IV SA/Po 279/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Damian Mataczyński po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi M.M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z dnia [...] lutego 2009r. Nr [...] w przedmiocie opłaty za przejazd po drogach krajowych postanawia przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w Poznaniu /-/D.Mataczyński M.M. wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z dnia [...] lutego 2009r. Nr [...] w przedmiocie opłaty za przejazd po drogach krajowych. Skarżący złożył również wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Jak wynika z oświadczenia wnioskodawcy zawartego w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i dwójką dzieci a źródłem ich utrzymania są dochody z działalności gospodarczej wnioskodawcy i wynagrodzenie za pracę jego żony wynoszące łącznie 5.659,90 zł. brutto. Zgodnie z wyliczeniem skarżącego średni miesięczny przychód z prowadzonej działalności gospodarczej (usługi transportowe) w miesiącach styczeń – kwiecień 2009r. wynosił 3.432,50 zł., z czego koszt utrzymania firmy (ZUS, paliwo, części, podatki i ubezpieczenia) to ok. 2000 zł. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał także na fakt, iż wydatki związane z bieżącym utrzymaniem (opłaty za studia dzieci, czynsz, energia elektr., gaz, woda) oraz ceny żywności powodują znaczne obciążenie budżetu. Sąd celem doprecyzowania powyższych informacji pismem z dnia 20 maja 2009r. wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie wyciągów ze wszystkich kont bankowych oraz lokat i kart kredytowych należących do skarżącego i jego żony za okres ostatnich 6 miesięcy, przedłożenie kopii zeznań podatkowych za lata 2007 – 2008, określenie kwoty stałych wydatków miesięcznych (np. prąd, gaz, leki itp.), przedłożenie kopii dokumentacji finansowej prowadzonej działalności gospodarczej za 2009r. sporządzanej dla celów podatkowych, w przypadku korzystania z uproszczonej formy wpłacania zaliczek na podatek dochodowy przesłać należy zaświadczenie z Urzędu Skarbowego, określającego wysokość wpłaconych zaliczek oraz przedłożenie zestawienia pojazdów mechanicznych użytkowanych w gospodarstwie domowym. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca przesłał wyciągi z posiadanego konta bankowego za okres grudzień 2008 – maj 2009r., zestawienie stałych wydatków w gospodarstwie domowym, ewidencję przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej za okres styczeń 2009r. – maj 2009r., zeznania o wysokości uzyskanego przychodu, wysokości dokonanych odliczeń i należnego ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych za lata 2007-2008, zeznania podatkowe żony za lata 2008-2009r. i zestawienie posiadanych pojazdów mechanicznych z którego wynika, że jedynym samochodem eksploatowanym w gospodarstwie domowym jest samochód ciężarowy DAF rok prod. 1987. Na podstawie art. 245 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej ppsa) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 1 i 2 ppsa, zgodnie z którymi przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest więc szczególną formą pomocy państwa przyznawanej osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej lub ograniczającej dostęp do sądu. Przy czym, chodzi o trudną sytuację materialną danej osoby lub rodziny, ale uwzględniającą także odniesienia obiektywne, tzn. sytuację na rynku pracy, poziom wynagrodzeń i świadczeń z tytułu ubezpieczenia społecznego oraz poziom życia większości rodzin. Co do zasady prawo pomocy nie powinno być więc udzielane osobom, które otrzymują stałe miesięczne dochody w wysokości przewyższającej kwotę przeznaczaną na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Sytuacja taka pozwala bowiem na przygotowanie się do wszczęcia akcji sądowej poprzez zaoszczędzenie odpowiednich środków na ten cel (por. M. Budachowska, Prawo pomocy w postępowaniu sądowo-administracyjnym, cz. II. Doradztwo Podatkowe 2005/9/51, Lex nr 49597). Zauważyć należy również, iż zgodnie z ogólną zasadą, strona która wniosła skargę do sądu powinna gromadzić środki finansowe na pokrycie kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Dla uznania wniosku za uzasadniony decydujące znaczenie ma więc brak możliwości zgromadzenia środków finansowych w dłuższym okresie, o ile istniały podstawy do przewidywania tego wydatku. Potwierdza to orzecznictwo sądowe z którego wynika, że ubiegający się o zwolnienie od kosztów sądowych w każdym przypadku powinien poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdy poczynione w ten sposób oszczędności okazały się nie wystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (zob. postanowienie SN z dnia 24 września 1984r. II CZ 104/84). Obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie zgromadzić odpowiednich środków na opłacenie kosztów koniecznych do prowadzenia postępowania przed sądem administracyjnym, w tym również w drodze oszczędności we własnych wydatkach spoczywa jednak na wnioskodawcy. Mając powyższe na uwadze, przy uwzględnieniu informacji wynikających z przesłanych dokumentów, stwierdzić należy, iż wnioskodawca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak wynika z przesłanego przez wnioskodawcę zestawienia, wydatki związane z opłatami za gaz, wodę, prąd wywóz śmieci, leki, zakup chemii gospodarczej, kredyt mieszkaniowy, samochodowy, pożyczka zakładowa, telefon. Internet, dojazdy, żywność, wizyty u lekarzy, opłaty za studia, opłaty lokalne, pomoce naukowe, książki, czasopisma pochłaniają łącznie ok. 3913 zł. Powyższa kwota przy uwzględnieniu wysokości dochodu wynoszącego 5.656,90 zł. brutto uniemożliwia M.M. opłacenia kosztów sądowych i opłacenia pełnomocnika ustanowionego z wyboru. Wobec powyższego, na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt 7 oraz art. 245 §1 - §3, art. 246 §1 pkt 1 i 2 ppsa, postanowiono jak w sentencji. /-/D.Mataczyński