IV SA/Po 33/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Dybowski Sędziowie WSA Anna Jarosz WSA Tomasz Grossmann /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2012r. sprawy ze skargi B. W. na postanowienie Prezesa Wojskowego Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] listopada 2011r. nr [...] w przedmiocie wydania zaświadczenia o żądanej treści, postanawia: 1. odrzucić skargę, 2. zwrócić skarżącemu B. W. uiszczony wpis w kwocie 100 (sto) złotych. Pismem z dnia [...] października 2011 r. B. W. (dalej: "Wnioskodawca" lub Skarżący") zwrócił się do Wojskowego Sądu Garnizonowego w [...] (dalej: "WSG"), za pośrednictwem Prokuratury Wojskowej w [...]., z wnioskiem dotyczącym "pełnienia służby zastępczej w kamieniołomach jako praca przymusowa", w którym domagał się potwierdzenia, że była to "represja szczególna: «polityczna»". Wskazał, że takie orzeczenie jest jemu potrzebne "do ZUS do wystawienia Książeczki Osoby Represjonowanej". Postanowieniem z dnia 02 listopada 2011 r., nr WSG-I-512-60/11, Prezes WSG – z powołaniem się na art. 65 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.; dalej: "k.p.a.") oraz § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 grudnia 1994 r. w sprawie organów wojskowych właściwych do wydawania zaświadczeń żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych oraz trybu postępowania przed tymi organami (Dz. U. Nr 136 poz. 707 z późn. zm., dalej: "rozp.MON") – stwierdził niewłaściwość WSG w sprawie wydania zaświadczenia przez organ wojskowy potwierdzającego rodzaj i okres wykonywania przymusowego zatrudnienia żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych, i pismo Wnioskodawcy przekazał do rozpoznania Wojskowemu Komendantowi Uzupełnień w [...] (dalej: "WKU"). W uzasadnieniu stwierdził, iż Wnioskodawca wystąpił o wydanie zaświadczenia potwierdzającego rodzaj i okres wykonywania przez niego przymusowego zatrudnienia w ramach zastępczej służby wojskowej w kamieniołomach, a w myśl § 2 ust. 1 rozp.MON zaświadczenia takie wydaje wojskowy komendant uzupełnień właściwy ze względu na miejsce zamieszkania wnioskodawcy. Powyższe postanowienie zostało opatrzone pouczeniem o prawie złożenia pisemnego zażalenia, w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu tego postanowienia, do Prezesa Wojskowego Sądu Okręgowego w Poznaniu, za pośrednictwem WSG. W zażaleniu na to postanowienie Wnioskodawca zarzucił, że w postanowieniu nie ma żadnej "formułki" na temat represji doznanych przezeń w związku z pełnieniem służby w kamieniołomach. Ocenił, że Wojskowy Sąd Okręgowy w Poznaniu (dalej: "WSO") jest zobowiązany wydać w tej sprawie wyrok, że przymusowe zatrudnienie stanowi szczególny rodzaj represji politycznej "z ustawy 968 z dnia 20 VI 2001". Do zażalenia załączył kserokopię pisma WKU z dnia 31 stycznia 2008 r., w którym poinformowano Wnioskodawcę, że wojskowy komendant uzupełnień nie jest organem właściwym do wystawienia zaświadczenia o represji politycznej oraz wskazano, że w takiej sprawie należy zwrócić się do Okręgowego Zarządu Związku Represjonowanych Politycznie Żołnierzy-Górników. Postanowieniem z dnia 25 listopada 2011 r., nr WSO-I-519-18/11, Prezes WSO – z powołaniem się na art. 138 § 2 w zw. z art. 144 k.p.a. – uchylił w całości zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu podkreślono, że organ I instancji winien wezwać stronę do uszczegółowienia wniosku, ponieważ treść zażalenia sugeruje, że stronie nie chodzi o zaświadczenie potwierdzające rodzaj i okres wykonywania przymusowego zatrudnienia w myśl rozp.MON, ale o wydanie zaświadczenia, że przymusowe zatrudnienie w trakcie pełnienia służby zastępczej stanowiło szczególny rodzaj represji politycznej. Dalej stwierdzono, że organ I instancji w ogóle nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego, a jego brak nie może być poprawiany w postępowaniu odwoławczym, ponieważ naruszałoby to zasadę dwuinstancyjności postępowania. Prezes WSO podkreślił, że od dnia 11 kwietnia 2011 r. przekazanie sprawy według właściwości na podstawie art. 65 § 1 k.p.a. powinno odbyć się w formie zawiadomienia, które musi zawierać uzasadnienie. Omawiane postanowienie zostało opatrzone pouczeniem o prawie złożenia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, za pośrednictwem Prezesa WSO, w terminie 30 dni od dnia jego doręczenia. W skardze do tut. Sądu na powyższe postanowienie Wnioskodawca zarzucił, że jego wniosek został zbagatelizowany, mimo iż sprawa ma dla niego duże znaczenie. W odpowiedzi na skargę Prezes WSO wniósł o jej oddalenie podkreślając, że skarga praktycznie nie odnosi się do rozstrzygnięcia merytorycznego organu II instancji, a sam Skarżący nie rozumie, że składając od każdego rozstrzygnięcia odwołanie lub skargę, i nie precyzując przy tym swojego stanowiska, nieświadomie wydłuża rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu jako niedopuszczalna. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.; dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zakres tej kontroli sprecyzowany został w art. 3 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na akty lub czynności (wyjątkowo także na bezczynność) w nim wymienione, w tym m.in. na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty (art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Z powyższego wynika, iż zanim Sąd przystąpi do merytorycznego rozpoznania skargi na konkretne postanowienie, musi ustalić, czy jest do tego w ogóle uprawniony, a więc m.in., czy na dane postanowienie służy skarga do sądu administracyjnego. Wobec powyższego należy stwierdzić, że zaskarżone postanowienie Prezesa WSO nie należy do żadnej z kategorii postanowień, na które służy skarga do sądu administracyjnego. Co więcej, jest to postanowienie aktualnie nie znane polskiemu Kodeksowi postępowania administracyjnego, a tym samym nie wywołuje ono żadnych skutków w sferze prawa. Zaskarżone postanowienie wydane zostało bowiem w stanie prawnym obowiązującym od dnia 11 kwietnia 2011 r., kiedy to weszła w życie ustawa z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2011 r. Nr 6, poz. 18), na mocy której zmieniona została m.in. treść art. 65 § 1 k.p.a. Przepis ten w obecnie obowiązującym brzmieniu stanowi, że jeżeli organ administracji publicznej, do którego wniesiono podanie, jest niewłaściwy w sprawie, niezwłocznie przekazuje je do organu właściwego, zawiadamiając jednocześnie o tym wnoszącego podanie. Zawiadomienie o przekazaniu powinno zawierać uzasadnienie. Natomiast z art. 65 § 1 k.p.a. w brzmieniu obwiązującym do dnia 10 kwietnia 2011 r. wynikało, że przekazanie sprawy do organu właściwego następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. W ówczesnym stanie prawnym przekazanie podania według właściwości podlegało zatem kontroli sądu administracyjnego stosownie do treści art. 3 § 2 pkt 2, skoro następowało w formie postanowienia, na które służyło zażalenie. Jak to już wyżej wspomniano, w obecnym stanie prawnym czynność przekazania podania według właściwości nie przybiera postaci zaskarżalnego postanowienia, lecz zwykłego, pisemnego zawiadomienia, będącego tzw. czynności materialno-techniczną nie podlegającą zaskarżeniu ani do organu II instancji, ani do sądu administracyjnego (por. np.: postanowienie NSA z 18.01.2012 r., I OSK 39/12; postanowienie WSA w Bydgoszczy z 24.11.2011 r., I SA/Bd 874/11 – orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA"). Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż wniesienie przedmiotowej skargi do tut Sądu było niedopuszczalne, gdyż dotyczyła ona w istocie pozbawionego rzeczywistej treści prawnej postanowienia, na które skarga nie przysługuje. Należy przy tym podkreślić, że błędnie udzielone stronie pouczenie o możliwości wniesienia skargi nie może poszerzać ustawowych kompetencji sądu (tak trafnie postanowienie WSA w Poznaniu z 22.11.2011 r., IV SA/Po 1144/11, CBOSA; por. też postanowienie WSA w Warszawie z 08.12.2011 r., VII SA/Wa 1914/11, CBOSA). W tym stanie rzeczy Sąd, uznając skargę za niedopuszczalną, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 zd. pierwsze p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 postanowienia. Jednocześnie na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd orzekł o zwrocie całego uiszczonego przez Skarżącego wpisu od skargi (pkt 2 postanowienia). Stwierdziwszy istnienie przesłanek do odrzucenia skargi Sąd nie był już władny dokonać merytorycznej kontroli zaskarżonych aktów administracyjnych. Dlatego jedynie na marginesie należy wskazać, że nie sposób, co do zasady, odmówić słuszności twierdzeniu organu II instancji, iż powinnością organu I instancji było ustalenie rzeczywistego przedmiotu wniosku, którym zainicjowano postępowanie w niniejszej sprawie – a to zwłaszcza wobec widocznej nieporadności Wnioskodawcy w jasnym formułowaniu swych żądań (art. 9 k.p.a.). Wypada jednak zauważyć, że istotnych wskazówek w tym zakresie dostarczyły już pisma dotychczas złożone przez Skarżącego w toku postępowania administracyjnego. W szczególności rzeczą organów administracji obu instancji było rozważyć i wyjaśnić: − czy zgłoszone we wniosku Skarżącego żądanie stwierdzenia, że pełnienie przezeń służby zastępczej w kamieniołomach była to "represja szczególna: «polityczna»" (k. 2 akt adm.) nie nawiązywało w istocie do treści preambuły ustawy z dnia 02 września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych (Dz. U. z 2001 r. Nr 60, poz. 622 z późn. zm.; dalej: "ustawa o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach", w skrócie "u.