznacza więc, że nie wywiązała się z ciążącego na niej obowiązku, w związku z czym stwierdzić należy, iż nie zachodzi obowiązek uznania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa za uprawdopodobnione. Należy wskazać, iż przyznanie prawa pomocy jest możliwe wyłącznie w przypadku wyczerpującego i wiarygodnego przedstawienia informacji w zakresie wysokości dochodów i wydatków ponoszonych na konieczne utrzymanie, a także pełnej informacji o stanie rodzinnym i możliwościach płatniczych wnioskodawcy. Zestawienie tych wielkości umożliwia stwierdzenie, czy skarżącą stać na poniesienie kosztów sądowych i czy są w stanie zrezygnować z pewnych wydatków w celu uiszczenia opłaty sądowej. Natomiast uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). W tym miejscu należy wskazać również, iż przy ocenie możliwości płatniczych strony nie uwzględnia się wysokości obciążenia kredytowego uznając, że zobowiązania cywilnoprawne nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi i z tych też względów nie mogą być wysuwane jako argument do uprzywilejowanego traktowania jakim jest przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 07.02.2006 r. sygn. akt I OZ 83/06; dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA). Poza tym stwierdzić należy, iż z przesłanej umowy kredytowej, wynika że skarżąca nie jest jedyną osobą zobowiązaną do płacenia rat za udzielony kredyt, gdyż obok skarżącej kredytobiorcami są A. M. K. i N. P.. Odnosząc się zaś do przesłanych kopii rachunków za gaz, wodę i ścieki stwierdzić należy, iż wystawione są one na skarżącą, jednak przy uwzględnieniu faktu zamieszkiwania w domu należącym do skarżącej przez córkę i zięcia, również oni zobowiązani są do proporcjonalnego opłacania tych rachunków. Powyższego nie zmienia fakt prowadzenia odrębnego gospodarstwa domowego. O faktycznym łożeniu na utrzymanie nieruchomości należącej do skarżącej przez osoby trzecie świadczyć może również fakt, iż z przedstawionej polisy dotyczącej ubezpieczenia budynku mieszkalnego należącego do skarżącej wynika, iż ubezpieczającym nieruchomość skarżącej jest N.P.. Polisa ta nie może więc świadczyć o faktycznym opłaceniu składki przez skarżącą. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia ja