IV SA/Po 27/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Radzicka Sędziowie WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) WSA Bożena Popowska Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Frankowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 22 sierpnia 2007r. sprawy ze skargi A. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczeń rodzinnych, uchyla zaskarżoną decyzję /-/ B.Popowska /-/ G.Radzicka /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak W dniu [...] lipca 2006 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. (dalej MOPS w D.) wpłynął wniosek A. N. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego na syna A. wraz z dodatkiem nad tym dzieckiem w okresie korzystania przez nią z urlopu wychowawczego Do wniosku strona załączyła zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o wysokości dochodu osiągniętego przez nią i męża w 2005 r., z treści którego wynika, ż dochód brutto tej rodziny wyniósł [...] zł, netto [...] zł, oświadczenie wnioskodawczyni o wysokości dochodu niepodlegającego opodatkowaniu, z treści którego wynika, iż w 2005 roku uzyskała dochód w wysokości [...] zł z tytułu utrzymywania się z gospodarstwa rolnego o powierzchni przeliczeniowej 2,39 ha, zaświadczenie wystawione przez Burmistrza Miasta D., potwierdzające, że wnioskodawczyni wraz z mężem posiadali w 2005 r. na terenie gminy gospodarstwo rolne o powierzchni 8,54 ha, to jest 2,39 ha przeliczeniowych, Zaświadczenie ZUS o zgłoszeniu wnioskodawczyni do ubezpieczenia społecznego w 1994 r. z tytułu zatrudnienia w firmie [...], które trwa nadal oraz zaświadczenie wystawione przez tego pracodawcę, iż od dnia [...].10.2005 r. do [...].10.2006 r. wnioskodawczyni przebywa na urlopie wychowawczym. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] działający z upoważnienia Burmistrza Miasta D. Kierownik MOPS w D. na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej k.p.,a.), art. 2pkt 1, art. 3, art. 4, art. 5, art. 6 ust. 1, art. 8 pkt 2, art. 10, art. 23, art. 25, art. 30, art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992) oraz §2 Rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. nr 105, poz. 881 ze zm.) oraz §1, 7 i 9 pkt 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lipca 2006 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz.U. Nr 130 poz. 903) odmówił przyznania A. N. świadczenia w postaci zasiłku rodzinnego oraz dodatku z tytułu korzystania z urlopu wychowawczego. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że strona nie spełnia przesłanek określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych z uwagi na przekroczone kryterium dochodowe na osobę w rodzinie. Organ wyjaśnił, iż kryterium to stanowi kwota 504 zł, a w przypadku strony dochód ten wyniósł w 2005 r. 522,12 zł na osobę, co ustalono w oparciu o przedłożone dokumenty. Wyjaśniono, że w przypadku strony uwzględniono dochód jej i jej męża podlegający opodatkowaniem podatkiem dochodowym od osób fizycznych, dochód uzyskany z gospodarstwa rolnego w wysokości 153,67 zł z hektara przeliczeniowego, a tak ustalony dochód pomniejszono o kwotę utraconego dochodu z tytułu uzyskania prawa do urlopu wychowawczego. Wnosząc do Samorządowego Kolegium Odwoławczego odwołanie od powyższej decyzji A. N. załączyła kserokopie umowy dzierżawy z dnia [...] 2004 r. niezabudowanej części gospodarstwa rolnego o pow. 6.62,00 ha, którego wraz z mężem są właścicielami, na mocy której nieruchomość tę wydzierżawili na okres pięciu lat za czynsz dzierżawny stanowiący równowartość [...] kilogramów żyta. Załączyła także aneks do tej umowy, podpisany w dniu [...] 2006 r., w którym okres dzierżawy przedłużony został do 15 lat, tj. na okres od [...] 2004 r. do [...] 2019 r. Umowy opatrzone zostały pieczęcią Wydziału Geodezji Kartografii i Katastru Starostwa Powiatowego w K. z datą zgłoszenia [...] 2006 r. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r. nr 79, poz. 856 z późn. zm.), art. 127 §2 i art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 3 pkt 23 i art. 5 ust. 1 -3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 z późn. zm.