IV SA/Po 329/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu T. K. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 4 lipca 2017 r., sygn. akt IV SA/Po 329/17 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia 17 lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Sygn. akt IV SA/Po [...] UZASADNIENIE T. K. wniósł skargę na decyzję Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia 17 lutego 2017r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł. skarżący zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, w którym podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, a źródłem ich utrzymania jest umowa o pracę żony przynosząca dochód w kwocie [...]zł. netto, renta wnioskodawcy wynosząca .[...] zł. netto oraz dochód z najmu pomieszczeń wynoszący [...] zł Opisując swój stan majątkowy wnioskodawca ujawnił posiadanie domu o pow. 155 m2 o wartości ok. [...] zł. (obciążonego hipoteką w wysokości [...] zł.) i mieszkania o pow. 102 m2 o wartości ok. [...] zł. (kredyt w wysokości [...] zł.). Przedstawiając swoje stałe wydatki wnioskodawca wskazał na spłacanie kredytów w 4 bankach (w łącznej wysokości [...] zł.), parabankach (14.500 zł.), kredyt budowlany (60.000 zł.), hipotekę pod pożyczkę prywatną (60.000 zł.) oraz zadłużenie w firmach Provident i Bocian Pożyczki na kwotę [...]zł. Wnioskodawca poinformował również, że nie ma żadnych akcji i obligacji, nie prowadzi działalności gospodarczej a dochodem uzyskiwanym z najmu opłaca koszty najmu samochodu. Wnioskodawca oświadczył również, że z uwagi na swój zły stan zdrowia nie jest w stanie podjąć żadnej pracy. Ponadto wnioskodawca wskazał, że nie może sprzedać nieruchomości gdyż są obciążone hipoteką. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że korzysta z pomocy CARITAS i ubiera się lumpeksie. Celem doprecyzowania sytuacji majątkowej wnioskodawcy, pismem z dnia 31 maja 2017r. wezwano go do przedłożenia wyciągów i wykazów za okres ostatnich 6 miesięcy ze wszystkich rachunków bankowych oraz dokumentów dotyczących lokat, kont i kart kredytowych należących do wnioskodawcy i jego żony, kopii zeznania podatkowego za 2016r. (własnego i żony), decyzji o przyznaniu renty oraz zaświadczenia o wysokości zarobków żony, kserokopii dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym gaz, energię elektr., wodę, telefon; itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego wraz z dowodami uiszczania tychże opłat, umów kredytowych wraz z harmonogramem spłacanych rat, oraz umowy najmu samochodu. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca przedłożył pismo, w którym przestawił zestawienie kredytów na kwotę [...]zł., w związku z czym spłaca raty w kwocie [...]zł. miesięcznie oraz opłaty za prąd, gaz i telefon w kwocie [...]zł. W piśmie tym wnioskodawca wyjaśnił, że źródłem jego utrzymania jest dochód żony w kwocie [...]zł., jego renta wynosząca [...] zł. i dochód z najmu pomieszczeń w kwocie [...]zł. Do powyższego pisma załączono kopię umowy użyczenia samochodu marki [...] zawartej w dniu 13.10.2016r., rachunków za prąd, wodę, gaz, paragonów zakupu żywności oraz decyzji waloryzacji renty. Wnioskodawca przedłożył również zaświadczenie o wysokości zarobków żony, zeznanie podatkowe za rok 2016 wystawione przez organ rentowy i zeznanie podatkowe żony za 2016 na druku PIT 37. Skarżący załączył także liczne umowy kredytowe w tym umowę pożyczki zawartą przez żonę z Provident Polska S.A. z dnia [...].2016 na kwotę [...]zł. na okres 60 miesięcy, umowę pożyczki zawartą przez skarżącego z Provident Polska S.A. z dnia [...].2016 na kwotę [...]zł. na okres 12 m-cy, umowę pożyczki zawartą przez skarżącego z Bank Zachodni S.A. z dnia [...].2016 na kwotę [...]zł. na okres 24 miesięcy, umowę pożyczki zawartą przez skarżącego z Bank Zachodni S.A. z dnia [...].2017r. na kwotę [...]zł. na okres 50 m-cy, umowę pożyczki zawartą przez skarżącego z TAKTO Sp. z o.o. z dnia [...].2015r. na kwotę [...]zł. na okres 25 miesięcy, umowę pożyczki zawartą przez skarżącego z Santander Cosumer Bank S.A. z dnia [...].2016 na kwotę [...]zł. na okres 47 miesięcy, umowę pożyczki zawartą przez żonę skarżącego z Santander Cosumer Bank S.A. z dnia [...].2017 na kwotę [...]zł. na okres 48 miesięcy, wyciąg z karty kredytowej na dzień [...].2017r. z przyznanym limitem [...] zł., umowę pożyczki zawartą przez skarżącego z Profi Credit Polska S.A. z dnia [...].2016r. na kwotę [...]zł. na okres 18 miesięcy, umowę pożyczki zawartą przez żonę skarżącego z Aasa Polska S.A. z dnia [...].2016 na kwotę [...]zł. na okres 14 miesięcy, umowę pożyczki zawartą przez skarżącego z Santander Cosumer Bank S.A. z dnia [...].2016 na kwotę [...]zł. na okres 48 miesięcy, umowę pożyczki zawartą