ś.p.u."), w myśl której "...przymusowe zatrudnianie żołnierzy zastępczej służby wojskowej w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach wydobywania rud uranu i batalionach budowlanych stanowiło szczególny rodzaj represji z przyczyn politycznych..." [podkr. Sądu]; − czy zawartego w uzasadnieniu wniosku sformułowania, iż żądane orzeczenie jest Skarżącemu "potrzebne do ZUS do wystawienia Książeczki Osoby Represjonowanej" (k. 2 akt adm.) nie należało rozpatrywać w kontekście przepisu § 3 ust. 2 u.ś.p.u., w myśl którego "świadczenie pieniężne oraz ryczałt energetyczny przyznaje i wypłaca właściwy organ emerytalno-rentowy na wniosek osoby uprawnionej złożony w tym organie wraz z zaświadczeniem, o którym mowa w art. 5 ust. 1 (...)" [podkr. Sądu]; − czy wskazanie przez Skarżącego w zażaleniu, jako podstawy prawnej zgłaszanych żądań, "ustawy 968 z dnia 20 VI.2001 r." (k. 6 akt adm.) nie odnosiło się w istocie do ustawy z dnia 20 czerwca 2001 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach i zakładach wydobywania rud uranu (...) – Dz. U. z 2001 r. Nr 89, poz. 968 [podkr. Sądu]; Przywołane okoliczności zdają się wskazywać, że – jak to przyjął organ I instancji (acz bez podania bliższego uzasadnienia) – rzeczywistą wolą Skarżącego było uzyskanie zaświadczenia organu wojskowego potwierdzającego rodzaj i okres wykonywania przymusowego zatrudnienia w ramach zastępczej służby wojskowej, o którym mowa w art. 5 ust. 1 u.ś.p.u., niezbędnego do ubiegania się o świadczenie pieniężne i ryczałt energetyczny na podstawie ustawy o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach. Jeżeli taka była w istocie wola Skarżącego, to w nawiązaniu do treści art. 6 p.p.s.a. Sąd wskazuje Skarżącemu, iż: − w myśl art. 1 ust. 1 u.ś.p.u. żołnierzom: (1) zastępczej służby wojskowej, którzy w latach 1949-1959 byli przymusowo zatrudniani w kopalniach węgla, kamieniołomach oraz w zakładach pozyskiwania i wzbogacania rud uranowych, (2) z poboru w 1949 r., którzy byli wcieleni do ponadkontyngentowych brygad "Służby Polsce" i przymusowo zatrudniani w kopalniach węgla i kamieniołomach, (3) przymusowo zatrudnianym w batalionach budowlanych w latach 1949-1959 – przysługuje, co do zasady, świadczenie pieniężne oraz inne uprawnienia (np. ryczałt energetyczny, jednorazowe odszkodowanie lub inne), przewidziane w ustawie o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach; − świadczenie pieniężne oraz ryczałt energetyczny są przyznawane na podstawie zaświadczenia organu wojskowego potwierdzającego rodzaj i okres wykonywania przymusowego zatrudnienia w ramach zastępczej służby wojskowej (art. 5 ust. 1 u.ś.p.u.); − powyższe zaświadczenia wydaje – na wniosek osoby ubiegającej się o takie zaświadczenie – wojskowy komendant uzupełnień, właściwy ze względu na miejsce zamieszkania wnioskodawcy (art. 2 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 1 rozp.MON); − zaświadczenie sporządza się według wzoru ustalonego w załącznikach nr 1 lub nr 2 do rozp.MON. Wzory te nie przewidują zamieszczania w zaświadczeniu "formułki" o tym, iż przymusowe zatrudnienie żołnierza zastępczej służby wojskowej w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach wydobywania rud uranu i batalionach budowlanych stanowiło szczególny rodzaj represji z przyczyn politycznych – okoliczność ta wynika wprost ze wstępu (preambuły) do ustawy o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach; − w przypadku posiadania zaświadczenia wydanego przed dniem 11 stycznia 1995 r. – co, jak się wydaje, dotyczy wprost Skarżącego, który we wniosku napisał, iż załącza doń zaświadczenie wydane przez WKU Nr 31 z dnia 04.02.1993 r. (k. 2 akt adm.; brak takiego zaświadczenia w aktach przekazanych Sądowi) – niezbędne jest wystąpienie o wydanie nowego zaświadczenia (§ 4 ust. 1 rozporządzenia z 16.12.1994 r.). ja