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że organ I instancji prawidłowo ustalił dochód na osobę w rodzinie strony. Wyjaśniono, że zgodnie z art. 8a ustawy o świadczeniach rodzinnych ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę z wyjątkiem, w zakresie istotnym dla sprawy, oddanych w dzierżawę na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zaznaczono, że zgodnie z art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tj. Dz.U. z 1998 r. Nr 7 poz. 25 ze zm.) uznaje się, że emeryt lub rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej jeżeli on i jego małżonek nie są właścicielami, współwłaścicielami lub posiadaczami gospodarstwa rolnego z wyjątkiem gruntów wydzierżawionych na podstawie umowy pisemnej zawartej co najmniej na 10 lat i zgłoszonej do ewidencji gruntów i budynków. Wyjaśniono, że strona w dacie składania wniosku nie spełniała wymogów określonych w art. 8a pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych powodujących nieuwzględnienia dochodów z gospodarstwa rolnego. Wskazano, że przepis art. 3 pkt 23 tej ustawy nie przewiduje utraty dochodów z powodu wydzierżawienia gospodarstwa rolnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A. N. podniosła, iż dochód jej rodziny przekroczył kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń o niewielką kwotę, mąż jej jest osobą niepełnosprawną i otrzymuje niewielką rentę oraz zasiłek pielęgnacyjny, które w jej ocenie nie powinny zostać wliczone do dochodu. Wyjaśniła, iż dochód jej rodziny jest niewielki, z dzierżawy także otrzymuje niewielką kwotę, stąd zmuszona została podjąć pracę i zostawić dziecko pod opieką chorego męża. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi podnosząc, powtarzając argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do treści skargi Kolegium dodatkowo wyjaśniło, iż zasiłek pielęgnacyjny otrzymywany przez męża skarżącej nie został wliczony do dochodu rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona, lecz z innych przyczyn, aniżeli wskazano w jej treści. Stosownie do art. 1 §1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Powyższe oznacza, iż Sąd sprawując taką kontrolę sprawdza, czy organ prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego do ustalonego stanu faktycznego, a także, czy postępowanie administracyjne przeprowadzone zostało zgodnie z wymogami proceduralnymi. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie miało miejsce naruszenie przepisów prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Wymogi decyzji administracyjnej zostały precyzyjnie określone w art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 z zm. – dalej k.p.a.). Zgodnie z § 3 tego przepisu, uzasadnienie faktyczne i prawne stanowią obowiązkowy składnik każdej decyzji administracyjnej, a braki w tym zakresie stanowią o wadliwości tego aktu. Motywy decyzji winny przy tym odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśniać tok rozumowania prowadzący do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do rzeczywistej sytuacji faktycznej, na co zwracał uwagę w swoich orzeczeniach Naczelny Sąd Administracyjny. Wyjaśnienie powodów zastosowania przez organ określonego przepisu prawa podlega kontroli w drodze administracyjnej bądź sądowej pod kątem jego prawidłowości. W ocenie Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę uzasadnienie zaskarżonej decyzji wymogów tych nie spełnia. W rozpatrywanej sprawie wraz z odwołaniem skarżąca przedłożyła umowę dzierżawy gospodarstwa rolnego, którego wraz z mężem jest właścicielką oraz aneks do tej umowy z dnia [...]2006 r., na mocy którego cześć gospodarstwa została oddana w dzierżawę na okres 15 lat, a umowa ta w tym samym dniu zgłoszona została do ewidencji gruntów. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 z późn. zm.), w jej brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonych decyzji, zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 504,00 zł. Zgodnie z art. 5 ust. 8 tej ustawy w przypadku, gdy rodzina lub osoba ucząca utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006 r. Nr 136, poz. 969). Jednocześnie zgodnie z art. 3 pkt 3 ustawy prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na podstawie dochodu uzyskanego przez rodzinę w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. W badanym przypadku organ I instancji ustalił dochód rodziny skarżącej jako sumę dochodu uzyskanego z tytułu zatrudnienia jej i męża oraz kwoty dochodu z gospodarstwa rolnego, ustaloną zgodnie z art. 5 ust. 8 przedmiotowej ustawy w brzmieniu obowiązującym od dnia 14 stycznia 2006 r. jako 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Zważyć należy, iż wraz z zawarciem w dniu [...] 2006 r. aneksu do umowy dzierżawy z dnia [...] 