przez żonę skarżącego Plus Bank S.A.. z dnia [...]2015 na kwotę [...]zł. na okres 120 miesięcy, zawiadomienie o wysokości raty kredytu walutowego w PKO BP w kwocie raty [...] euro, braku zaległości i stanie zadłużenia wynoszącego [...] euro, umowę pożyczki zawartą przez skarżącego z PKO BP S.A. z dnia [...].2016r. na kwotę [...]zł., dowód wpłaty rat kredytów w Santander Consumer Bank,. przedłożono również zestawienia operacji na koncie należącym do żony wnioskodawcy za okres 01.01.2017 – 31.05.2017r. i konta należącego do wnioskodawcy za okres 01.01.2017 – 17.06.2017r. Postanowieniem z dnia 4 lipca 2017 r. sygn. akt IV SA/Po [...] referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy wskazując, iż postępowanie w sprawie prawa pomocy opiera się na zasadzie skargowości. W konsekwencji, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że spełnia on przesłanki do przyznania mu prawa pomocy. Tymczasem w sprawie wnioskodawca zareagował na wezwanie referendarza sądowego, jednak przedstawione dokumenty i oświadczenia nie pozwalają na ustalenie jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Referendarz podkreślił, że podstawową kwestią dla oceny wniosku skarżącego jest argumentacja wnioskodawcy wskazująca na ponoszenie zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów. W jego ocenie jednak okoliczność posiadania tego rodzaju obciążeń finansowych i ponoszenia z tego tytułu znacznych kosztów, nie może automatycznie uzasadniać przyznania prawa pomocy. Jak wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący zadeklarował spłatę kredytów udzielonych na kwotę [...]zł. Referendarz wywodził, że z przedłożonych na wezwanie Sądu dokumentów i wyliczenia dokonanego przez wnioskodawcę wynika, że wysokość rat miesięcznych z tytułu kredytów wynosi [...] zł. Wysokość i częstotliwość rat została ustalona w oparciu o możliwości finansowe kredytobiorcy i jego pracującej żony. Możliwości te zostały także zweryfikowane przez profesjonalne instytucje finansowe, które wydały pozytywne decyzje o udzieleniu każdego z kredytów. Oznacza to, że sytuacja finansowa wnioskodawcy jest na tyle dobra, iż gwarantuje terminową spłatę zaciągniętych zobowiązań wraz z pozostałymi kosztami bieżącego utrzymania rodziny. Dodatkowo podkreślono, iż ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych kredytów nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Jak wskazano wyżej sytuacja ta świadczy o tym, że wnioskodawca posiada środki, które pozwalają mu na zaciągnięcie tego rodzaju i wysokości zobowiązań oraz ich spłatę. Dlatego też niezrozumiałe jest, aby wnioskodawca spłacał zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, a jednocześnie żądał, aby koszty sądowe w kwocie zdecydowanie niższej niż spłacana wysokość rat kredytowych pokrywał za niego Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą. Referendarz podkreślił także, że wysokość rat kredytu w łącznej kwocie [...]zł., które jak wynika z przedłożonych dokumentów regularnie spłaca skarżący, przekracza deklarowany dochód. Oznacza to, iż na podstawie przedstawionych informacji nie można ostatecznie ustalić wysokości tego dochodu. Powyższe jest tym bardziej uzasadnione, iż sam wnioskodawca nie przedstawia wiarygodnych danych pozwalających na ustalenie uzyskiwanego przez niego dochodu. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący poinformował, że żona uzyskuje dochód w wysokości [...] zł. netto, zaś on sam uzyskuje rentę w wysokości 960 i dochód z najmu pomieszczeń w kwocie [...]zł. W piśmie przesłanym na wezwanie Sądu dochód z najmu oszacowano na kwotę [...]zł. Z przedłożonych zaświadczeń o dochodzie żony wynika zaś, iż dochód ten wynosi ok. [...] zł. netto. Zdaniem referendarza trudno również za wiarygodne uznać oświadczenia wnioskodawcy o utrzymywaniu się wyłącznie z pomocy Caritas, skoro z przedłożonych dokumentów wynika, że skarżący posiada środki na zakup żywności z własnych środków. Nie można pominąć również faktu, iż z przedłożonych wyciągów bankowych wynika, że na koniec każdego z okresów rozliczeniowych na kontach należących do skarżącego i jego żony, pozostają wolne środki. Przy rozliczeniowym charakterze tych kont, świadczy to zdaniem orzekającego w sprawie referendarza o dysponowaniu wolnymi środkami pieniężnymi, których wnioskodawca nie ujawnił w niniejszym postępowaniu. O braku wiarygodności oświadczeń wnioskodawcy w zakresie uzyskiwanych dochodów i kosztów utrzymania może świadczyć również, w ocenie Referendarza, fakt, iż w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca wskazał na okoliczność opłacania najmu samochodu. Z przedłożonej umowy wynika jednak, iż skarżący korzysta z użyczenia samochodu marki [...] nie ponosząc z tego