IV SA/Po 258/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski Sędziowie NSA Ewa Makosz-Frymus (spr.) WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska Protokolant Sekr. sąd. Justyna Hołyńska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 28 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi M. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przekazania pisma oddala skargę /-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ P. Miładowski /-/ E. Makosz-Frymus Pismem z dnia [...] r. skarżący M. M. zwrócił się do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. (dalej – MOPS) z wnioskiem o udzielenie pomocy na opłacenie rachunków za wodę, opał oraz zakup wymienionych sprzętów gospodarstwa domowego. Kolejnym pismem, z dnia [...] r., Skarżący złożył wniosek o udzielenie pomocy lub zapłacenie rachunku za energię elektryczną oraz kupno lekarstw. Decyzją z dnia [...] r. nr [...], działający z upoważnienia Burmistrza T., Zastępca Kierownika MOPS w T. odmówił udzielenia skarżącemu pomocy ze środków finansowych pomocy społecznej uzasadniając rozstrzygnięcie brakiem współdziałania Skarżącego w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Od powyższej decyzji skarżący, zachowując ustawowy termin, wniósł odwołanie. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Skarżący wniósł w terminie skargę na orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia [...] r., sygn. akt [...], uchylił decyzje wydane przez organy I i II instancji. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że odmowa przyznania wnioskowanych świadczeń nie została poprzedzona aktualizacją rodzinnego wywiadu środowiskowego, przeprowadzoną na co najmniej 5 miesięcy przed złożeniem wniosku. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...], działający z upoważnienia Burmistrza T., Zastępca Kierownika MOPS w T., na podstawie art. 19, art. 65 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2000/98/1071 – j.t. ze zm., dalej - kpa) oraz art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2004/64/593 ze zm., dalej – ups), uznał się za organ niewłaściwy miejscowo w sprawie z wniosków M.M. z dnia [...] i [...] r. o udzielenie pomocy społecznej i orzekł o przekazaniu przedmiotowych wniosków Prezydentowi Miasta P.. W uzasadnieniu organ wskazał, że w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, iż M.M. sprzedał mieszkanie w T. i aktualnie mieszka u swojej byłej żony B.M., zamieszkałej w P. przy ulicy [...]. Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, podnosząc, że pomimo braku zameldowania nadal mieszka w T.. Pismami z dnia [...] r. i [...] r. M.M. uzupełnił wywody zawarte w zażaleniu. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., na podstawie art. 138 § 2 w zw. z art. 6, art. 7, art. 8, art. 19, art. 65 § 1, art. 77 § 1 i art. 144 kpa oraz art. 101 ust. 1 ups, w zw. z art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U.64.16.93 ze zm., dalej - kc), uchyliło zaskarżone postanowienie z dnia [...] r. W uzasadnieniu wskazano, że organ I instancji nie dokonał wystarczających ustaleń w kluczowej dla sprawy kwestii miejsca zamieszkania M.M., w szczególności nie przeprowadził żadnego postępowania, które pozwoliłoby potwierdzić, że działalność życiowa M.M. nie koncentruje się już w T.. Zdaniem Kolegium postanowienie o przekazaniu pisma wydane zostało przedwcześnie, a braki w dokonanych przez organ I instancji ustaleniach nie tylko godzą w podstawowe zasady postępowania administracyjnego, ale też nie pozwalają ocenić spornej właściwości miejscowej obu organów. Ponadto, Kolegium powołało się na pogląd przyjęty w orzecznictwie, zgodnie z którym samo zameldowanie, będące kategorią prawa administracyjnego, nie przesądza o miejscu zamieszkania w rozumieniu prawa cywilnego. Powyższe postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego Skarżący zaskarżył w przepisanym terminie wskazując, że nie zgadza się z tym rozstrzygnięciem. W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało dotychczasowe stanowisko, wskazując, że po ponownym przeanalizowaniu akt sprawy nie znalazło podstaw do zmiany wydanego postanowienia. W związku z tym organ wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 2002.153.1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2002.153.1270 ze zm., dalej - ppsa) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Jak wskazuje art. 145 § 1 ppsa, sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Ponadto Sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, że Sąd bada legalność zaskarżonego