IV SA/Po 248/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak (spr.) Sędziowie WSA Donata Starosta WSA Anna Jarosz Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 02 lipca 2014 r. sprawy ze skarg W. W. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...], nr [...], nr [...] w przedmiocie zwrotu należności i odsetek z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. oddala skargi; 2. przyznaje adwokatowi G. R. od Skarbu Państwa (Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) złotych podwyższone o kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych stanowiącą podatek od towarów i usług – łącznie 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w M., działając z upoważnienia Wójta Gminy M., decyzją z dnia [...] października 2012r. nr [...], przyznał i wypłacał N. W. świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W związku z tym, że w okresie od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. wypłacono uprawnionej świadczenia na kwotę 6.000 zł, decyzją z dnia [...] listopada 2013r. nr [...], Wójt Gminy M. orzekł obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego – W. W. – należności w tej wysokości wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty, pod rygorem wszczęcia postępowania egzekucyjnego w administracji. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w M., działając z upoważnienia Wójta Gminy M., decyzją z dnia [...] października 2012r. nr [...], przyznał i wypłacał A. W. i N.W. do rąk matki U.W. świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W związku z tym, że w okresie od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. wypłacono uprawnionej świadczenia na kwotę 12.000 zł, decyzją z dnia [...] listopada 2013r. nr [...], Wójt Gminy M. orzekł obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego – W. W. – należności w tej wysokości wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty, pod rygorem wszczęcia postępowania egzekucyjnego w administracji. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w M., działając z upoważnienia Wójta Gminy M., decyzją z dnia [...] października 2012r. nr [...], przyznał i wypłacał A.W. świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W związku z tym, że w okresie od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. wypłacono uprawnionej świadczenia na kwotę 6.000 zł, decyzją z dnia [...] listopada 2013r. nr [...], Wójt Gminy M. orzekł obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego – W. W. – należności w tej wysokości wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty, pod rygorem wszczęcia postępowania egzekucyjnego w administracji. Od powyższych decyzji odwołania tej samej treści do SKO wniósł W. W., zarzucając, że wszystkie wyroki alimentacyjne zobowiązujące go do płacenia alimentów na nie swoje dzieci są niezgodne z prawem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzjami z dnia [...] grudnia 2013r. o kolejnych numerach [...],[...],[...] utrzymało rozstrzygnięcia organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu tak podjętych rozstrzygnięć, działające jako organ odwoławczy Samorządowe Kolegium Odwoławcze, wskazało, że w sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki warunkujące możliwość nałożenia na stronę obowiązku zwrotu należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na dzieci na podstawie decyzji prawomocnych i ostatecznych decyzji. Egzekucja wobec odwołującego okazała się bezskuteczna. Odwołujący nie dokonał dobrowolnie żądnych wpłat. Podnoszone przez stronę okoliczności związane z wydaniem wyroków zobowiązujących go do płacenia alimentów jako bezprawnych nie mają znaczenia dla ustalenia obowiązku zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Dalej organ przytoczył treść art.27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i podkreślił, że decyzja w sprawie zwrotu przez dłużnika wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń jest decyzją związaną i nie opiera się na uznaniu administracyjnym. W postępowaniu tym organ nie bada sytuacji materialnej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego, ani zasadności przyznania prawa do świadczeń z funduszu. Nadto organ II instancji wskazał, że ustawa przewiduje możliwość wystąpienia przez dłużnika z wnioskiem o umorzenie zaległości w całości albo w części bądź rozłożenie na raty zaległości. Od powyższych decyzji skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł W. W., podnosząc ten sam argument co w odwołaniach od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko, zgodnie z którym zaskarżona decyzja nie narusza przepisów postępowania ani innych przepisów znajdujących zastosowanie w sprawie. Postanowieniem z dnia 11 marca 2014r. Sąd połączył sprawy ze skarg W. W. w celu ich wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia pod jedną sygnaturą IV SA/Po 248/14. Na rozprawie w dniu 2 lipca 2014r pełnomocnik skarżącego ustanowiony z urzędu podtrzymał skargi, domagając się uchylenia decyzji organów obu instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity, Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga, więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Zgodnie natomiast z art. 3 § 3 P.p.s.a. sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach. Skargi nie zasługiwały na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie stanowił art. 27 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. jedn., Dz. U. 2012 r., poz. 1228 ze zm., zwanej dalej ustawą o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). Zgodnie z ust. 1 tego przepisu, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonych decyzji, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu , do dnia spłaty (ust. 1a ww. przepisu). W myśl ust. 2 tego unormowania, organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Należności te podlegają ściągnięciu w rybie ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z uwzględnieniem regulacji ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (ust. 3 ww. przepisu). Z powyższych regulacji wynika więc, że świadczenie przyznawane z funduszu alimentacyjnego jest świadczeniem zwrotnym. Obowiązek zwrotu tego świadczenia powstaje, w zależności od realiów danej sprawy administracyjnej, albo po zakończeniu okresu świadczeniowego, albo po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. O obowiązku tym rozstrzyga w drodze decyzji właściwy organ wierzyciela. Decyzja o zwrocie stanowi więc konsekwencję decyzji o przyznaniu świadczenia osobie uprawnionej z funduszu alimentacyjnego. Decyzja z art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, konkretyzuje zatem obowiązek regresu należności wyłożonych z budżetu państwa w oparciu o decyzję przyznającej osobie uprawnionej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, która jest podejmowana w przypadku potwierdzonego przez komornika braku możliwości wyegzekwowania alimentów od dłużnika alimentacyjnego. Ustawodawca przesądził, że obowiązek zwrotu właściwemu organowi wierzyciela należności wypłaconych osobie uprawnionej z funduszu alimentacyjnego spoczywa na dłużniku alimentacyjnym. To za niego bowiem w sytuacji wydania decyzji przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, wypłacane są środki finansowe osobie uprawnionej do alimentów. Rozstrzygnięcie co do tej kwestii potwierdza zatem powstanie po stronie dłużnika alimentacyjnego nowego obowiązku, który jest różnym od obowiązku alimentacyjnego wynikającego z orzeczenia sądu. Wykładnia przepisu art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, prowadzi do wniosku, że obowiązkiem organu wydającego decyzję w sprawie zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jest tylko i jedynie ustalenie, czy została wydana uprzednio ostateczna decyzja przyznająca świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy świadczenia te zostały wypłacone. Obie te przesłanki muszą wystąpić kumulatywnie. Dodać przy tym należy, że dłużnik ma zwrócić organowi wypłacone za niego świadczenia z funduszu alimentacyjnego, dopóki decyzja o przyznaniu świadczenia nie zostanie wzruszona, bądź wypłata świadczeń nie zostanie oceniona jako wypłata nienależnego świadczenia (por. wyrok NSA z dnia 5 października 2005 r., sygn. akt I OSK 793/11, LEX nr 1149435). W rozpatrywanej sprawie organy orzekające bezsprzecznie ustaliły zaistnienie przesłanek do wydania decyzji o zwrocie należności otrzymanych ostatecznymi decyzjami z dnia [...] października 2012r. nr [...], z dnia [...]października 2012r. nr [...], z dnia [...] października 2012r. nr [...]. przez A. W. i N. W., A. W., N. W. z funduszu alimentacyjnego, które to zostały im wypłacone w okresie od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. w wysokości kolejno 12.000 zł, 6.000 zł, 6000 zł. Ta okoliczność faktyczna przesądza o prawidłowości podjętych rozstrzygnięć zobowiązujących skarżącego do zwrotu całej kwoty wypłaconych świadczeń. Decyzja z art. 27 ust. 2 ustawy ma charakter decyzji związanej. Spełnienie się zatem wskazanych przesłanek obliguje organ do jej wydania. Organ prowadząc postępowanie w sprawie zwrotu wypłaconych należności z funduszu alimentacyjnego, nie jest uprawniony do ustalania żadnych innych okoliczności, aniżeli te, które warunkują podjęcie tego rodzaju rozstrzygnięcia. Stąd postulaty uwzględnienia sytuacji skarżącego, że niesłusznie i bezprawnie został obciążony obowiązkiem alimentacyjnym nie mają znaczenia dla treści rozstrzygnięcia i nie mogły być w ogóle brane pod uwagę przy podejmowaniu decyzji. Decyzje organu I instancji w sprawie zwrotu, zawierają też wszystkie elementy jakie powinna posiadać decyzja administracyjna, łącznie z kwestionowanymi brakami, tj. jasno wynika z upoważnienia jakiego organu została ona wydana i przez jaki organ działający w ramach tego upoważnienia. W ocenie Sądu zaskarżone decyzje i utrzymujące je w mocy decyzje organu I instancji zostały wydane zgodnie z przepisami ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Sąd nie dopatrzył się również uchybień prawa procesowego, które mogły by mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czego skutkiem byłaby konieczność uchylenia tych rozstrzygnięć. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekał na podstawie art. 200 p.p.s.a. zasądzając od Skarbu Państwa zwrot kosztów zastępstwa procesowego dla pełnomocnika z urzędu na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).