tytułu żadnych kosztów. Zwrócić należy również na okoliczność, iż przedmiotem użyczenia jest samochód, który w chwili jego przekazania skarżącemu w dniu 13.10.2016 miał tylko 260 km przebiegu. Zważywszy na bezterminowy okres trwania tej umowy, jej przedmiot stanowiący praktycznie nowy pojazd oraz brak kosztów związanych z utrzymaniem tego pojazdu (poza bieżącymi kosztami eksploatacyjnymi) świadczyć to może o szczególnym związku pomiędzy stronami tejże umowy, którego wynikiem może być zdaniem orzekającego w sprawie referendarza dochód, którego wnioskodawca nie ujawnił. Sprzeciw od powyższego postanowienia wniósł skarżący zarzucając Referendarzowi brak wnikliwości przy analizie materiału dowodowego. Podniósł, że zwiększa się jego zadłużenie u osób prywatnych, co wynika z potrzeby spłat zobowiązań w bankach itp. Skarżący wskazał, że cześć pieniędzy z kredytów przeznacza na ratowanie zdrowia, którego stan się pogorszył po wyroku sądu z 21 lutego 2006 r. Następnie skarżący szeroko omówił okoliczności wydania tegoż wyroku. W zakresie mającym znaczenie dla sprawy skarżący wskazał, że musi opłacać pakiet AC i OC dla opisanego na wstępie samochodu oraz wykonywać szereg czynności o charakterze raportów związane z jazdą tym samochodem. Podkreślił również, że czeka go kolejna (po uprzednich czterech) operacja, co będzie się wiązało ze znacznymi kosztami. Skarżący nie załączył do sprzeciwu żadnych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718, zwanej dalej: Ppsa), rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 Ppsa). Innymi słowy, Sąd rozpoznając sprawę wypowiada się zatem o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu, a nie jak w stanie prawnym obowiązującym do dnia 14 sierpnia 2015 r. rozpoznaje sprawę na nowo. Stosownie do treści art. 199 Ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątek od tej ogólnej zasady stanowi art. 243 § 1 Ppsa, w świetle którego prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jak wynika przy tym z art. 244 § 1 Ppsa, prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zasadą jest obowiązek stron do ponoszenie kosztów związanych z ich udziałem w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Domaganie się przez wnioskodawcę przyznania mu prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów Skarbu Państwa. Przysługujące Sądowi prawo do przyznania prawa pomocy nie ma przy tym charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację rodzinną, majątkową i finansową Skarżącego oraz ich zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów postępowania. Natomiast, jak podkreśla się w orzecznictwie ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 185/10 i z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 255/10). Podkreślić również należy, że dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli strona wykaże, że zdobycie przez nią środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W niniejszej sprawie skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz pokrycie przez Skarb Państwa kosztów wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu. W opinii Sądu, referendarz sadowy prawidłowo uznał, że oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącego zawarte w treści formularza o prawo pomocy, jak również pozostały materiał dowodowy nie pozwalają na jednoznaczne stwierdzenie, że skarżący nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. W tym miejscu powtórzyć należy, że przykładowe dokumenty źródłowe o jakie należy wzywać osobę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy wynikają z treści §4 obecnie obowiązującego Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (Dz.U. z 2015r., poz. 1257). Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 Ppsa). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawców oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 Ppsa strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenia, dokumenty źródłowe dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów strony ubiegającej się o skorzystanie z dobrodziejstwa prawa pomocy. W ocenie sądu Referendarza sądowy dokonał prawidłowej oceny materiału dowodowego w sprawie i prawidłowo odmówił w konsekwencji przyznania skarżącemu prawa pomocy. Ustalenia Referendarza sąd w pełni podziela. Prawidłowo uzasadnił również Referendarz swoje rozstrzygnięcie, wykazując brak ziszczenia się przesłanek do przyznania prawa pomocy. Jednocześnie Skarżący w sprzeciwie nie przedstawił żadnych nowych okoliczności wpływających na odmienną ocenę jego możliwości finansowych, ograniczając się do polemiki i kwestionowania ustaleń i oceny referendarza. Z tych względów na mocy art. 260 § 1 i § 3 Ppsa Sąd orzekł, jak w postanowieniu.