IV SA/Po 326/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Jarosz Sędziowie WSA Izabela Bąk-Marciniak (spr.) WSA Tomasz Grossmann Protokolant st. sekr. sąd. Laura Szukała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi Z. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium szkolnego uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...] października 2011 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] (dalej - Prezydent) na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2000/98/1071 – j.t. ze zm., dalej - kpa) w zw. z art. 90b, art. 90c ust. 1 i ust. 2 pkt 1, art. 90d ust. 1, ust. 5, ust. 7 – 13, art. 90f, art. 90m, art. 90n i art. 90p ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 256, poz. 2572 z późn. zm., dalej – SysOśwU) odmówił przyznania Z. O. (dalej - skarżący) stypendium szkolnego na rok szkolny 2011/2012 dla R. O. i K. O.. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ powołując się na przytoczone przepisy (art. 90d ust. 7 SysOśwU oraz art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2001 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz.U. z 2009 r. nr 175, poz 1362 z późn. zm., dalej – Ups) oraz § 1 pkt 1 ppkt b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie weryfikowania kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. nr 127 poz 1055) wskazał, że warunkiem uzyskania świadczenia jest, aby miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie nie przekraczała kwoty kryterium dochodowego, które wynosi 351 zł netto. Organ wskazał, że na podstawie wniosku z załącznikami ustalono, iż miesięczny dochód na osobę w rodzinie skarżącego wynosi [...] zł i składają się na niego: świadczenie rodzinne – [...] zł, zasiłek pielęgnacyjny – [...] zł oraz dochód z tytułu prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej – zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy – [...] zł. W związku z przekroczeniem kryterium dochodowego świadczenia nie przyznano. Odwołanie od powyższej decyzji złożył skarżący. Zakwestionował on zaliczenie zasiłku pielęgnacyjnego do dochodu rodziny. Wskazał również, że prowadzi działalność gospodarczą na zasadzie ryczałtu, co powoduje, że nie może precyzyjnie określić dochodu netto z działalności. Skarżący nie określa kosztów uzyskania przychodu i wskutek tego wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej nie zostały przez niego uwzględnione w oświadczeniu, a wydatki takie miały miejsce w okresie, z którego dochody stanowiły podstawę do obliczenia miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie (skarżący wskazał przykładowo na rachunki telefoniczne związane z prowadzeniem działalności gospodarczej). Skarżący oświadczył, że po umniejszeniu dochodu o ww. wydatki jego dochód w miesiącu sierpniu 2011 wyniósł [...] zł, co powoduje, że rodzina skarżącego spełnia kryterium dochodowe. Decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej - SKO, Kolegium) utrzymało zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy. Powołując się na art. 90d oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie weryfikowania kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. nr z 27 lipca 2006 nr 135 poz. 950) Kolegium wskazało, że kryterium dochodowe dla osób ubiegających się o stypendium szkolne wynosi 351 zł. SKO podzieliło ustalenia organu I instancji w zakresie wyliczenia miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie, przyjmując za podstawę obliczeń dochody z miesiąca sierpnia 2011 r. oraz oświadczenie wnioskującego w zakresie wysokości dochodu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wynoszącego [...] zł. Organ stwierdził jednocześnie, że nie można odliczać od dochodu faktur za usługi telekomunikacyjne, natomiast należy wliczyć zasiłek pielęgnacyjny. Odliczeniu podlegają jedynie: podatek, alimenty oraz świadczenia ZUS. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniósł skarżący zarzucając, że organ odwoławczy nie ustosunkował się do poprawionego oświadczenia skarżącego o uzyskiwanym przez niego dochodzie. Skarżący wyjaśnił, że zmiana oświadczenia wynikała z tego, że pierwotnie pomylił przychód z dochodem i błąd ten skorygował podając nową, prawidłową kwotę dochodu ([...] zł). W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 2012/270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję, postanowienie lub inny akt administracyjny wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania kwestionowanego aktu. Sąd orzekając w sprawie, nie kieruje się zasadami słuszności, czy też celowości i nie ocenia kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Przede wszystkim zaś Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, powołaną podstawą prawną, bądź poprawnością przytoczonej w skardze argumentacji (art. 134 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 02/153/1270 ze zm., dalej - ppsa)). Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sad stwierdza, że w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki do uchylenia decyzji organu II instancji, ponieważ decyzję tę wydano z naruszeniem przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa). W doktrynie przyjmuje się, że skoro postępowanie odwoławcze jest postępowaniem merytorycznym, to obowiązki organu odwoławczego w zakresie postępowania dowodowego nie są mniejsze niż organu pierwszej instancji (np. Z. Janowicz, Komentarz, 1995, s. 321). Organ administracji publicznej jest na podstawie art. 77 § 1 i art. 80 kpa zobowiązany do podjęcia wszelkich niezbędnych czynności proceduralnych w celu zebrania pełnego materiału dowodowego, dopiero bowiem wówczas może ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Obowiązki te ciążą zarówno na organie pierwszej, jak i drugiej instancji. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 14 grudnia 2010 sygn. akt III SA/Lu 178/10 (LEX nr 757040)) Zgodnie z art. 7 kpa w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa). Ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 kpa). Decyzja zaś powinna zawierać w szczególności uzasadnienie faktyczne i prawne. Przy tym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (art. 107 § 1 i § 3 kpa). Organ odwoławczy wydaje decyzję o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji wówczas, gdy stwierdzi, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa. Jest obowiązany ocenić prawidłowość zaskarżonej decyzji nie tylko w granicach zarzutów przedstawionych w odwołaniu, lecz także pod kątem przepisów prawa materialnego i procesowego, które mają zastosowanie w sprawie rozstrzygniętej zaskarżoną decyzją. Ocena ta nie powinna być jedynie formalna w znaczeniu przyjętym dla kasacyjnego modelu orzekania, lecz powinna być poprzedzona, o ile jest to konieczne dla sprawdzenia zasadności i poprawności decyzji, przeprowadzeniem stosownego postępowania wyjaśniającego (por. Wróbel Andrzej, Komentarz do aktualizowany art. 138 kodeksu postępowania administracyjnego [w:] Jaśkowska Małgorzata, Wróbel Andrzej, Komentarz aktualizowany do ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.00.98.1071)). Zgodnie z art. 136 kpa organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Żądanie strony odwołującej się przeprowadzenia nowych dowodów lub ponowienia dowodów już przeprowadzonych organ odwoławczy ocenia, uwzględniając treść przepisu art. 78 (por. Wróbel Andrzej, Komentarz do aktualizowany art. 136 kodeksu postępowania administracyjnego [w:] Jaśkowska Małgorzata, Wróbel Andrzej, Komentarz aktualizowany do ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.00.98.1071), LEX/el., 2012). Zgodnie z art. 78 § 1 kpa - żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy (§ 1). Organ administracji publicznej może nie uwzględnić żądania, które nie zostało zgłoszone w toku przeprowadzania dowodów lub w czasie rozprawy, jeżeli żądanie to dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami, chyba że mają one znaczenie dla sprawy (§ 2). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że organ II instancji całkowicie pominął oświadczenie skarżącego o zmianie pierwotnie podanej wysokości dochodu skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Również w odpowiedzi na skargę jedynie zasygnalizował, że skarżący postawił w skardze zarzut nieuwzględnienia tej okoliczności. W toku postępowania okoliczność owa nie została jednak w jakikolwiek sposób wyjaśniona. Nie można zasadnie uznać, iż wskazanie organu, że nie można odliczać od dochodu faktur za usługi telekomunikacyjne, natomiast należy wliczyć zasiłek pielęgnacyjny, zaś odliczeniu podlegają jedyne: podatek, alimenty oraz świadczenia ZUS, było podjęciem wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy (art. 7 kpa). Tymczasem organ zobowiązany jest do podjęcia wszelkich niezbędnych czynności proceduralnych w celu zebrania pełnego materiału dowodowego. Organ dysponuje całym arsenałem środków dowodowych i może, a w świetle zasad postępowania administracyjnego oraz w konkretnych okolicznościach danej sprawy niejednokrotnie musi, przeprowadzić dodatkowe postępowanie dowodowe. Niewątpliwie kwestia wysokości dochodu skarżącego ma znaczenie dla niniejszej sprawy. Stąd w kontekście art. 78 § 1 kpa organ winien przeprowadzić dowód z oświadczenia skarżącego, i jeśli tego wymagają okoliczności, postępowanie dowodowe w tym zakresie, w celu weryfikacji rzeczywistego dochodu skarżącego (przykładowo - zwrócić się o informacje do właściwego urzędu skarbowego). Za całkowicie niedopuszczalne uznać należy natomiast pominięcie oświadczenia strony skarżącej w postępowaniu. Dopiero bowiem zebranie pełnego materiału dowodowego daje możliwość oceny, czy dana okoliczność została udowodniona. Zgodnie z art. 90 d ust. 7 SysOśwU miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593, Nr 99, poz. 1001 i Nr 273, poz. 2703). Ponieważ spełnienie kryterium dochodowego warunkuje przyznanie wnioskowanego stypendium, niewątpliwie naruszenie przepisów postępowania w niniejszej sprawie miało wpływ na wynik sprawy. Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy uwzględni ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone przez Sąd w niniejszym uzasadnieniu. W szczególności organ zbada za pomocą dostępnych mu środków dowodowych kwestie wysokości dochodu skarżącego. Sąd zwraca również uwagę, że organ odwoławczy powołał się w uzasadnieniu decyzji na nieobowiązujące od 1 października 2009 r. rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie weryfikowania kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. nr z 27 lipca 2006 nr 135 poz. 950)). W opisanych okolicznościach, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa, orzeczono jak w sentencji wyroku. ja