2004 r. oraz zgłoszeniem tej umowy do ewidencji gruntów, dokument ten spełnia wymogi określone w art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tj. Dz.U. z 1998 r. Nr 7 poz. 25 ze zm.), co z kolei zgodnie z art. 5 ust. 8a pkt 1 przedmiotowej ustawy nakazuje na potrzeby ustalenia dochodu rodziny w sprawach o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego odliczyć od powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego obszarów oddanych w dzierżawę na podstawie takiej umowy. Tak więc dopiero od dnia [...] 2006 r. dochód rodziny skarżącej uzyskany z gospodarstwa rolnego w odniesieniu do obszaru oddanego w dzierżawę w sprawach o świadczenia rodzinne może zostać ustalony w oparciu o otrzymywaną stawkę czynszu dzierżawnego. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji takiego wyjaśnienia sytuacji prawnej strony skarżącej nie zawiera. W uzasadnieniu tym przytoczono bowiem treść zastosowanych w sprawie przepisów prawa, nie wyjaśniono natomiast dlaczego ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada lub nie odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. W rezultacie osoba nie legitymująca się wykształceniem prawniczym, a taką osoba jest skarżąca, mogła nie zrozumieć z jakich przyczyn organ odmówił uwzględnienia treści przedłożonej do akt sprawy umowy dzierżawy i ustalenia dochodu rodziny w oparciu o przepis art. 5 ust. 8a pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i w konsekwencji niezrozumienie racji organu mogło stanowić przyczynę wywiedzenia skargi do sądu administracyjnego. Wskazać przy tym należy, iż w doktrynie prawa i postępowania administracyjnego podkreśla się, iż obowiązek uzasadniania decyzji wiąże się z zawartą w art. 11 k.p.a. zasadą przekonywania oraz z wyrażoną w art. 8 k.p.a. zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz świadomości i kultury prawnej obywateli (por. Z. Janowicz, Komentarz, 1995, s. 266). W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśniono ponadto, iż w definicji utraty dochodu nie zawarto utraty dochodu spowodowanej wydzierżawieniem gospodarstwa rolnego. Wskazać należy, iż w rozumieniu art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w jej brzmieniu na dzień wydania decyzji I instancji, utrata dochodu oznaczała utratę dochodu spowodowaną: a) uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego, b) utratą prawa do zasiłku dla bezrobotnych, lub stypendium w wysokości zasiłku dla bezrobotnych, c) utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło, d) utratą zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej, z wyjątkiem rent przyznanych rolnikom w związku z przekazaniem lub dzierżawą gospodarstwa rolnego, e) nieotrzymywaniem części albo całości zasądzonych świadczeń alimentacyjnych, f) wyrejestrowaniem pozarolniczej działalności gospodarczej. Katalog sytuacji wymienionych w tym przepisie uległ zmianie, w zakresie istotnym dla niniejszej sprawy wyjaśnić należy, iż w wyniku kolejnej nowelizacji ustawy, począwszy od dnia 14 stycznia 2006 r. z katalogu zawartego w art. 3 pkt 23 i 24 wykreślono lit. g), tj. przepis zgodnie z którym za utratę dochodu uznawano wydzierżawienie gospodarstwa rolnego na zasadach określonych w art. 5 ust. 8a (ustawa z dnia 29 grudnia 2005 r. - Dz.U. Nr 267 poz. 2260). Tym samym począwszy od tej daty przedłożona przez skarżącą umowa nie upoważniała do zastosowania w sprawie instytucji utraty dochodu. W ocenie Sądu również w tej części uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów z art. 107 §3 k.p.a. Odnosząc się do zarzutów skargi wskazać nadto należy, iż prawo do świadczenia rodzinnego uzależnione zostało od spełnienia kryterium dochodowego, stąd nie ma możliwości ich przyznania w przypadku przekroczenia tego kryterium. Z tych powodów uwzględniając okoliczności sprawy, na zasadzie art. 145 §1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji. Sąd nie orzekł o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji w trybie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ponieważ zaskarżoną decyzją nie przyznano żadnych uprawnień, które podlegałyby wykonaniu. Rozpoznając ponownie sprawę organ II instancji winien w sposób jasny i zrozumiały dla strony wyjaśnić w uzasadnieniu przyszłej decyzji motywy, jakimi kierował się przy jej wydawaniu, a w szczególności z jakich przyczyn przedłożona do akt umowa dzierżawy części gospodarstwa rolnego nie ma wpływu na ustalenie prawa strony do świadczeń rodzinnych. /-/ B. Popowska /-/ G. Radzicka /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak jf