orzeczenia, to znaczy czy jest ono zgodne z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Na wstępie zauważyć należy, iż zgodnie z art. 19 kpa, na który powoływały się organy obu instancji, jednym z podstawowych obowiązków organu administracji publicznej, który ma załatwić określoną sprawę, jest ustalenie przezeń zakresu swojej właściwości, w tym właściwości rzeczowej. Ma to zasadnicze znaczenie, bowiem wydana wskutek naruszenia przepisów o właściwości decyzja administracyjna jest dotknięta kwalifikowaną wadą, która powoduje stwierdzenie jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 kpa. Skutek ten wskazywał Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyroku z dnia 7 października 1982 r., sygn. akt II SA 1119/82 (publ. ONSA 1982, nr 2, poz. 95) stwierdzając, iż "w myśl art. 156 § 1 pkt 1 kpa naruszenie każdego rodzaju właściwości przez organ administracji publicznej powoduje nieważność decyzji bez względu na trafność jej merytorycznego rozstrzygnięcia". Na mocy art. 19 kpa organy administracji publicznej przestrzegają zatem z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej, a reguła ta odnosi się do wszystkich stadiów postępowania. W sytuacji więc, gdy organ właściwy stał się w toku postępowania niewłaściwym miejscowo do rozpatrzenia sprawy, np. strona zmieniła miejsce zamieszkania, organ ten powinien przekazać sprawę organowi właściwemu dla miejsca zamieszkania strony (por. A. Wróbel [w:] M. Jaskowska, A. Wróbel: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze 2000, str. 168 oraz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2007 r., sygn. I OW 10/07, LEX nr 339939). Ponadto art. 65 § 1 kpa wskazuje, że jeżeli organ administracji publicznej, do którego podanie wniesiono, jest niewłaściwy w sprawie, niezwłocznie przekazuje je do organu właściwego, zaś przekazanie sprawy do organu właściwego następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Stosownie do przepisu art. 101 ust. 1 i ust. 2 ups właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Natomiast w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo gminą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Ustawa o pomocy społecznie nie definiuje pojęcia "miejsca zamieszkania", i w tej mierze należy odwołać się do art. 25 kc. Zgodnie z tym przepisem miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, że skarżący był zameldowany w T. na pobyt stały do dnia [...] r., a od dnia [...] r. do dnia [...] r. został zameldowany na pobyt czasowy w P.. Kwestia obecnego miejsca zamieszkania skarżącego jest sporna i okoliczność ta nie została wystarczająco wyjaśniona przez organ I instancji, co spowodowało uchylenie postanowienia z dnia [...] r. przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Okoliczność., że M.M. jest zameldowany na pobyt czasowy w P. nie jest jednoznaczna z tym, że tam mieszka, tym bardziej , że skarżący w sposób kategoryczny temu zaprzecza. Tym samym, organ I instancji rozstrzygając sprawę ponownie winien mieć na uwadze dwa czynniki decydujące o miejscu zamieszkania: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia oświadczenia woli (nie jest czynnością prawną). Wystarczy więc, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby polegającego na ześrodkowaniu swojej aktywności życiowej w określonej miejscowości. Przy czym jednocześnie zauważyć należy, że samo zameldowanie, będące kategorią prawa administracyjnego, nie przesądza o miejscu zamieszkania w rozumieniu prawa cywilnego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 października 2007 r. sygn. I OW 69/07, LEX nr 399101 oraz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2006 r. sygn. I OW 231/05. LEX nr 201525). Ubocznie wskazać można, że M.M. zaskarżył postanowienie, które uznać należy za korzystne dla skarżącego, bowiem zaskarżone postanowienie o przekazaniu sprawy zostało wskutek orzeczenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego wyeliminowane z obrotu prawnego. Wobec tego, mając na względzie zasadę wyrażoną w art. 134 § 2 ppsa, zgodnie z którą Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie mógł orzec na niekorzyść strony skarżącej, chyba że stwierdziłby naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności, a tego Sąd się w niniejszej sprawie nie dopatrzył. Rozpoznając sprawę Sąd nie stwierdził więc naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i uznał, że zarzuty skargi są niezasadne. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. /-/E. Kręcichwost – Durchowska /-/ P. Miładowski /-/E. Makosz – Frymus mb